Page images
PDF

manu prendere, et in ea rc sollemmbua verbis vindicare, id cst ,,Vindicia". Correptio manus in re atque in loco prnesenti apud Practorem ex XII tabulis fiebat, iu quibus ita scriptura est: ,,Si qui in iure manum conscrunt." Scd postquam Praetores propagatis Italiac finibus, datis iurisdictioni&us ncgotiis occupati, pi-o/icisci vindiciarum dicendarum causa ad loginquas res gravabantur, institutum est contra XII tabulas tacito consensu, ut litigantcs non in iure apud Praetorein manum consererent, sed ,,cx iure manum conscrttun" vocarent, id est slter alterum cx iure ad conserendam manura in rein dc qua agerctur vocaret, stqne profccti simul in agrum de quo litigabatur tcrrac aliquid ex eo, uti unam globam, in ins in urbem ad Praetorcm deferrcnt, et in ca glcba tamquam in toto agro vindicaicnt. (adde Cic. pro Murcna c. 12.)

fr. 6. Vmdicias dari secundum liberlatem. (VI. 8.) vid. Pomponius fr. 2. § 24. D. de Or. Iur. (I. 2.)

Livius III. c. 44. Advocati pucllae, cum Virginium rcipublicae causa dixissent abcsse, biduo adfuturum, si nuntiatum ei sit; iniquum esse absentem dc liberis dimicare; postulant, ut rcm integram in patris adventum differnt (Appius Claudius), legc ab ipso lata vindicias dct gccnndum libertatcm.

Dionys. Halic. XI. 30. Ocopazoe etg dovXeiav iXev&eQias ayou-ivov, fir) to» atpatQOVjievov Tt)v iXev&eQiav, aXXci tov tpvXctTTOVTa, Hvqiov elvai pizQ' Sntjt- tfipn rf dia xolias ctltias nQOOjjxeiv Too 'Aitnim q>vXctxteiv Tovto To 8(tmov nQtoTOv tiiv, ori T6v vopov Tovtov afia Tois aXXoig ev Taig doiSexa SeXroi; aviyQaipev x. T. X. [ut eius qui ex libertate in servitutem asseritur, non is qui in servitutem, sed is qui in libertatem asserit, doininus sit pendento lite; raultasquc ob causas hoc ius ab Appio servandum diccbat: primum quia hanc legem una cum ceteris in XII tabulis scripser.it etc.]

Gothofredus fr. 5. et 6. ita restitucre tentat: si qux in iure manum eonserunl, tecuntium eum qui possidet; ast si qui qttem liberali causa manu adseral, secundum lil>ertatem vindieias dato.

Ir ". Tignum iunctum aedibtis vineaeque et concapet ne solvito. (VI. 9.)

fr. 8. In eum qui iunxit aclionem dupli dari. (VI. 10.)

fr 9. Quandoque sarpta donec dempta erunt — (VI. 11.)

Festus v. Tignum, non solum in aedificiis, quo utuntur, appellatur, sed etiam in vineis, ut est in XII: ,,Tignum iunctum acdibus vineave et concapu {ermcapU? v. concapes?) ne solvito. (Miill. p. 3(54. et 305. not.)

1'lpiauus fr. l.*pr. D. dc tigno iuncto. (47.3.) Lex XII tabularum ueque solvere permittit tignum furtivum acdibng vel vineis iunctmn neque vindicare. Quod providcnter Lex (XII) cffecit, ne vcl acdificia sub hoc practextu dirunntur, vel vinearnm cultura turbctur; scd in eum qui convictus est iunxisso in duplum dat actionem.

Festus v. Sarpuntur, vineae i. e. putantur; utiuXII: ,,Quandoque sarpta donec derapta erunt." (Miill. p. 318.)

Tigni appellationo in Iegc XII tabularum omne genus raateriae cx qua aedificia constant significatur. (Oai. fr. 62. D. de V. S.)

Cf. Inst. II. 1. § 29. Paul. fr. 08. § 8. D. de solut. (46. 3.) fr. 23. § 6. D. de rei vind. (6. 1.) fr. 6. D. ad exhibendum (10. 4.) fr. 6$. D. de donat. inter vir. (24. 1.)

Huschke in Comm. ad 1. XII tab. de tigno iuncto (Vratisl. 1837. 4. cf. Richter krit. Jahrb. 1838. p. 305. ) Festi locos ita composuit: Tignum iumtum aedibus vincave si concapit, nc solvito; neque vinea sarpla quandoqitc, donec dempta triwt tigna vindicito; asl qui iunxil duplione damnum decidho. Biicking Pand. § 140. not. 23. Puchta Instit. § 232. dd.

T A B U L A VII.

fr. 1. Ambitus parielis sesterlius pes esto. (VIII. 1.)

Paulus Diac. ex Festo v. Ambitus, proprie dicitur inter vicinorum aedificia locus duorum pedum et semipcdis ad circumeundi facultatem rclictus. (Miill. p. 10. et cod. pag. 5: ambitus dicitur circuitus acdificiorura patens in latitudinem pedes duos ct semissem; in longitudinem idem quod aedificium.) Varro de L. L. V. 22. Etiam ambitus est quod circumeundo teritur; iiam

b ♦

ambitus eircuitus, ab eoque XII tabularum interpretes ambitus parietis circuitum esse describunt. (Miill. p. 9.)

Volusius Maecianus de asse: Sestertius duos asses et seniissem. — Lex etiam XII tabularum arjjumento cst, in qua dno pedes et seniis sestcrtius pes vocatur. Cf. fr. 14. D. de servit. praed. urb. (8. 2.) fr. 2. De finium ratione ad exemplum legis Solouiac inslituta. (Vlll. 3.) Gai libro IV. ad L. XII tab. t'r. 13. D. tinium regund. (10. 1) Scieudum est in actione rinium rcgundorum illud observandum esse, quod ad cxempliim quodammodo cius legis scriptuiu est quam Atheuis Solonem dicunt tulisse; nam illic ita est: 'Edv rtg affiaotav 7tag' dXXoTQit» ^topjV) OQvyf/, iov Oqov urj nttQafiaivtiv (dv mxtov, noda ttnoXtCntiv Idv dt ofxrjfia, dvono/iag- fdv St tetfQOv Tj (369qov OQvrry, daov ro $d9og r/, Toooutov ditoXtinttv Idv Si tpQittg, OQyvtdv IXaiav St x«i ovxijv ivvia noSag dno rov dXXorQiov tpvrtvttv, rd Si aXXa SivS^a nivrt noSag. [Si quis sepem ad alieuum praedium fixerit infoderitque, terminuni ne exccdito: si maceriam, pedem relinquito: si vero aedificium, pedes duos: si fossam aut scrobcm foderit, quantum profunditatis habucrint, tantuin spntii relinquito: si puteum, sex pcdes: at vcro ole.im aut ficum ab alieno ad novem pedes plantato, ccteras arbores ad pciles quinque.]

fr. 3. Hortus. — Heredium. — Tugurium. (VIII. ti.)

Plinius Hist. Naturalis XIX. 4. § I. Iu XII tabulis legum nostrarum nusquani noniinatur villn; seinper iu signilicatione ca hortiis; in horti vero lieredium.

Festus v. Tuguria, a tecto appellantur domieilia rusticorwn sordida.— ()no

nomine' tionc XII ait etiani ... (Miill. p. 355.) cf. Pomp. fr. 180. de V. I*.

(50. 10.)

Paulus D. c.x Fes t u v. 11 urtus, apud autiq. umnis villa dicebatur. (Miill. 102.) Idem v. Heredium, pracdiuiu parvulum. (Miill. 99.)

fr. 4.5. Finibus regundis Ires arbitros dandos, si ticini iurgant. (VIII. 4.5.)

Ciccro dc Legg. I. 21. § 55. Ex hac autem non reinm, sed verboruni discordia controversia nata est dc Hnibus: in qua quuuiam usucapionem XII tabulac intra quinqno pedcs esse noluerunt, depasci veterem possessionem Academiae ab boc acuto liomine non sinemns; ncc Mamilia lege singuli, sed ex liis (XII tab.) tres arbitri fines rcgcmus.

Nonius Marcellus de proprietatc suriuonis cap. 5. § 34. (pag. 130.) Iurgium et lis hanc babcnt distantiam: iurgium levior res cst, siquidem inter benivolos aut propinquos dissensio vel concertatio iurgium dicitur; inter iuimicos dissensio Iis uppollatur. M. Tullius de Republ. Lib. IV.: Admiror, nce rcrum soluin, sed verborum ctiam eligantiam: „Si iurgant," inquit. Benevolorum concertatiu non lis, ut inimiconim, setl iurgium dicitur. Et in sequenti: Iurgare igitur Lex putat intcr se vicinos, non litigare.

Thcod. Arcad. in Theod. Cod. II. 26. c. 5. Cunctis mutiunibus et inacliinis amputatis, finalibus iurgiis urdincm moduinque praescripsimus, ac de co t.uitum spatio, hoc ORt pedum quinquc, qui vcteri iure praescripti sunt, sine observatione temporis arbitros iussimus iudicare etc.

Cf. Puchta Instit § 231. Rudorff Gromatischc Institutionen p. 433 sqq.

fr. 6. De viae latitudine. (VIII. 10.)

Gaius fr. 8. D. de scrvitut. pracd. rustic. (8. 2.) Viac latitudo cx lege XII tabularum in porrectum octo pcdes habct; in anfractum, id est ubi flexum cst, scdecim.

Varro dc L. L. VII. 15. Anfractuiu est flcxum, ab origine duplici dictum, ab ambitu et frangcndo; ab co leges iubent in directo pedum oclo esse, in anfracto scxdecim, id cst iu flexu. (Miill. p. 124.) Cf. Cels. fr. 0. in fine I'. quemadm. servit. amitt. (8. (i.) lavol fr. 13. g 2. 3. D. de serv. praed. rust. (8. 2.)

fr. 7. Quomodo tia immunita utendnni sit. (VIII. 11.)

Cicero pro Caccina c«p. 19. §54. Si via sit immunita, iubet (lox XII) qua velit agere iiimentum.

Festus v. Viae, smit et publicae per qnas irc, agere, vclicrc omnibus licet: privatac, quibus vetitum uti ... practcr corum quorum sunt privatae. In XII est: Amscgetes vias muniunto: dionisam (eo ni sani?) lapidcs sunt («i munierintf)

qua volet iiimeuta agito. (Müll. p. 371.) cf. Zeitschr. für gesch. Rechtsw. XII. 309. XIV. 144. Гг. 8. Si aqua pluvia nocet. (VIH. 9.)

Pomponias fr. 21. D. de statuliberis. (40. 7.) Et quod Ha scriptum est: „videbitur," pro hoc accipi debet: videri poterit; sie et verba XII tabularum veteres interpretati sunt: si aqua pluvia nocet, id est ei nocere poterit.

Paulus fr. 5. D. ne quid in loco publ. (43.8.) Si per publicum locum rivus Aquaeductus private nocebit, erit actio private ex lege XII tabularum, ut noxae Domino caveatur.

Cice"ro Topic, с. 9. § 38. 39. — ut aqua pluvia ultimo genere ea est quae 'le coelo veniens crescit imbri; sed propiore loco, in quo quasi ius arcendi continetur, gemi3 est aqua pluvia iiocens, eius generis formae, loci vitio et manu iiocens; qnarum altera iubetur ab arbitro coërceri, altera non inbetur. ir. í). De arboribus circumeidendis. (VIII. 7.)

l'lpianus fr. 1. §8. D. de arboribus caedendis. (43.27.) Quod ait Praetor, et lex XII tabularum efficere voluit, ut quindeeim pedes altius rami arboris circumeidantur; 'et hoc ideirco effectum est, ne umbra arboris vicino praedio noceret. Cf. Pomponius fr. 2. D. eod. Paul. S. Iî. V. 0. § 13. fr. 10. De glande leyenda. (VIII. 8.)

Plinius Hist. Nat. XVI. 5. Cautuin est praeterea lege XII tabularum, ut glandem in alienum fundum procidentem liceret colligere.

Gains libro IV. ad L. XII tab. fr. 23ß. § 1. de V. S.: Glandis appellatione omnis fruetue continetur, ut Iavolenus ait, exemplo Graeci sermonis, apud quoe onines arborum species aHQodgva appollantur. fr. 11. Venditas res et tradilas non aliler emplori adquirí, quam si is predion cenditori solverit nel alio modo ei saiisfeceril. (VI. 4.)

vid. Inst. II. 1. § 41. et Theophilus h. 1. fr. 12. Statu liberum, emplori dando, ad liberlalem pervenire. (VI. 3.)

Ulpiani fragm. II. 4.: Sub hac conditione liber esse iussus, si decern milia herotli dederit, etsi ab herede abalienatus sit, emptori dando pecuniam ad libertatem perveniet; idqne lex XII tabularum iubet.

Cf. Pomp. fr. 29. § 1. Modest, fr. 25. D. de statuliberis. (40. 7.)

Staluliber est qui testamento certa conditione proposita iubetur esse liber; et si per herodem stat, qnominus statuliber praestare possit quod praestare debet, nilylominus liber esse videtnr. (Festus v. Statuliber Müll. p. 314.)

T Л BULA VIII.

'f. I. Si quis occenlacerit, sire carmen condideril quod infamiam faceret ßagitiumve alteri, eum fusiibns feriri. (VII. 8.)

Cicero de Republ. libro IV. apud Augustinum de civit. dei II. 9.: Xostrac — XII tabulae cum pcrpancas res capite sanxissent, in his banc quoquo sanciendam putavernnt: „Si quis occeutavisset," sive carmen condidisset quod infamiam faceret flagitiumve alteri. (Orell. IV. 1. pag. 476.)

Cicero Tu seul. IV. 2. § 4: — qnamquam id quidem ctîam XII tabulae declarant, condi iam turn solitum esse carmen; quod nc liceret fieri ad alterius iniuriam, lege sanxerunt.

Porphyrio ad Horat. Satir. II. 1. 81. Qua lege cautum erat, ne quis in quemquam maledicum carmen scriberet. Eleganter iurisperitus de Lege loquitur.

Comutus ad Pcrsium Satir. I. 137. — propter quod lege XII tabulanun cautum est, ut fustibus feriretur qui publice invehebatur.

Porphyrio ad Horat. Epistol. II. 1. 152. Fustuarium supplicium constitutum erat in auctorem carminum infamium.

OcctHlassint antiqui dicebaut, quod nunc „convicium fecerint" dicimus; quod ií clare et cum quodam сапоге fit, ut procul exaudir! possit; quod turpe habetur, quia non sine causa fieri putatur. (Festus v. Occentassint Müll. p. 181.)

Cf. Paul. S. R. V. 4. § ß. ff.2. Si membrum rupit, ni cum eo pacit, talio esto. (VII. 9.)

Pestas v. Tal i О nie f mentionem fieri in XII nit Verrius hoc modo: ,Tfei mem

« PreviousContinue »