Page images
PDF

liberum nasci, quia non debet calamitas main's ei nocere qui in utero est. ex bis et illud quaesil um est, si ancilla pragnas manumissa sit, deindc ancilla postea facta pepercrit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat liberum nasci: suflicit enim ei qui in ventre est libcram matrem vel medio tempore habuisse. quod et verum est.

§ 1. 'Cum autem ingenuos aliquis natus sit, non officii illi in Servitute fuisse et postea manumissum esse, saepissime enim constitutum est natalibus non ofliecre manumissionem.

Tit. V. DE LIBEHTINIS.

Libcrtini sunt, qui ex insta Servitute manumissi sunt.

Manumissio !autem est datio libertatis. nam quamdiu quis in Servitute est, manui et potestati suppositus est, et manumissus liberatur potestate. Quae res a iure gentium originen) sumpsit: ulpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur, nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita, sed postea quam iure gentium servitus invasit [ingennitalem], secutum est benclicium manumissionis. et cum uno naturali [al. communi] nomine homines appellaremur, iure gentium tria genera hominum esse coeperunt, liberi, et bis contrarium servi, et tertium genus libcrtini qui desierant esse servi. (§ 1.) Miiltis autem modis* manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanetis ecclesiis, aut vindicta, aut inter amicos, aut per epistolam, aut per lestamentum, aut aliam quamlibet ultimam voluntatem [manumittuntor]. Sed et aliis

*) haec repetuntur in Gai fr. 6. D. de statu hom. (1. 5.) **) Ulpianus libro I. Institutionum: Est autem manumissio de manu missio, id est dalia libertalis; nam quamdiu quis in Servitute est, manui et potestati suppositus est: manumissus liberatur potestale. Quae res a iure gentium originan sumiit, ulpote quum iure naturali omnes liberi nasrerenlur, nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita sed postea quam iure gentium servitus invasit, secutum est benefieium manumissionis; ei quum uno naturali nomine homines appellaremur, iure gentium tria genera esse coeperunt, liberi el his contrarium servi, et tertium genus tiberli, i. e. hi qui desierant esse servi, fr. 4. D. de inst, et iure (I. 1).

a) de modis manumisaiouum vid. Gai I. 17. UIp. I. О—10. Fragm. de iuris partibus et de manumissionibiis cx Dosithei interpretnmentis (ed. Röcking cum Ulp. fragm Lips. 1855.) §7. Ante enim una libertas erat, et manumissio fiebal vindicta vel testamento vel censu, et civilas Romana competebat manumissis; quae appellatur iusta at legitima manumissio. hi autem qui domini volúntate in libértale er ant manebant servi: et si manumissores ausi erant in servitutem denuo cos per vim redigere, interveniebat Praetor, rel. — §8. Sed nunc habent proprium Ubertatem qui inier amicos manumittunlur, et fiunl Latini Tuniani, qnoniam Lex luma quae Ubertatem eis dedil exaequavit eos Latinis coloniariis, qui aun essent cives Iiomani liberti, nomen suum in coloniam dédissent. lue aovissimum est in lust. c. 1. § 1. 2. C. de Latin, libert. (7. 6.)

[ocr errors][ocr errors]

multis modis libertas servo competere potest, qui tam ex veteribus quam nostris constitutionibus introducti sunt.* (§2.) bServi vero a dominis semper [al. saepe) manumitti solent: adeo, ut vel in transitu manumittantur, veluti cum Praetor aut Proconsul aut Praeses in balneum vel in theatrum eat. § 12. Rursus libertinorum tria sunl genera: nam

aul civesRomani, aut Lalini, aut dediticiorum* numero

sunt. de quibus singulis dispiciamus; ac prius de

dediticiis.

DE DEUJTICII8 c VEL LEGE AELIA SENTIA.

§ 13. Lege itaque Aelia Scntia cavetur, ut qui servi a dominis poenae nomine vincti stnt, quibusve stigmata inscripta stnt, deve quibus ob noxam quaestio tormentis habita sit et in ea noxa fuisse convic/i sint, quique ut ferro aut cum bestiis depugnarcnt traditi sint, inve ludum custodiamve contecti fuerint, et postea vel ab eodem domino vel ab alio manumissi, eiusdem condicionis libcri flant, cuius condicionis sunt peregrini dediticii. [de Peregrinis Dedjticiis.] (S 14.) Vocantur autem pavgrini dediticii hi qui quondam adversus populum Komanum armis susceptis pugnaverunt, deinde, ut victi sunt, se dediderunt. 15.) Huius ergo turpitudinis servos quocumqiie modo et cuiuscumque aetatis manumissos, etsi pleno iure* dominorum fuerint, numquam aut cives Romanos aut Latinos ficri dicemus, sed omni modo dediticiorum numero constitui intellegemus.

S 16. Si vero in nulla tali turpitudine sit servus, manumissum modo civem Romanum, modo Latinum lieri dicemus. (S 17.) Nam in cuius persona tria haec "concurrunt, ut maior sit annorum triginta, et ex iure Quiritium domini, et iusta ac legitima manumissione liberettir, id est vindicta'

*) ita restit. cx Epit 1. I. et Ulp. 1. 5. Quare Iustinianns hunc tractatum de tripertito statn libertinorum (§ 12—33) praetcrierit vide Inst. § 3 h. t infra.

a) vide Instiniani c. 1. § 1. 2. de Latina libert. toll. (7. 0.)

b) fr. 7. D. de manuniissis vind. (40. 2.) Gaius libro I. Keruin quotidianarum s. Aur.: Aon est omnino necesse pro tribunali manumittere; ilaquc plerumque in transilu scrvi manumilti solent, quum aut lavandi aitt gestanrii aut ludorum gralia prodierit Praetor aut Proconsul legatusre Caesaris. Pauli Kec. Sent II. 25 § 3. Emancipatio etiam dic ferialo fieri potest. cf. Gai I. 20.

c) de dediticiis vid. Ulp. I. 11. Gai II. 25—27. III. 74. cf. fr. 216. D. de V. S. (50. 16.) De originc Legis Aeliae S. vid Sueton. Aug. c. 40.; cuius legis quindecim capita restituere conatus est Heineccius Antiq. Ilom. I. 6. § 12.

d) i. e. ox iure Quiritium et in bonis. cf. § 17. 35.

e) cf. Ulp. I. § 12. 16. 10. 6.

f) cf. GailV. 16. Ulp. I. 7. fr. 23. D. de manumiss. vind. (40. 2 )

aut censu' aut lestamento [n. 267.], is civis Romanusfit: sin veroaliquid eorum deerit, Latinus erit.

DE MANUSilSSIONE VEL CAUSAE PROBATIONE.b

§ 18. Quod autem de aetate servi requiritur, lege Aelia Sentia introductum est. nam ea lex minores xxx annorum servos non aliter voluit manumissos cives Romanos fieri, quam si vindicta, aput consilium iusta causa manumissionis adprobata, liberati fuerint. (§ 19.) Iusta autem causa manumissionis est veluti si quis filium filiamve, aut fralrem sororerave naturalem, aut alumnum, aut paet/agogum, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, aput consilium manumittat. [de Recup£jmtoribi;s.] (S 20.) Consilium autem adhibetur in urbe Roma quidem quinque senatorum et quinque equitum Romanorum puberum; in provinciis autem viginti recuperatorum civium Romanorum. idque fit ultimo die conventus: sed Romae certis diebus aput consilium manumittuntur. Maiores verO triginta annorum servi semper manumitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum Praetor aut Proconsule in balneum vel in t/teaIrum eat. (S 21.) Praeterea minor triginta annorum servus manumissione potest civis Romanus fieri, si ab eo domino qui solvendo non erat, teslamento eum liberum el heredem relictum* — [desunl hn. 24].*

S 22. —manumissi sunt, Laiini /wniani" dicuntur: Latini ideo, quia adsimulati suntLatinis co/oniarits; Inniani ideo, quia per legem Iuniam libertatem acceperunt, cum olim servi viderentur esse. ($ 23.) Non tamen illis permittit lex Iunia *nec ipsis testamentum facere, nec ex testamento alieno capere, nec tutores teslamento dari. ($ 24.) Quod autem diximus ex testamento eos capere non posse, i/a intellegenrfum e*/, ut nihil direc/o heredi/atis legatorumve nomine eos

*) Scripturae quae in pag. LXXVa Cod. Veron. h. l.scquitur pauca vestigia

certa eztant, lin. 6: spurios; lin. 8: creditor sex.; lin. 10: debitoris; lin. 11:

legis; lin. 12: pecunia; lin. 15: ea traditione; liii. 10: mancipationibus; lin. 10: Latimrm; lin '20: is guia. — Gaius certe coeperat agere ie altcro genere libertorum, quod etiam Epitome I. 1. § 2. h. 1. indicat: Latini sunt, qui aut per epistolam, aut inter amcos, aut convivii adhibitionc manumittunlur.

a) Ulp. I. 8. Cic. de Orat. I. 40. Liv. XLI. 9. (?) Dositheus § 10—21. (Lachm.)

b) vid. Ang. Bethmann Hollweg Diss. de causae probatione. Berol. 1820. 8.

c) de hac causa agit Ulp. I. 14. cf. Gai. II. 154.160. 276. Inst. I. 6. § .1 fr. 42. 57. 60. D. de hered. inst. (28. 5.)

d) de hoc genere libertorum vid. Gai III. 56. Inst. III. 7. § 4. Ulp. I. 10. Do«itheus cit. ad Inst. 15. § 1. C. A. de Vangerow: Ueber die Latini Iuniaui. Marb. l«-33. 8.

e) cf. Qai U. 110. 275. III. 72. 73. Ulp. XX. 14. XXII. 3.

« PreviousContinue »