Page images
PDF
[ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors]

et non mortis causa. (§ 1.') Mortis causa donatio est quae propter mortis lit suspicionetn: cum quis ita donat, ut si quid humanitus ei contigisset, haberet is qui accepit; sin autem supcrvixisset qui donavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donaturrl sit. Hae mortis causa donationes ad cxcmplum legatorum redactae sunt per oninia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, ntrum donationis an legali instar eam obtinere oporlel, et utriusque causae quaedam habebat insignia, et alii ad aliud genus eam retrahebant; a nobis constilutum est, ut per omnia fere legatis connumeretur, et sic procedat quemadmodum eam nostra formavit constitutio.* Et in summa mortis causa donatio est, cuiii magis se quis velit habere, quam eum cui donatur [al. donat], magisque eum cui donat [al. donatur], quam heredem suum.3 sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo:

JZftpai', ov ydg x' iSfisv, onwg taxat xdSt toyaEi' r.tv Ifih fivrjarijQsg ayrjvoosg iv fuyuQOUSt yia&Qij KTtivavxtg, naxQwia navxa Saamnai, Avxov tfovxa as (SovXop inavQiptv, i\ xtva xdvSf El Ss x iyw xovxotai <povov xai xijQa (pvxsvaa, Ar\ xoxs (tot fuiQOvxi (psQSiv nQog Swfiaxa ■xucqwv.

§ 2. Aliae autcm donationes sunt quae sine ulla mortis cogitatione liunt, quas inter vivos appellamus. quae omnino non comparantur legatis; quae si fuerint perfectae, temere revocari non possunt. Perliciuntur autcm, cum donator suam voluntatem scriptis aut sine scriptis manifestavcrit; et ad exemplum venditionis nostra constilutio eas etiam in se habere necessitatem traditionis voluit, ut ctsi non tradanlur habeant plenissimum et perfectum robur, et traditionis necessitas incumbat donatori.4 Et cum retro Principum dispositiones insinuari eas actis interrenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerant solidorum, nostra constitutio5 et quantitatem usque ad quingentos solidos ampliavit quam stare et sinc insinuationc statuit; et quasdam donationes invcnit quae penitus insinuationem (ieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. Alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenimus, quae omnia ex nostris constitutionibus6 quas super his posuimus colligenda sunt. Sciendum tamen est, quod etsi plenissimae sunt donationes, tamen si ingrati existant homines in quos beneficium collatum est, donaloribus per nostram constitutionem7 licentiam

praestavimus certis "ex causis cas revocare: ne qui suas res in alios contulerunt ab his quandam patiantur injuriara vel iacturam, secundum enuî) rf. e. It—20. c. dedon.aiiiroupi. meratos in nostra constitutione modos. (S3.1)

Est et aliud genus inter vivos donationum quod veteribus quidem prudentibus penitus erat incognitum, postea antera a iunioribus divis Principibus introductum est, quod ante nuptias vocabatur et tacitam in se condicionem habebat, ut tunc ratum esset, cum matrimonium fueril in.secutum; ideoque ante nuptias appellabatur, quod ante matrimonium efliciebatur et nusquain |al. numquam] post nuptias celebrates talis donatio procedebat. Sed primus quidem divus Iustinus, pater noster, cum augeri dotes et post nuptias fu erat permissum, si quid taje evenerit, etiam ante nuptias donationcm augeri et constante matrimonio sua constitutione permisit; sed lamen nomen inconveniens remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. Sed nos, plcnissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequenlia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donaliones non augeantur tantum, sed et constante matrimonio initium accipiant, et non ante nuptias, sed propter nuptias vocentiir, et dotibus in hoc exaequentur, ut quemadmodiiin dotes et constante matrimonio non solum augentur, sed etiam fiunt, ita et istac ífcnutiones quae propter nuptias introduetae sunt non solum antecedant matrimonium, sed etiam eo contracto et augeantur et constituantur.

2) rf. inp. i. i"*. § 4.* Erat olim et alius modus civilis acquisi

tions per ins accrcsceiidi, quod est tale: si cominunem servum habens ah'quis cum Titio solus libertatem ei imposuit vel vindicta vel testamento, eo casu pars eins amittebatur et socio aecrescebat.* Sed cum pessimum fuerat exemplo et übertäte servum defraudan et ex ea humanioribus quidem dominis dainnura inferri, severioribus uutem lucrum aecrescere; hoc quasi invidiae ple

sj m f. i. c. de temmon. seiv. num pió remedio per nostram Constitutionen!3

mederi necessarium duximus; et invenimus viam per quam et maniimissor, et socius eius, et qui libertatem aeeepit, nostro fruanlur beneficio,

a) cf. Oositbeus fr. de manumise. (ed. Laehmann) § 12. Communis sernus si ab uno manumiUatur, ut fiat liber, neque ad libertatem pervenil, et allerius domini totus fit servas iure aderescendi. Sed inter andeos servus ab uno ex soeiis manumissus ulriusffue domini servus manebit: iuslum enim non advrescere in Ляс manumissione in qua ser

vatur; quameis Proculux existimaveril adereseere cum socio qua sentenlia

utiwur. cf. Paul. S. Iî. IV. 12. § 1.

S 62.* Accidit aliquando, ut qui dominus sit alienan«fae rei potestatem non habeat, et qui dominus non sit a/ienare possit. (§ 63.) Nam dotale praedium maritus invita muliere per legem luliam* prohibetur alienare, quamvis ipsius sit vel mancipatum ei dotis causa vel in iure cessum vel usucaptum. quod quidem ius utrum ad Italica tantum praedia, an etiam ad proviucialia pertineat, rfubilatur.

1) cf. c. 1. g 15. C. de rei ux. acl.

§ 64. Ex diverso agnatus furiosi curator rem furiosi alienare potest ex lege xn tabularuni; item procurator, id est cui libera ndininistraiio perinissa est**; item creditor pignus ex pactione, quamvis eius ea res non sit. sed hoc forsitan ideo videatur lieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienari, qui olim pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur.

2) est c. ult. C. de iur. dom. impelr.

libertate cum efTectu procedente (cuius favore et antiquos legislatores multa et contra communes regulas statuisse manifestissimum est), et eo qui eam imposuit suae liberalitatis stabilitate gaudente, et socio indemni conservato, pretiumque servi secundum partem dominii quod nos definivimus accipiente.

Tit. VIII. QUIBUS ALIENARE LICET VEL NON.

Accidit aliquando, ut qui dominus sit alienare non possit, et contra qui dominus non sit alienandae rei potestatem habeat. Nam dotale praedium maritus invita muliere per legem Iuliara prohibetur alienare, quamvis ipsius sit dotis causa ei datum . quod nos, iegem Iuliam corrigentes, in meliorem statum deduximus. cum enim lex in soli tantummodo tebus loctrm habebat quae Italicae fuerant, et alienationes inhibebat quae invita niuliere fiebant, hypolhecas autem earum etiam volente: utrisque remedium imposuimus1 ut etiam in eas res quae in provinciali solo positae sunt interdicta fiat [al. sit] alienatio vel obligatio, et neutrum eorum neque consentientibus mulieribus procedat, ne sexus muliebris fragilitas in perniciem substantiae earum converteretur.

§ 1. Contra autem creditor pignus ex pactione, quamvis eius ea res non sit, alienare potest. sed hoc forsitan ideo videtur fieri, quod voluntate debitoris intellegitur pignus alienari, qui ab initio contractus pactus est, ut liceret creditori pignus vendere, si pecunia non solvatur. sed ne creditores ius suum persequi impedirentur, neque debitores teraere suarum rerum dominium amittere videantur, nostra constitutione* consultum est, et certus modus impositus est per quem pignorum distractio possit procedere, cuius tenore utrique parti, creditorum et debitorum, satis abundeque provisum est. \posterior pars hui. tit. sequilur ad Gai. 11. 80.]

*) Sunt qui putent §§os 62 — 64. et §§ 65 — 79. in Codice Ver., nt nunc est, transpositas esse; Nostrum igitur prius egisse de naturalibus adquisitionibus dorainii (quae sane quasi uno tenore -cum acquisitionibus iuris civilis §§ 18—61. CObaerere videntur), postremo autem de iis quibus alienare licet verba fecisse. De mutato ordine buius libri in universum conferantur tabulae systematicae et Index initio huius libri praeraissua.

**) hoc de Buchholtz prop., cum ductibus Cod. fere congruum; ef. Inst. II. 1. § 43. et Gai fr. 9. § 4. D. de A. R. D. 41. 3. — De iure distrahendi pignoris UIp. fr. 46. D. de acquir. rer. dom. (41. 1.) et fr. 4. de pigner. act. (13. 7.)

a) scil. per L. Iuliam de adulteriis. Paul. S. E. II. 21. B. § 2.

« PreviousContinue »