Page images
PDF

cipata ei cui ipsa velit, ct ab eo vindictn mnniimissa, incipit eum habere tuforem, a quo manumissa est:* qui tutor tiduciarius dicitur, sicut inferius [s ios] appareftit. (§ 115a.) Olim etiam testamenti faciendi grntin,/"iducinrtn liebat coemptio.b tunc enim non aliter feminae testamenti fnciendi ius habebant, exceptis qui6»«dnm personis, quam si coemptionem fccissen< rcmancipntacque et manumissae fuissent. set hflnc necessitatem coemptionis factenrfae ex auctoritate

divi Hadrinni senatus remisit. fe

minn — — ($ 115 b.) Licei aulem

mulier firfucine causa cum viro suo /ecertt cocmptionem, nihilominus iiliae loco incipit esse: nam si omnino qualibet ex causa uxor in manu viri sit, plocut/ eam iura liliae nnncisci.

§116. Superest ut exponnmus quae personae in mancipioc sint. (117.) Omnes igitur liberorum personae, «ieemnsculini swe femtntnt sexus, quae in potestnte parenlis sunt, mancipari ab hoc eodem modo possunt, quo etiam servi mancipari possunt. (§ 118.) Idem iuris est in earum personis quae in manu sunt. nam feminne a coemptionntoribus codcm modo possunt mattcijtari qtto liberi a parente mancipanltir; adeo quidem, tit quamvis ea sola aput coemptionatorem ftline loco sit quae ei nupta sit, tamen niliilo ininus etiam quae ei nupta non sit*, nec ob id tiliae loco sit, ab eo mancipnri possit. (§ I18n.) Plerumque solum et a parentibus et a coemptionatoribus mancipnntur, cum velint pnrentes coemptionntoresque e suo iure ens personns dimittere, sicut inferius evidentius apparebit. (§ 119.**) Est antcm mancipntio, ut suprn [g 113] quoque diximus, imaginaria quaednm venditio: quod et ipsum ius proprium civiumRomanorumcst. eaquc res ita agitur.d adhibitis non minus quam quin

*) ita Laclim., Cod.: est. **) §um 119. exhibet Boethius III. in Cic. Topic. c. 5. §28 (p. 322. Orell.) vv.: Eiusdem autem Gailibro Inst. I. de nexu faeiendo haec verba sunt.

a) cf. Gai II. 137. 195.

b) cf. Gai II. 112. 113. 118. 121. 122. III. 43.

c) de mancipii causa cf. Gai I. 49. 123. 138. 140. 141. II. 160. III. 114. IV. 79—81. Liv. XLI. 8. in fin. Festus. v. deminulus capile appellabatur, — qui liber alteri mancipio datns cst. — De acquisitionibus per eos quos in mancipio habemus: Gai II. 86. 90. 96. III. 114. Ulp. XIX. 18.

d) cf. Gai I. 132. 134. sqq. II. 104. III. 167. Boethius 1. c. in Top. 5. § 28. Ulp. XIX. 3. 4. Theophilus I. 12. § 6. Varro de L. L. IX. 83. (Miiller): Pro assibus nonnunquam aes diccbanl antiqui, a quo dicimus assem tenenles: hoc aere aeneaque libra. Fcstus v. Rodus (Miiller 265): in mancipando, cum dicilur: rudusculo ibram ferito, asse tangitur libra.

que testibus civibus Romanis puberibus, el prae-
terea alio eiusdcm condicionis qui libram ae-
neam teneat, qui appellatur libripens, is qiu man-
cipio accipit rem, aes* tenens ita dicit: Hunci

EOO UOMINEM EX IUU QUIRITIUM MEUM
ES8E AIO, ISQUE MIHI EMPTUS EST HOC

Aeri Aeneaque Libra: deinde aere percu-
lit libram, idque aes dat ei a quo mancipio acci-
pit, quasi prelii loco. (§ 120.) Eo modo ct ser-
riles et liberae personae mancipantur. animalia
quoque quae mancipi sunt pi. 15 sq.,.], quo in nu-
mero habentur boves, cqui, muli, asini; item
praedia tam urbana quam rustica quae et ipsa
mancipi sunt, qtialia sunt Italica, eodem modo
solent mancipari. ($ 121.) In eo solo praediorum
mancipatio a ceterorum mancipatione dilTert, quod
personae servi/es etliberae, item aniraalia quae
mancipi sunt, nisi in praesentia sint, mancipari
non possunt: adeo quidem, ut eum qui mancipio
accipit adprehendere id ipsum quod ei mancipio
datur necesse sit: unde etiam mancipatio dici-
tur, quia manu res capitur. praedia vero absentia
solent mancipari. (§ 122.) Ideo autem aes et
libra adhibetur, quia olim aereis tantum numinis
utebantur; et erant asses, dupondii, semisse* et
gruadrantes, nec ullus aureus vel argenleus num-
mus in usu erat, sicut ex lege xn tabularum in-
tellegere possumus; eorumque nummorum vis et
potes/as non in numero crat, sed in pondere
nitinmorum. re/uti asses librales erant, et dipon-
dii lum erant biiibres;** unde eliam dipondius di-
ctus esl quasi duo pondo:*** quod nomen adhuc
in usu retinetur. semisse* quoque et quadrante;
pro rata scilicet porlione librae aeris habebant
tertvm pondus. + item qui daban/ olim pecuniam nqn
orfnumerabant ff eam, sed appendebant. unde
servi quibus permittitur atiminislratio pecuniae
di*pen*atores appellati sunt et inllmc appeilantur.
(S 123.) Si tamen quaerat aHquis, quare citra
coemptionem /erninae etiam mancipenlur: \\\ ea qui-

*) m* inserit Huschka, nt apnd Boethium: aes tenens: apud Varronem: assem tenentes. Rei praesentiain ne necessariam quidem esse (Gai I. 121) observat Bucking.

**) bilibres ex coniect. Hollwegii et Huschkii. — Lachmann: duas libras pondo. De re cf. Varro L. L. V. 169. (Miill.) Paul D. ex Festo v. Grave aes. ***) ita Lachmann. •}■) cx eoniect. Huschkii.

tt) >ta ex Huschkii coniect., ut apud Isidorum X. v. Dispcnsl: quia prius qui dabant pecuniam non numerabant eam, sed appendebant. — Lachmann proponit: qui dabat pecuniam praesenlem, is tum non adnumerabal rel. Cf. Varro de L. L. V. 183. Miill

ttt) ex coniect. Lachmanni, quae tamen parum certa videtnr. — Huschke: Si t quaerat a., qua rc viro coemp^ione emla mancipatis distet, ea quidem rel. Alia pro ponit Bossbach B. Ehe 68 sq.

dem quae coemptionem facif, non deducilur in* servilem condicionem, a parentibus vero et a coemptiontUoribus* mancipaf» mancipataeve servorum loco constituuntur, adeo quidem, ut ab eo cuius in mancipio sunt neque hereditatem neque legata aliter capere posstnt, quam si simul eodem testamento liberi esse iubeantur, sicuti iuris est in persona servorum. sed differentiae ratio manifesta esf, cum a parentibus et a coemptionatoribus iisdem verbis mancipio accipiuntur <|uibus servi; quod non similiter fit in coemptione.

Tit. Xii.

S 124. Videamus nunc, quibw* modis ii qui alieno iurt subiecli sunt eo iure liberentur. * (§ 125.) Ac prius de his dispiciamus qui in potestate sunt. (S 126.) Et quidem serviquemadmodum polestate liberentur, ex kis inlellegere possumus quae de servis manumillendis swperius [». i3sqq.] exposuimus.

§ 127. Hi vero qui in potestate parentis sunt mortuo eo sui iuris fiunl. Sed hoc dtstinclionem recipit.b nam morluo patre sane omnimodo lilii liliaeve sui iuris efficiuntur. mortuo vero avo non omnimodo nepotes neptesque sui iuris fiunl, sed ita, si post mortem avi in patris sui potestatem recasuri non sutit. tiaque si moriente avo paler eorum et vivat et in poleslale patris fuerit, tunc post obitum avi in potestate patrw sui fiunl: si vero is, quo tempore avns moritur, aut iam mortuus esl, aut exiit de poteslale patris, tunc hi, quia in potestatem eius cadere non possunt, sui iuris liuut. (§ 128.) Cnm autem is cui ob aliquod malelicium ex lege poenali aqua et igni interdicitur civitatem Romanam amittat,c sequitur, ut qui eo modo ex numero civium Romanorum tollitur, proinde ac mortuo eo desinant liberi in pote

QUIBU8 MODIS IUS POTE STATIS SOLVITUR.

ViUeamus nunc, quibus modis hi qui alieno iuri subiecti sunt eo iure liberantur. Et quidem servi quemadmodum potestate liberantur, ex his intellegere possumus quae de servis manumittendis superius exposuimus.

Hi vero qui in potestate parentis sunt mortuo eo sui iuris liunt. Sed hoc distinctionem recipit. Nam mortuo patre sane omnimodo lilii liliaeve sui iuris efliciuntur. mortuo vcro ayo non omnimodo nepotes neptesque sui iuris liunt, sed ita, si post mortem avi in potestatem patris sui recasuri non sunt. itaque si moriente avo pater eorum et vivit et in potestate patris sui est, tunc post obitum avi in potestate patris sui fiunt: si vero is,_quo tempore avus moritur, aut iam mortuus est, aut exiit de potestate patris, tunc hi, quia [al. qui\ in potestatem eius cadere non possunt, sui iuris liunt. (§ 1.) Cum autem is qui ob aliquod maleficium in insnlam deportatur civitatem amittit, sequitur, ut qui eo modo ex numero civium Romanorum tollitur perinde [est] acsi

state eius esse: nec enim ratio patitur, ut pere- mortuo eo desinant li

*) ex conieet. Huschkii; Lachmann haec mavult: capile deminuitur, sed servilem condicionem aput coemptionatorem non patitur.

a) cf. Ulp. tit. X. Qui in potestate manu mancipioque sunt quemadmodum eo iure libercntur.

b) cf. Gai I. 140. Inst. II. 19. § 2. Ulp. fr. 5. D. de his qui sui i. (1. 6.)

c) cf. Gai I. 90. 101. III. 153.

« PreviousContinue »