Page images
PDF

fucrit, \sive quis bona alicu-
ius quasi debitoris sciens eum
[ ipsi ] nihil debere sibi pro
scripserit, sive quis ad
infamiam alicuius libel-
luni aut cannen scripse-
rit, sive quis matremfa-
inilia* aut praetextatum
adsectatus fuerit, et de-
nique aliis pluribus mo-
dis. (S 221.) Pati mtlem
iniuriam videmur non solum per nos
mel ipsos, sed etiam per liberos no-
stros quos in potcstate habemus; item
per uxores nostras quamrts in manu
I nostra) non* sint. itaque si vehrfi** liliae
mcae quae Titio nupta est iniuriam
feceris, non splum liliae nomine te-
cum agi iniuriarum potest, verum
etiani mco quoque et Titii iiomtne.

I) c l'.nil. IV. 2. I>. ilt- iniur.

etiam si cui convicium factum fuerit, sive cuius bona quasi debitoris [qui nihil deberel] posscssa fuerint ab eo qui intellcgebat nihil eum sibi debere, vel si quis ad infamiam alicuius libellum aut carmen [atit hisloriam] scripserit, composuerit, ediderit, dolove malo fecerit quo quid eorum fieret, sive quis matremfamilias aut praetextatum praetexlatamve assectatus fuerit, sive cuius pudicilia attentata esse dicetur; et denique aliis pluribus modis admitti iniuriam manifestum est. ($ 2.) Patitur autem quis iniuriam non solum per semetipsum, sed etiam per liberos suos quos in potestate habet; item per uxorem suam, id enim magis praevaluit. itaque si fiiiae alicuius quae Titio nupta est iniuriam feceris, non solum filiae nomine tecum iniuriarum agi potest, sed etiam patris quoque et mariti nomine. contra autem,1 si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarunr agere non potest: defendi enim uxores a viris, non viros ab uxoribus, aequum est. sed et socer nurus nomine cuius vir in polestate est in(S 222.) Servoautemipsi quidem iiiriarum agere potest. (S 3.) Servis auniilla iniuria intellegilur lieri, tem ipsis quidem nulla iniuria iieri inseddominoper eum fieri videlur: tellegitur, sed domino" per eos lieri videnon tamen iisdem modis quibus eliam tur: uon tamen iisdem modis quibus

[merged small][ocr errors][merged small]

urtversus bonos mores fit, idi/ue non fieri ulicuiiis interest. Hoc edictum ud eum iniuriam pertinet quae contumeliae causa fit. Fit niitein iniuriu vet in cwpore, dwn caertimttr: vel verbis, dum convitium pntimur: vel cttm dignitas lueditur, ul cimt matronae vel praclextutae comiles obducuntur. Vide etiam Paul. S. K. V. 4. Ulp. fr. 1. pr. § 1.2 D. de iniur. (47. 10.) Verba edicti oxhibet fr. 7. pr. fr. 15. § 2. § 25. § 34. fr. 17. § 10. D. eod. (De causa bonorum proscriptionis cf. Cic. pro Quint. c. 15. Gai II. 78 sqq.)

*) ita Lachmann; in Cod est: q. in m. nostra sint. Cf. Schrader ad b. 1. Inst. De re cfr. 1. § 3—9. D. de iniur. (47. 10.)

**) Cod. si veli. Huschke: si veluti, quod Latine dici non possc Bockiug censet. Poscbtnann prop. vel filiuefumitias meae.

servo Titii est, proprielas Maevii est, raagis i) civ. 15. g 48. tod. Maevio iniuria fieri intcllegitur. 6.') sed si

libero qui tibi bona lide scrvit iniuria facta sit, milla tibi actio dabitur, sed suo nomine is experiri poterit; nisi in conturaeliam tiiam pulsatus sit, tunc enim competit et tibi iniuriarum actio. idem ergo est et in servo alieno bona fide tibi scrviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit. S 223. Poena autem iniuriarum ex §7. Poenaauteminiuriarumexlegc lege xn tabulartt/w propter mem- duodecim labiilarum propter raembrum quidem ruptum talio erat;* pro- brum quidcm ruptum talio eral; propter os vero fractum aut co/lisum trecentorum assiuin pter ossum [al. os\ poena erat statula, * si libero os fractum erat; at si verofractumnummaservo, cx. propter ceteras vero iniurias xxv assium riae poenae erant poena erat constituta. et videbantur illis temporibus constitutae, quasi in in magna* paupertate satis idoneae istae pecuniae poe- magna veterum paunae esse. (§ 224.) Sea" nunc alio iure pertate. Sed postea Praetores perutimur. permittitur enim nobis a Prae- mittebant ipsis qui iniuriam passi tore ipsis iniuriam aestimare;b et iudex sunt eam aestimare; ut iudex vel vel tanti condemnat quanti nos aesti- tanti condemnet quanti iniuriam pasmaverinms, vel minoris, prowf illj vi- sus aestimaverit, velminoris, prout sum fuerit. sed cum atrocem iniuriam ei visum fuerit. Sed poena quidem Praetor aestimare soleat, si iniuriae quae ex lege duodecim tabularum insimul constituerit quantae pe- troducta est in desuetudinem abiit; quam aucuniae nomine tleri debeat tem Praetores introduxerunt, quae etiam hovadimonium [iv. i$4],' hac ipsa noraria appellatur, in iudiciis frequentatur. quantitate taxamus formulam, nam secundum gradum dignitatis vitaeque hoftt iudex quamvis possit vel nestatem crescit aut minuitur aestimatio inminoris damnare, plerumque iuriae; qui gradus condemnationis et in sertamen propter ipsius Prae- vili persona non immerito servatur, ut aliud toris auctoritatem non audet in servo actore, aliud in medii actus homine, minuere condemnationem. aliud in vilissimo vel compedito constituatur.

S 8. Sed et lex Cornelia de iniuriis loquitur el ■2) ctr. 5. pr. D. dc iniur. iiiiuriarum actionem introduxit.1 quae compelit

ob eam rem, quod se pulsatum quis verbcratumve, domumve suam vi introitum [al. introitam] esse dicat. domum autem accipimus, sivc in propria domo quis habitat, sive in conducta, vel gratis, sive hospitio receptus sit.

') ita Ilugchke; in Cod. est velut.

a) vid Gell. XX. 1. § 12—19. Festus v. Talionis et: Viginti quinqiie poeuas. UIp. libro siug. regul. (in Collat. II. 2.): Iuiuria si quidem atrox. id est t/ravis est, non sine iudicis arbitrio aestimatur. Atrocem autem aestimare solere /'rneiviem: idque collegi ex facto, ut puta si verberatus vcl vulneraius quis fueril. ct retiqua. Calu Orig. apud Priscianum VI. p 710: Si quis membrum rupit, aut os fregit, tatiim pro.vimus agnatus ulciscititr. Paul. in Coll. II. 5> § 5: Iniuriarum aciio aut legitima est, aul honoraria. Legitima e.v lege duodecim labutarum: qui iniuriam alleri facit quinque et viginli sestcrtiorum poenam subit. Quae lcx generalis fuit; fucrunl ct speciales, velut ilki: „si quis os fregit libero, trecentos, (si) servo, ccntum ct quinqttaninta poenam subito sestertiortim." Paul. S. R V. 4. § f>.

b) verba edicti vid. apud Ulp. fr. 15. § 25. U. de iniur. (-17. 10.)

(S 225.) Atrox autem iniuria aestimatur vel ex facto, velut si quis ab aliquo vulneratus aut verbcratus fustibusve caesas fuerit; vel ex loco, velut si cui in theatro cut in foro iniuria facta sit; vel ex persona, velut si magistralusf iniuriam passus fuerit, vel senatoribus ab humili persona facta sit iniuria. *

[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

S 9. Atrox iniuria aestimatur vel ex facto, veluti si quis ab aliquo vulneratus fuerit vel fustibus caesus; vel ex loco, veluti si cui in theatro vcl in foro vel in conspectu Praetoris iniuria facta sit; vel ex persona, veluti si magistratus iniuriam passus fuerit, vel si senatori ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque liat a liberis vel libertis (aliter enim senatoris et parentis patronique, aliter extranei et humilis personae iniuria aestimatur); nonnumquam et Iocus vulneris' atrocera iniiiriam facit, veluti si in oculo quis percussus sit [al. percussit\.2 parvi autem refert, utriim patrifamilias, an liliofamilias talis iniuria facta sit: nam et haec atrox aestimabitur.

$ 10. In summa sciendum est, de omni iniuria einn qui passus est posse vel criminaliter agere, vel civiliter.3 et si quidem civiliter agatur, aestimatione facta, secundum quod dictum est, poena imponitur. sin autem criminaliter, officio iudicis extraordinaria poena reo irrogatur: hoc videlicet observando, quod Zenoniana constilulio4 introduxit, ut viri illustres, quique supra eos sunt, et per procuratorem possint actionem iniuriarum criminaliter vel persequi vel suscipere, sccundum eius tenorem qui ex ipsa manifestius apparebit.

§ 11.5 Non solum autem is iniuriarum tenetur qui fecit iniuriam, hoc est qui percussit; verum ille quoque continebitur [al. tenebitur] qui dolo fecit, vel qui curavit, ut cui mala pugno percuteretur. (§ 12.6) Haec actio dissimulatione aboletur: et ideo si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus [al. ut passus est] ad animuni suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam iniuriam non poterit recolere.

[ocr errors][ocr errors][merged small]

*) In Cotl. additur: „Lib III. explitil." Sequitur pag. XXXIX b. n scripturavacua.

« PreviousContinue »