Page images
PDF

(§ 206.) Quae de fullone aut sarci- (§ 16.) Quae de fullone et sarcinatore natore diximus, eadem transferemus diximus, eadem et ad eum cui comet ad eum cui rem commodavimus: modata res est, transferenda veteres nam ut illi mercedem capiendo cu- existimabant: nam ut ille fullo merstodiam praestant, ita hic quoque cedem accipiendo custodiam praestat, utendt commodum percipiendo simi- ita is quoque qui commodum utendi liter necesse habet custodiam prae- [cau*a] percipit similiter necesse hastare. bet custodiam praestare. Sed nostra

providentia etiam hoc in decisionibus nostris i) esi e. 22. c. de fu.tis. emcndavitut in domini sit voluntate, sive com

modati actionem adversus eum qui rem commodatam accepit movere desiderat, sive furli adversus eum qui rem subripuit, et alterutra earum electa, dominum non posse ex poenitentia ad altcram venire aclionem. sed si quidem furem elegerit, illum qui rem utendam accepit penilus liberari. sin autem commodator veniat adversos eum qui rem utcndam accepit: ipsi quidem nullo modo competcre posse adversus furem furli actioncm, eum autem qui pro re commodata convenitur posse adversus furem furti habere actionem. ita tamen, si dominus sciens rem esse subreptam, adversus eum cui res commodata fuit pervenit; sin autem nescius, et dubitans rem non esse apud eum, commodati actionem instituit, postea autem re comperta voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti autem pervenire, tunc licentia ei concedatur, et adversus furem venire, nullo obstaculo ei opponendo, quoniam incertus constitutus movit adversus eum qui rem utendam accepit conimodali actionem (nisi domino ab eo satisfactum est: tunc etenim omnimodo furem a domino quidem furti actione liberari, suppositum autem esse ei qui pro re sibi commodata domino salisfecit), cum manifestissimuni est, etiamsi ab initio dominus actionem instituit commodati, ignarus rem esse subreptam, postea autem hoc ei cognilo adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam accepit, quemcumque causae exitum dominus adversus furem habuerit: eadem definitione obtinente, sive in partem sive in solidum solvendo sit is qui rem commodatam acce(§ 207.) Sed is aput quem res de- pit. (§ 17.) Sed is apud quem res deposita est custodiam non oraestat, positaest custodiam nonpraestat, scd tantumque in eo obnoxius est , si quid tantum in eo obnoxius est, si quid ipse dolo fecerit: qua de causa, si ipse dolo malo fecerit: qua de causa, res ei subrepta fuerit quae restituen- si res ci subrepta fuerit, quia restida est, eius nomine depositi non te- tucndae eius rei nomine deposili netur, nec ob id eius interest rem non tenetur, nec ob id eius intersalvam esse: furti itaque agere non est rem salvam esse, furti agere non

domino com

potest; sed ea aclio petit.

S 20S. In summa sciendum esl quaesitum esse, an impubes rem aliénant amorendo furtum facial, plerisque placel, quia furtum ex ad/eetu consistí! , ita demum obligar! eo crimine itiipiiberem, si proxímus pubertati sit, et ob id intellegat se delinquere."

[ocr errors]

potest, sed furti aclio domino cornpetit.

§ 19. In summa sciendum est quaesitum esse, an impubes rem alienam amovendo furtum facial, et placet [al. placuit], quia furtum ex affectu consistit, ita demum obligan' eo crimine impuberem, si proximus pubertati sit, et ob id intellegat se delinquere. § 20. Furti actio, sive dupli sive quadrupli, tantum ad poenae persecutionem pertinet; nam ipsius rei persecutionem extrinsecus babel dominus, 'quam aut vindicando aut condicendo potest auferre.1 sed [rei] vindicatio quidem adversus possessorem est, sive fur ipse possidet sive alius quilibet; condictio autem adversus ipsum furem heredemve eius, licet non possideat, cornpetit.

S 209. Qui res alienas rapit tenetur etiani furti: quis enim magi's alienam rem invito domino contreclat quam qui rapit? ¡taque recle dictum est eum improbum furem esse, sed prop riant actionem eius rfelt'cti nomine Praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum;" et est intra annum quadrupli actio, post annum Ni'mpli. quae actio utilis est, et si

[ocr errors]

licet minimam, ra

[ocr errors][ocr errors]

Tit. II. DE VI BONORUM RAPTORUM.

Qui res alienas rapit tenetur quidem etiam furti: quis enim magis alienam rem invito domino contractât quam qui vi rapit? ideoque recle dictum est eum improbum furem esse, sed tarnen proprium actionem eius delicti nomine Praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum; et est intra annum quadrupli, post annum sinipli. quae actio utilis est, etiam si quis unam rem, licet minimam, rapuen't. quadruplum autem non totunl poena est, et extra poenam rei persecute, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruple inest et rei persecutio, ut poena tripli sit,* sive comprehendatur raptor in ipso delicto, sive non. ridiculum est enim levions esse condicionis eum qui vi rapit, quam qui clam amovet. (§ 1.) Quia tarnen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam rem esse existimans, et imprudens iuris eo animo rapiiit quasi domino liceat rem suam etiam per vim auferre a possessoribus, absolví debet.3 cui scilicet conveniens est nec furti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. Sed ne dum talia excogitentur,

a) cf. UIp. fr. 23. D. de-furtU (47. 2). fr. 13. § 1. D. de dolo malo (4. 4.) fr. 5. § 2. D. ad L. Aquil. (0. 2). Gai fr. 111. pr. D. de R. I.

/,) cfr. 2. pr. §6. 10. 11. 13. 17. 24. 26. 27. D. vi bon. rapt. (48. 8). Cic. pro Tnllio passim.

GMEIST INSTITUTIONS. 15

inveniatur via per jquam raptores inipune suam exerceant avaritiam: melius divalibus constilu

1) zniTc i'u 7"cf eod**' tionibus1 pro hac parte prospectum est, ut necfr. 13. i). qu. mntcis c. itiini liceat vi rapere rem mobilem vel se moven

tem, licet suam eandem rem existimet; sed si quis contra statuta fecerit, rci quidem suae dominio cadere, sin autcm aliena sit, post reslitutionem eius etiam aestimationem eiusdem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus quae rapi possunt constitutiones obtinere ccnsuerunt, sed etiani in invasionibus qnae circa res soli liunt, ut ex hac causa omni rapina homincs

2) « ui|>. n. ». » -u. i). vi Bon. abstineant. (§ 2.!) Sane in hac actione non uli

que cxpectatur rem in bonis acloris esse: nam sive in bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. Quare sive commodata sive locata sive pignerata sive eliam deposita sit apud Titium sic, ut intersit eius eam [per vim] non auferri, veluti si in re deposila culpam quoque promisit, sive bona (ide possideat, sive usumfructum in ea quis habeat vel quod aliud ius, ut intersit eius non rapi: dicendum est competere ei hanc actionem, ut non [al. non el\ dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapinam passus est, id est quod ex substantia eius ablatum esse pro■i) crr. 2. § 23. i». Po.i. ponatur.3 et generaliter dicendum est, ex qui

bus causis furti actio competit in re clam facta, cx hisdem causis omnes habere hanc actionem.

Tit. III. DE LEGE AQUILIA.

§ 210. Damni iniuriae actio consti- Damni iniuriae actio constituituitur per legem Aquiliam. cuius pri-' tur per legem Aquiliam. cuius primo capite cautum est, ut si quis ho- mo capite cautum est, ut si quis homincm alienum, eamve quadrupedem minem alienum, alienamve quadruquae peciidum numero sit, iniuria pedem quae pecudum numero sit, inocciderit, quanti ea res in eo anno iuria occiderit, quanti ea res in eo plurimi fiicrit, tantum doniino dare anno plurimi fuerit, tantum domino damnetur." dare damnetur. (§1.4) Quod aulera

i) cr. Gai rr.2. v. ad i. Aqn. non praecise de quadrupede, sed de ea tantum

quae pecudum numero est cavetur, eo pertinel, ut neque de feris bestiis neque de canibus cautum essc intellegamus, sed de his tantum quae [gregatim] proprie pasci dicuntur, quales sunl equi muli asini boves oves caprae. de suibus 5) <? Marc. fr. «5. g4.1). iio \tg. iii. quoque idem placuit:5 nam et sues pecudum ap

pellatione continentur, quia et hi gregatim pa

a) verba cnpitia primi exhibet idem Gai fr. 2. pr. D. ad L. Aqu. (9.2.): Q*i Hervum gervamve alienum aUenanme, qnadrupedemve pecudtm iniuria nrciderit, qttanti id in eo nnno plurimi fiterit. tiintwn aes dare domino damnas esto. cfr. 21. pr. eod. De origrine logis qnaedam babet Ulp. fr. i D. eod.

« PreviousContinue »