Page images
PDF

DE IURI8 DIVISIONE.

S8. **Omne autem ius quo utimur vel ad personas pertinet, vel ad res, vel ad actiones. sed prius videamus de personis.

§ 9. * Ex non scripto ius venit quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. (§ 10.) Et non ineleganter in duas species itis civile distributum videtur. Nam origo eius ab institutis duartim civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur. in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent: Athenienses vero ea quae in legibus scripta reprehendissent [al. comprehendissent] custodirent.

$11. Sed naturalia quidem iura quae apud omnes gentes peracque servantur, divina quadam providentia constituta, semper lirma atque immutabilia permanent; ea vero quae ipsa sibi quaeque civitas constiluit saepe mutari solent, vel tacito consensu populi, vel alia postea legc lata.

§ 12. Omne atitcm ius quo utimur vel ad personas pertinet, vel ad res, vel ad actiones. Ac prius de personis videamus. nam parum est ius nosse, si personae qtiarum causa stattitum est ignorentur.

[merged small][merged small][ocr errors]

S 1. Et Iibertas quidem est, ex qua etiam liberi vocantur, 'naturalis facultas eius quod cuiquc facere libet, nisi si quid aut vi aut iure prphibetur. (§ 2.) Servitus autem est constitutio iuris gentium qua quis dominio alieno conlra naturam subiicitur. (§ 3.) Servi autem ex eo appellati sunt, quod imperatores captivos vendere iubent, ac per hoc servare, nec occidere solent. qui etiam mancipia dicti sunt, [eo] quod ab hostibus manu capiuntur.

§4. 2 Servi autem aut nascuntur, aut fiunt. nascuntur ex ancillis nostris. fiunt aut iure gentium, id est ex caplivitate; aut iurc civili, cum homo liber maior viginti annis ad pretium participandum sese venundari passus est.

S 5. In servorum condicione nulla dilTerentia est. In liberis multae dilTerentiae sunt: aut enim ingenui sunt, aut libertini.

Tlt. IV. DE INGENUIS.

Ingcnuus cst, qui statim ut natus est liber est; sivc ex duobus ingcnuis matrimonio editus [esl], sive ex [duobus] libertinis, sive ex altero libertino, alterp ingenuo. sed etsi quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilominus nascitur; quemadmodum qui ex matre libera ct incerto palre natus cst, quoniam vulgo con3) eMarc. iv.6.82.3.D.dcst.hom.««« ceptus est. 3Suflicit autem liberam fuisse malrem

eo teinpore quo nascitur, licct ancilla conceperit. et ex contrario si libera conceperit, deinde ancilla facta pariat, placuit eum qui nascitur

*) Florentinus libro IX. Institutionum: Libertas esl naturalis facultas eius quod cuique facere libet, nisi si quid vi aut iurc prohibetttr. (§ 1.) Seruitus esl constilutio iuris gentittm, qua quis dominio alieno conlra naturam subiicitur. (§ 2.) Servi ex eo appc/lati simt, quod impernlores captivos vendcrc, ac per hoc scrvare, nec occidere solent. (§3.) Mancipia vcro dicla, quod ab hostibus manu capiantur. fr. 4. D. de statu hominum (I. 5.) cf. fr. 4. de inst. et i. (I. I.). Eandem vocis originem affert Pomp. fr. 239. D. de V. S. (50. 16.) cf. Gai. I. 121.

**) Marcianus libro I. Institutionum: Et scrvorum quidem una csl conditio; liberorum autem hominum quidam ingenui sunt, qttidam libertini, (■§ I.) Servi autem in dominium nostrum rediguntur aut iurc civili, aut gentium. lurc civili, si quis semaior viginti qttinqiie annis ad pretium participandam venirc passus est; iurc gentium scrvi noslri sunt, qui ab hostibus cnpiitnlur, iiut t/ui ex ancillis nostris nascuntur. fr. 5. pr. § 1. D. de statu hom. (1. 5.) De eo qni se venundari passus est vid. fr. 1. 3. D. quibus ad libertatem (40. 13).

***) Marcianus libro I. Institutionum: Ingenui sunt, qui ex matrc libera nati sunt; sitfficit enim liberam fttisse co tcmpore quo nascilur, licet ancilla concepit; ct e contrario si libera conceperit, deinde uncillti pariat. piacitit eum- qtti nascitur liberum nasci. Nec inlerest, ittstis ntiptiis coneepit, an vttlgo, r/ttia non dcbet calamitas malris nocerc ci qui in vcnlre est- Ex Itoc t/uaeritur, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facla, attt expulsa civilale, pepcreril, liberum, an scrvum pariat? El tamen reclius probatum cst libcrum nasci, el sttfficere ei qttt in ventre cst liberam matrem vel medio tempore habitisse. fr. 5. §2. 3. D. de statu hom. (1. 5.) cf. Oai I. 82 83. Ulp. V. 8—10.

[ocr errors]
[ocr errors]

S 10. **Rursus liberorum honiinum alii ingenui sunt, alii libertini.

S 11. Ingenui suut, qui libcri nati sunt;

« PreviousContinue »