Page images
PDF

posse capere dicamus; alioquin per fideicommissum capere possunt.

§25. Hi vero qui dediticiorum numero sunt nullo modo ex testamento capere'possunt, non m agi s quam qui liber peregrinusque est. nec ipsi lestamentum faceré possunt secundum quod pierisque placHií.* (S 26.) Pessima itaque libertas eorum est qui dediticiorum numero sunt: пес ulla lege aut senatusconsulto aut constitutione principal! aditus illis ad civitatem Romanam datur.b (§ 27.) Quin et in urbe Roma vel intra centesimum urbis Romae miliarium morari prohibentur; et si contra fecerint, ipsi bonaque eorum publice venire iubentur ea condicione, ut ne in urbe Roma vel intra centesimum urbis Romae miliarium serviant, nere мтциат tnanumitlmtur; et si manumissi fuerint, servi populi Romani esse iubentur. et hace ita lege Aelia Sentia conprehensa sunt.

QviBUS MODIS LATINI AD CIVITATEM ROMANAM

PERVENUJTT.* § 28. Latini multis modis ad civi-
tatem Romanam pcrvcniunt. (§ 29.) Stalim enim
eadem lege Aelia Sentia cautujn est, ut minores
triginta annorum manumissi ei Latini facti, si luc-
res duxerint vel cives Romanas, vel Latinas co-
loniarias, vel eùfsdem condicionis cuius et ipsi
essent, idque tcvtati fuerint adhibitis non minus
quam Septem testibus civibus Romanis puberibus,
et (ilium procreaverint, ci is lilius anniculus fue-
rit, permíííatur eis, si relint., per earn legem
adiré Praetorem vel in provinciis Praesidem pro-
vinciae, et adprobare se ex lege Aelia Sentia
uxorem duxisse et ex ea (ilium anniculum ha-
bere; et si is aput quem causa probata est id
ita esse pronuntiaverit, tune et ipse Latinus et
uxor eins, si et ipsa ciusdem condicionis sil, et
ipsorum filius, si et ipse eittsdem** condicionis sit, »
cives Romani esse iubentur. (§ 30.) Ideo autem
in ipsorum fi\io adieeimus „si et ipse e?usdem
condicionis sit", (\uia si uxor Latini civis Ro-
mana est, qui ex ea nascitur ex novo senatus-
consulto quod auetore divo Hadriano factum est,
civis Romanas nascitur. 31.) Hoc tarnen ins
adipiscendac civitatis Romanae etiamsi so/i mi-
nores friginta annorum manumissi et Latini facti

[ocr errors]

i ex lege Aelia Sentia habuerunt, tamen postea senatusconsulto quod Pegaso et Pusione Consulibus factum est, eliam maioribus triginta annorum manumissis Latinis factis concessum est. (S 32.) Ceterum eliamsi ante decesscrit Latinus, quam annicu/t /"i/ii causam probarit, potest mater eius causam probare, et sic et ipsa fie/ civis Romana [desunt 39. lin. (§ 33. 34.)].* (S 35.) si ahcuius et in bonis et ex iure Quirilium sit, manumissus, ab eodem scilicet, et Latinus fieri folesl et ius Quiritium consequi.

§ 3. Libertinorum autem status tripertitus antea fuerat. nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebanlur, et fiebant cives Romani; modo minorem, et Latini ex lege lunia Norbana fiebant; modo inferiorem, et fiebant ex lege Aelia Sentía dediticiorum nuil tr. G»i i. g 12—24. mero.1 Sed dediticiorum quidem pessima condi

cio iam ex multis temporibus in desuetudinem abiit; Latinorum vero nomen non frequentabatur [al. frequenfalur]: ideoque nostra pietas omnia augere et in meliorem statum reducere [al. deducere] desiderans, in duabus constitutionibus hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinas sit qui 'manumittitur, licet manumissor ingenuas 2) at Ш. с. de dediiicia libcrt. toll. sit. et tied i Ii ci os quidem per coiistitutionem* no

stram expulimus quam promulgavimus inter nostras decisiones, per quas, suggerente nobis Tribon¡ano„ viro excelso, Quaestore, antiqui iuris altercationes placavimus; Latinos autem Iunianos, et omnem, quae circa eos fuerat observai т.е. do latina Ubori»ic toil, vantiam, alia constitutione1 per eiusdem Quae

*) in pag. LIVb. Cod. Veron. quae seqnitur haec tantummodo legi posant: lin. 4: ipse films cuius ;lin. 5: debet causam probare, ut ;lin. 6:

it filio anniculo —; lin. 12: Ulis dominis; lin. 14: Quiritium; lin.-15: caveril;

lin. 10: in eius loc; lin. 19. 20: aedificio non minus quam partan patrimonii sui impendent, ius Quiritium conser/uatur; lin- 24: frumenti ad ius Quiritium. Item in pag. Lilla quae sequitur, legi non possunt lin. 1—15. usque ad verba ultima lin. 15: ira Quiritium fuerit — — —. Giischcn verba lin. 10. 20. ita Mpplenda censet: (§ 33.) Lege lulia cautum est, ut Latinus si in perficiendo aedificio Hamac non minus quam partem semissariam {sextantariam?) patrimonii sui impendent, ius Quir. consegnatar. (cf. fr. 130. D. de V. S.) Ex Ulp. III. § 1. addi potest: ■We Latinus civitaiem Rom. accipit, si non minorem quam decern milium modiorum natna faliricaverit, el Romam'sex annis frumenlum portaverit, ex edicto riivi Claudii. Praeterea erat modus ius Quir. consequendi pistrino et militia (Ulp. III. § 1. 5 ) et ileratione. de qua Epitome I. 1. § 4. haec exhibet: Nam Latini patronorum beneficio, id est si iteruin ab ipsis aut testamento ant in ecclesia out ante Consulem manumittantHr, civitim Romanorum Privilegium consequuntur. De hue iteratione agit § 35 seq. et Пр. III. 4.

§ 36. Non lamen cuicumque tolenli manumittere licet.' (§37.) namis qui in fraudem credilorum vel in fraudem patroni manumitUY, nihil agit, qnia lex Aelia Sentia inpedit libertatem.b

[ocr errors][ocr errors][ocr errors]

storis suggestionem correximus, quae inter im-
periales radiat sanctiones. et omnes libertos
nullo, nec aetatis manumissi, nec dominii [al. do-
mini] manumissoris, nec in manumissionis modo
discrimine habito, sicuti antea observabatur, c.i-
vitate Romana donavimus; multis additis modis,
per quos possit libertas servis cum civitate Ro-
mana, quae sola in pracsenti est, praestari.

Tit. VI. QUI, QUIBUS EX CAUSIS,
MANUMITTERE NON POSSUNT.

Non tamen cuicumque volenti manumittere licet. nam is qui in fraudem creditorum manumitlit, nihil agit: quia lex Aejia Sentia impedit libertatem. (§ 1.) Licet autem domino qui solvendo non est testamento servum suum cum libcrtate heredem instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia ncmo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qualibet ex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia' provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines quibus alius heres extiturus non esset, vel servum suum necessarium heredem habeant qui satisfacturus esset creditoribus, aut hoc eo non faciente creditores res hereditarias servi nomine vendant, ne iniuria defunctus afliciatur. (§ 2.) Idemque iuris est, etsi sine Iibertate servus heres institulus est. quod nostra constitutio 2 non solum in domino qirf solvendo non est, sed generaliter constituit, nova humanitatis ratione — ut ex ipsa scriptura institutionis eliam liberlas- ei competere videatur — cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse, et neminem sibi heredem fore. (§ 3.) 3In fraudem autem creditorum manumitlere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis Iibertalibus desiturus est solvendo esse. pracvaluisse tamen videtur, nisi animum quoque fraudandi manumissor habuit, nou impediri libertatem, quamvis bona cius creditoribns non sufiiciant: saepe cnim de facultatibus suis amplius quam in his est sperant homines. ila

a) de toto articulo vid. Ulp. I. 12—25.

b) cf. Gai. I. 47. fr.55. 57. 60. 83. pr. D. de hered. inst. (28. 5.) Dosithei Interpr. § 10. (Lachmann): Servum pigneri datum civem Iiomanum facere debiior non polcsl, nisi si forte solvendo sit.

« PreviousContinue »