Page images
PDF

cipi sunt, velut ursi, leones, itero ea animalia
quae fere bestiarum numero sunt, velut elefantes
et cameli; et ideo ad rem non pertinet, quod -
haec animalia. etiam collo dorsove domantur

quorum —■—•—■—■ mancipi esse; quae

dam non mancipi sunt. (§ 17.) Item fere omnia quae incorporaiia sunt nec mancipi sunt, exceptis seTvilutibus praediorum rusticorum in Italicn solo, quae mancipi* sunt, quamvis sint ex numero rerum incoraoralium.

§ 18. Magna autem diflerentia esta mancipi rerum et nec mancipi. (§ 19.) Nam res nec mancipi nuda traditione alienari possunl,** si modo corporales sunt et ob id recipiunt traditionem. (§ 20.) Itaque si tibi vestem vel aurum vel argentum tradidero, sive ex venditionis causa sive ex donationis sive quacis alia ex catisa, <ua lit ea res sine ulla iuris solemnitate.*** (§ 21.) jn eadem causa sunt provincialia praedia, quorum alia slipendiaria, alia tributaria vocamus. Slipendiaria sunt ea quae in his provinciis sunt, quae propriae populi Romani esse intelleguntur. Tributaria sunt ea quae in his provinciis sunt, quae propriae Caesaris esseb eredunttir. (§ 22. f) Mancipi vero res raeque per mancipationem ad alium transferuntur; unde scilicet mancipi res sunt dictae. quod autem valet mancipatio, idem valet et in iure cessio. (§ 23.) Et manciaalio quidem quemadraodum fiat, superiore commentario [i. 119.] tradidimus. (§ 24.) In iure cessio autem hoc mocjp lit. aput magistratum populi Romani, ve\ut Praetorem, vel aput Praesidem provinciae is cui res in iure ceditur, rem tenens ita dicit: Hunc Ego Hominem Ex Iure Quiritium Meumesse ^io. deinde postquam hic vindicavenf, Praetor interrogat eum qui cedit, an contra vindicet. quo negante aut tacente, tunc ei qui vindicaverit eam rem addicit. idque legis actio vocatur, quae fieri potest

*) ita proponit Huschke. **) ita fere ex corii. Goeschenii; de re ipsa cf. Inst. II. 1. § 40. Ulp\ XIX. 7. ***) ita ex coniect. Husehkii. — Hollweg prop.: simulatquc eam appre/tcndtm Bockinff: naturali ratiotic acquisita.

\)- § 22. 24 seqq. partim suppleri possunt e Boethii Comment. ad Cic. Topic c. 5. § 28. cf. Ulp. XIX. 9. 10.

a) cf. Cic. pro Flacco c. 32. § 80: Illud quuero, sinlne ista praedia censui «•> sendo; habeant ius civile; sint, necne sinl mancipi; subsignari apud aerarium, apudCensorem possinl. Paul. Diac. ex Festo: Censui censendo agri proprie appellantur qui et emi et venire iure civili possunt. (Muell. p. 58.) Modos acquirendi dominn iure civili enumerat Varro de re rustica II. 10. § 4. et Ulp. XIX. 2. citt. ad § 6o infra (pag. 77).

b) cf. Gai I. 6. II. 7. et Theophil. ad Inst. II. 1. § 40!

eliam in provinciis aput Praesides earum. (§ 25.) Pferumque taintn et fere semper mancipationibus utimur. quod enim ipsi per nos praesentibus amicis agere possumus, hoc non est necesse cum maiore difficultate aput Praetorem aut aput Praesidem provinciae quaerere. (§ 26.) Al si neque mancipata, neque in iure cessa sit res mancioi [desunl 31 lin.]* (§ 27.**) In stunma admonenAi sumus nexttm Italici soli proprium esse, provincialis soli nexutn' non esse: recipit enim nexus signilicationem solum non aliter, qwun simancini est, provinciale vero nec mancipi esl. — enim vero provincia

••—• de mancipa —.

§ 28. Incorporalesb res traditionem non recipere manifestum est. (§ 29.) Sed iura praediorum urbanorum in iure tantum cedi possunt; rusticorum vero etiam mancipari possunt. (§ 30.) Ususfructus in iure cessionem tantumrecipit [s *']. Nam dominus proprietatis alii usumfructum in iure cedere potest, ut ille usumfructum liabeat, et ipse nudam proprietatem relinml. Ipse usufructuariiis in iure cedendo domino proprietatis usumfructum efficit, ut a se discedat et convertatur in proprietalem. alii vero in iure cedendo nihilominus ius suum retinet: creditur enim ea cessione nihil agi.c (§31.) Sed haec scilicet in Italicis praediis ita sunt, quia et ipsa praedia mancipationem et in iure cessionem recipiunt. alioquin in provincialibus praediis sive qu«s usumfructum sive ius eundi, agendi, aquamve ducendi, vel altius tollendi aedes, aut non tollendi, ne luminibus vicini ofliciatur ceteraque similia iura constituere velit, pactionibus et s<ipuIationibusd id efftcere potest;

*) Codicis Ver. pagina CXVIa quae sequitur legi non potest. Et in sequentis paginae lin. I—7 nihil apparet,"nisi lin. 2 verbum: unicam; lin. 6: praedium; lin. 7: ulla libera. De re cf. Gai II. 41. 204.

**) ita fere banc § supplendam censet Goeschen.

a) de vocis „nexum", quae h. 1. apud Gaium occurrit, generali notione vide Varronem de L. Lat. VII. 105. (p. 101 Muell.): Nexum Mamitius scribit, omne quod per libram et aes geritur, in quo sinl mancipia. Mutius, quae per aes et libratn fianl, ul obligentur, praeter quae mancipio denlur. Hoc verius esse ipsum verbum ostendit, de quo quaerit. Nam idem quod obligalur per libram, neque suum fit, inde nexum dictum. — Festus s. v. nexum (Muell. pag. 105): Nexum est, ut ait Gallus Aelius, quodcunque per aes et libram geritur. idque necti dicilur. quo in genere sunt tiaec: testamenti faclio, nexi dando, nexi liberando. Nexum aes apud antiquos dicebalur pecunia quae pcr nexum obligatur.

b) de in iure cessione rerum incorporalium vid. Ulp.XIX. § 11—15. Gai III. 85. Panl. in fragm. Vatic. §. 45. (fr. 20. § 1. fr. 21. 27. § 1. D. de serv. praed. urb. 8. 2.)

c) cf. supra Inst. II. 4. §. 3. Paul. S. E. III. 0. § 28—31. fr. 66. D. de iure dotium. (23. 3.)

A) cf. Inst. II. 4. § 1. II. 3. § 4. Gaius Iibro II. rer. quot. interpolatus in fr. 3.

quia ne ipsa quidem praedia mancipationem aut in iure cessionem recipiunt. (§ 32.) Et cum ususfructus et hominum et ceterorum animalium constitui possit, intellegere debemus horum usumfructum etiam in provinciis per in iure cessionem constitui posse. (§ 33.) Quod autem diximus usumfructum in iure cessionem tantum recipere, non est temere dictum, quamvis etiam per mancipationem constitui possit eo quod in mancipanda proprietate detrahi potest:* non enim ipse ususfructus mancipatur, sed cum in mancipanda proprietate deducatur, eo fit, ut aput alium ususfructus, aput alium proprietas sit. (§ 31.) Hereditas quoque in iure cessionem tantum recipit. (§ 35.) Nam si is ad quem ab intestato legitimo iure perlinet hereditas in iure eam alii ante aditionem cedat, id est ante quam heres extiterit, perinde lil heres is cui in iure cesserit, ac si ipse per legem ad hereditatem vocatus esset: post obligationem* vero si cesserit, nihilominus ipse heres permanet et ob id creditoribus tenebitur, debita vero pereunt, eoque modo debitores hereditarii lucrum faciunt; corpora vero eius hereditatis perinde transeunt ad eum cui cessa est hereditas, ac si ei singula in iure cessa fuissent.' (§ 36.) Testamento autem scriptus heres ante aditam quidem hereditatem in iure cedendo eam alii nihil agif; postea vero quam adierit si cedat, ea accidunt quae proxime diximus de eo ad quem ab intestato legitimo iure pertinet hereditas, si post obligationem in iure cedat. (§ 37.) Idem et de necessariis heredibus diversae scholae auctores existimant, quod nihil videtur interesse utrum aliquis adeundo hereditatem fiat heres, an invitus existat: quod quale sit, suo loco [ii. 152] appare6it. sed nostri praeceptores putant nihil agere necessarium heredem, cum in iure cedat hereditatem [cf. m. 87]. (§ 38.) Obligationes quoquo modo contractae nihil eorum recipiunt. nam quod mihi ab aliquo debetur, id si velim tibi deberi, nullo eorum modo quibus res corporales ad alium

pr. D. de nsufr. (7. 1.): sine lestamenlo autem si quis velit usumfruclum constituere, paclionibus et stipulationibus id efficere polest.

*) Sic Cod. Ver. — Goeschen hic et § 36. in fine mavult aditionem. Sed illud „ obligare se hereditati" etiam in Digestis usitatissimnm est. De re cf. Ulp. XIX. 12—14. et Gai III. 85—87.

a) Paul. in Vatic. fragm. § 47: Per mancipalionem deduci ususfructus po/esl, no» etiam transferri. Per do lego legatum et per in iure cessionem et deduci et daripotest. Ilem potest constitui el familiae erciscundae vel communi dividundo iudicio legilimo. I" re nec mancipi per tradilionem deduci ususfructus non potesl; nec in homine, si peregrino tradatur: civili enim actione constitui polest, non tradilione quae iuris gentium est.

transferuntur jd efficere possum; sed opus est, ut iubenle me tu ab eo stipuleris pn. n6]: quae res eflicil, ut a me liberetur et incipiat tibi teneri: quae dicitur novatio obligationis. (§ 39.) sine hac vero novatione non poteris tuo nomine agere, sed debes ex persona mea quasi cognitor aut procurator meus experiri. [iv. 82 sqq.]

§ 40. Sequitur ut admoneamus aput peregrino* quidem unum esse dominium: ita aut dominus quisque est, aut dominus non intellegitur. Quo iure etiam populus Romanus olim utebatur: aut enim ex iure Quiritium unusquisque dominus erat, aut non intellegebatur dominus. set postea divisionem accepit dominium, ut alius possit esse ex iure Quirilium dominus, alius in bonis habere.1 (§41.) nam si tibi rem mancipi neque mancipavero neque in iure cessero, sed tantum tradidero, in bonis quidem tuis ea res eflicitur, ex iure Quiritium vero mea permanebit, donec tu eam possidendo usucapias: semel enim impleta usucapione proinde pleno iure incipit, id est et in bonis et ex iure Quiritium

lua res esse, ac si ea manci- Tit. vi. De Usucapionibus Et Longi Tempata vel in iure cessa esset. Poris Possessionibus.

(§42.) Usucapio autemh mobi- Iure civili constitutum fuerat, ut qui bona

liumquidem rerum anno com- fide ab eo qui dominus non erat, cum credidepletur, fundi vero et aedium rit eum dominum esse, rem emerit vel e.x dobiennio; et ita lege xn ta- natione aliave qua iusta causa acceperit, is bularum cautum est. eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si im

§ 43. Ceterum etiam earum mobilis, biennio tantum in Italico solo usucarerum usucapio nobis compe- piat, ne rerum dominia in incerto essent. Et tit quae non a domino nobis cum hoc placitum erat, putantibus antiquioritraditae fuerint, sive mancipi bus dominis sufficere ad inquirendas res suas sint eae res sive nec man- praefata tempora, nobis melior sententia resecipi, si modo ea bona fide ac- dil, ne domini maturius suis rebus defraudenceperimus, cum crederemus tur neque certo loco beneficium hoc conclueum qui tradiderit dominum datur. et ideo conslitutionem super hoc proesse. (§ 44.) Quod ideo re- mulgavimus,* qua cautum est, ut res quidem ceptum videtur, ne rerum do- mobiles per triennium usucapiantur, immobiles minia diutius in incerto es- vero per longi temporis possessionem (id est sent: cum sufficeret domino inter praesentes decennio, inter absentes viadinquirendamremsuamanni ginti annis) usucapiantur, et his modis non aut biennii spatium, quod tem- solum in Italia, sed in omni terra quae nostro

*) est Iustin. c 1. C. de usuc. transform. (7. 31.) cf. c. 12. C. de praescr. X. (7. 33.)

a) de dupliei civium Rom. dominio cf. Gai I. 54. 35. 167. II. 88. III. 166. Theophilus ad Inst. I. 5. (in bonis, bonitarius ex iure Quirilium.) De traditione reruin mancipi Gai II. (26.) 204. III. 80. IV. 36. Ulp. I. 16 coll. XIX. 7.

b) de iisucapione vide etiam Gai II. 54. 204. Ulp. XIX. 8. Gai fr. 1. Modest. fr. 3. D. dfe usurp. (41. 3.)

pus ad usucapionem possessori Iributum est.

§ 45. Set aliquando eliamsi maxime quis bona fide alienam rcm possideat, numquam tamen illt usucapio procedit, velut si qui rem furtivam aut vi possessam possideat; nam furtivam lex xn tabularum usucapi probibet, vi possessam lex Iulia et Plautia. (§ 46.) Item provincialia praedia usucapionem non recipiunt. (§ 47.) Ilem olim mulieris quae in agnatorum tutela erat res mancipi usucapi non poterant,b praeterquam si ab ipsa tutore auclorc traditae essent: idqw. ifa lege xn tabularuin cautum erat. (§ 48.) Item liberos homines et res sacras et religiosas usucapi non posse manifestum est.

§49. Quod ergo vulgo diciturfurtivarum rerum et vi possessarum usucapionem per legem xn tabularum prohibitam esse, non eo pertinet, ut ne ipse fur quive per vim possidet, usucapere possit (nam huic alia ratione usucapio non competit, quia scilicet mala fide possidet); sed nec ullus alius, quamquam ab eo bona fide emerit,usucapiendi ius habeat. (§50.) Unde in rebus mobilibus non facile procedit, ut bonae fidei possessori usucapio competat, quia qui alienam rem vendidit et tradidit furtum committit; idemque accidit, etiam si ex alia causa tradatur. Set tamen hoc aliquando aliter se habet.0 nam si heres rem defuncto conimodatam aut locatam \el aput eum de

imperio gubernatur, dominia rerum iusta causa possessionis praecedente acquirantur.

§ 1. Sed aliquando etiamsi

maxime quis bona fide rem pos

sederit, non tamen illi usucapio

ullo tempore procedit, veluti si

quis liberum hominem vel rem

sacram vel religiosam vel ser

vum fugitivum'possideat. (§2.)

Furtivae quoque res et quae vi

possessae sunt, nec si praedicto

longo tempore bona fide pos

sessae fuerint,usucapi possunt.

nam furtivarum rerum lex duo

decim tabularum et lex Atinia

inhibet usucapionem; vi pos

sessarum lex Iulia et Plautia.

§ 3. Quod autem dictum est furti

varum et vi possessarum. rerum usu

capionem per legem prohibitam esse,

non eo pertinet, ut ne [al. nec] ipse

fur quive per vim possidet usucapere

possit (nam his alia ratione usucapio

non competit, quia scilicet mala lide

possident); sed ne ullus alius, quamvis

ab eis bona fide emerit vel ex alia

causa acceperit, usucapiendi ius habet

[al. habeat]. Unde in rebus mobilibus

positam , existimans

eam esse heredita

riam, vendiderit aut

donaverit, furtum non

committit. item si is

ad quem ancillae ususfructus perti

net, partum ettam suum esse credens

vendiderit aut donaverit, furtura non

committit; /urtum enim sine affectu

fnrandi [M. 107] non committitur. aliis

non facile procedit, ut bonae lidei

possessori usucapio competat. nam

qui alienam rem vendidit vel ex

alia causa tradidit furtum eius com

mittit. (§ 4.) Sed tamen id ali

quando aliter se habet.c nam si heres

rem defuncto commodatam aut loca

tam vel apud eum depositam, existimans hereditariam

esse, bona fide accipienti vendiderit aut donaverit ant

dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere

possit dubium non est, quippe ea res in furti vitium non

ceciderit, cum utique heres qui bona fide tamquam

suam alienaverit furtum non committit. (§5.)item si is

ad quem ancillae ususfructus perti

net, partum suum esse credens, ven

diderit aut donaverit, furtum non

committit: furtum enim sine affeclu

furandi non commitlitur. (§ 6.) aliis

a) fr. 60. D. de furtis (47. 2.) ceterum cf. Gai fr. 9. D. de usurp. (41. 3.)

b) cf. Gai I. 192. Cic. ad Att. I. 5: id mirabamw te ignorare de tutela legitima in qua dicilur esse puella nihil usucapi posse. p. Flacc. 34: usu non potu.it Niliil cnim potest de tiUela legitima sine omnium tutorum auctoritate deminui.

c) cf. Gai fr. 30. 37. 38. D. de usurp. (41. 3.)

« PreviousContinue »