Page images
PDF

suis quidem negotiis superesse potest, excusatio

1) fr. 6. g 19. D. de excusai. locuin habet. (§ 8.1) Similiter eum qui Jiteras

nesciret excusandum esse divus Pius rescripsit; quamvis et imperiti literarum possunt ad admini

2) fr. 6. s n. fr. A- 8 !• eod. strationem negotiorum sufficere. (§ 9.*) Item si

propter inimicitias aliqucm testamento tutorem pater dederit, hoc ipsum praestat ei excusationem; sicut per contrarium non excusantur qui se tutelam patri pupillorum administraturos pro

3) fr. 15. § 14. eod. miserunt. (§ 10.3) Non esse autem admittendam

excusationem eius qui hoc solo utitur, quod ignotus patri pupillorum sit, divi fratres rescri

4) fr. 6. § 17- eod. pserunt. (§ 11.*) Inimicitiae quas quis cum pa

tre pupillorum vel adultorum exercuit, si capitales fuerunt, nec reconciliatio intervenit, a tutela vel

5) fr. 6. s 18. eod. cura solent excusari. (§ 12.5) Item si quis status

controversiam a pupillorum patre passus est, ex

6) fr. 2. pr. fr. io. s 7. eod. cusatur a tutela. (§ 13.6) Iterh maior septuaginta

annis a tutela vel cura se potest excusare. Minores autem viginti et quinque annis olim quidem

7) est c. 5. c. de legit. tui. excusabantur: a nostra autem constitutione7 pro

hibentur ad tutelam vel curam aspirare, adeo ut nec excusationis opus fiat_ [al. excusatione opus sil]. qua constitutione cavetur, ut nec pupillus ad Iegitimam tutelam vocetur, necadultus; cum erat incivile eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis re

8) c. 4. c. qui dare tut. guntur, aliorum tulclam vel curam subire. (§ 14.-)

idem et in milite observandum est, ut nec volens

9) fr. 6. 8 1—12. D. de excus. ad tutelae munus admittatur. (§ 15.9) Item Romae

grammatici rhetores et medici, et qui in patria sua id [arifr] exercent et intra numerum sunt, a tutela vel cura habent vacalionem.

10) fr. 13. eod. fr. 3. de v. s. § 16.10 Qui aulem se vtilt excusare, si plures

habeat excusationes, et de quibusdam non probaverit, aliis uti intra tempora non prohibetur., Qui autem excusare se volunt non appellant, sed intra dies quinquaginta continuos, exquo [se vocatos] cognoverunt, excusare se debent, cuiuscumque generis sunt id est qualitercumque dati fuerint tutores, si intra centensimum lapidem sunt ab eo loco ubi tutores dati sunt; si vero ultra centensimum habitant, dinumeratione facta viginti millium diurnorum et amplius triginta dierum. quod tamen, ut Scaevola dicebat, sic debet computari, ne minus sint quam quinquaginta dies. ii) c. n. c. deexcus.fr. 21. g 2. eod. (§ 17.") Datus autein tutor ad universum patrimo1V)8V2.l'cfr'2o.2h0'tPa"''S'R'"'27' nium datus esse creditur. (§ 18.12) Qui tutelam

alicuius gessit invitus curator eiusdem fieri non compellitur, in tantum, ut, licet pater qui testamento tutorem dederit adiecit [al. adiecerit] se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere non cogendum divi Severus et

''cVc'SuTdare^tm'h''' Antoninus rescripserunt. (§19.') Iidem rescri

pserunt maritum uxori suae curatorem datum

2) cf. tu. c. si tutor faisis. excusare se posse, licet se immisceat. (§ 20.*) Si

quis autem falsis allegationibus excusationem tutelae meruit, non est liberatus onere tutelae.

Tit. XXVI. DE SUSPECTIS TUTOBIBUS VEL CUS) (cf. G»i I. 182.) 0 BATORIBUS.8

4) » uip. fr. i. D. de susp. tut. 4Sciendum est suspecti crimen ex lege duo

decim tabularum descendere. (§ l.4)Datum est autem ius removendi suspectos tutores Romae Praetori et in provinciis Praesidibus earum et Legato Proconsulis. (§ 2.4) Ostendimus qui possunt de suspecto cognoscere: nunc videamus qui suspecti lieri possunt. Et quidem omnes tutores possunt, sive testamentarii sint, sive [non, sed] alterius generis tutores. quare etsi legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum; dummodo meminerimus famae patroni parcendum, licet ut suspectus remotus fuerit. (§ 3.4) Consequens est, ut videamus qui possunt suspectos postulare. Et sciendum est qiiasi publicam esse hanc actionem, hoc est omnibus patere. quinimo et mulieres admittuntur ex rescripto divorum Severi et Antonini, sed hae solae quae pietatis necessitudine [al. pietate necessitudinis] ductae ad hoc procedunt, ut puta mater; nutrix quoque et avia possunt, potest et soror; sed et si qua mulier fuerit, cuius Praetor propensam pietatem intellexerit non sexus verecundiam egredientis, sed pietate productae non continere iniuriam pupillorum, admittet eam

») fr. 7. pr. eod. c. 6. c. eod. ad accusationem. (§ 4.5) impuberes non possunt

tutores suos suspectos postulare; puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arguere: et ita divi Severus et An

')fr.3.85.fr.7.§i.D.c.2.3.c.eod. toninus rescripserunt. (§ 5.6) Suspectus est au

tem qui non ex flde tutelam gerit, licet solvendo est, ut Iulianus quoque rescripsit. Sed et ante quam incipiat gerere tutelam tutor, posse eum quasi suspectum removeri idem Iulianus rescri

1 c 9. c. eod. psit, et secundum eum constitutum est. (§ 6.r) Su

spectus autem remotus, si quidem ob dolum, fa

*>) c7. c. eod. mosus est; si ob culpam, non aeque. (§ 7.8) Si

quis autem suspectus postulatur, quoad cognitio (iniatur, interdicitur ei administratio, ut Papiniano

») fr. ii. D. eod. visum est. (§ 8.9) Sed si suspecti cognitio susce

pta fuerit, posteaque tutor vel curator decesse

'•) fr. 7. § 2.3. eod. rit, extinguitur cognitio suspecti. (§ 9.w) Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, cavetur epistola divorum Severi el Antonini, ut in possessionem bonorum eius pupillus mittatur; et quae mora deteriora futura sunt dato curatore distrahi iubentur. ergo ut suspectus removeri poterit qui non praestat ali

1) fr. 3. s 15. D. de snsp. tut. menta. (§ 10.1) Sed si quis praesens negat pro

pter inopiam alimenta non posse decerni, si hoc per mendacium dicat, remittendum eum esse ad Praefectum urbis piinicndum placuit, sicut ille remittitur qui data pecunia ministerium tutelae

2) e» utp. fr. 2. eod. redemerit. (§ 11.!) Libertus quoque, si frau

dulenter gessisse tutelam filiorum vel nepotum patroni probetur, ad Praefectum urbis remittetur

3) e fr. 5. o. eod. puniendus. (§ 12.3) Novissime sciendum est eos

qui frauduletiter tutelam vel curam administrant, etiam si satis offerant, removendos a tutela: quia satisdatio propositum tutoris malevolum non mutat, sed diutius grassandi in re familiari faculta

4) e* uip. fr. 8. eod. tem praestat. (§ 13.4) Suspectum enim eum pu

tamus qui moribus talis est, ut suspectus sit: enimvero tutor vel curator, qjiamvis pauper est, • iidelis tamen et diligens, removendus non est

quasi suspectus.

[merged small][ocr errors]

S 1. Superiore commentario de iure personarum exposuimus; modo videamus de rebus: quae cel in nostro patrimonio sunt, vel extra nostrum patrimonium habentur,

S 2.* Summa itaque rerum divisio in duos arliculos deducitur: naMi aliae sunt divini iuris, aliae humani.b

1) cx Marc. fr. 2. D. de rer. div.

2) e fr. 2. 4. D. cit.

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small]

Tit. I. DE HERUM DIVISIONE.

Superiore libro de iure peronarum

exposuimus; modo videamus de re

bus: quae vel in nostro patrimonio

sunt, vel exlra nostrum patrimonium

habentur. quaedam enim naturali iure

communia suntomnium, quaedam1 publica, quae

dam universitatis, quaedam nullius, pleraque sin

gulorum, quae variis ex causis cuique acquirun

tur, sicut ex subiectis apparebit.

§ 1.* Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer, aqua profluens, et mare,et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aediliciis abstineat, quia non sunt iuris gentium sicut et mare. (2.3) Flumina autem omnia et portus publica sunt. ideoque ius piscandi omnibus commune est in portu fluminibusque. (8.4) Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. (4.5) Riparum quoque usus publicus est [et) iuris [al. iure\ gentium sicut ipsius fluminis: itaque navem ad eas applicare, funes ex arboribus ibi natis religare, onus aliquid in his reponere, cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen navigare. sed proprietas earum illorum est quorum praediis adhaerent: qua de causa arbores quoque in hisdem natae eorundem sunt. (§ 5.6) Litorum quoque usus publicus iuris gentium est; sicut ipsius maris, et ob id quibuslibet Iiberum est casam ibi imponere in qua se recipiant, sicut retia siccare et ex mari deducere [al. reducere]. proprietas autem eorum potest intellegi nullius esse, sed eiusdem iuris esse, cuius et mare et quae subiacent mari, terra vel arena. (6.7) Universitatis sunt, non singulorum, veluti quae in civitatibus sunt, ut theatra', stadia et similia, et si qua alia sunt communia civitatium.

S 7. Nullius autem sunt res sacrae et religiosae et sanctae: quod enim divini iuris est id nullius in bonis est. (§ 8.) Sacra sunt quae rite et per Pontifices Deo consecrata sunt, veluti aedes sacrae et dona quae rite ad ministerium Dei dedicata sunt, quae etiam per nostram con

*) §§ 2 et 3 repetuntur in Gai fr. I. pr. D. de rerum divisione (1. 8.) De re ipsa cf. Gai III. 97. fr. 1. pr. 2. §. 1. D. de interd. (43. I.)

b) Gai Epit. II. 1. §. 1: Omnes res aut nostri iuris sunt, aut divini, aut publici. Nostri iuris sunt, quae in proprielate noslra esse noscuntur. Divini iitris sunt ecclesiae, id esl templa dei vel ea patrimonia ac subslantiac quae ad ecclesiastica iura perlinent. Publici iuris sunt muri, fora, porlae ete.

« PreviousContinue »