Page images
PDF

nutio incurrat, ius quoque cognationis perit, ut
puta servitute alicuius cognati, et ne quidem si
manumissus fuerit, recipit cognationem. sed etsi
in insulam deportatus quis sit, cognatio solvitur.
(S 7.') Cum aulem ad agnatos tutela pertineat,
non simul ad omnes perlinet, sed ad eos tantum
qui proximiore gradu sunt, vel si eiusdem gra-
dus sint, ad omnes,1 [veluti siplures fratres
sunt qui unum gradum obtinent ideoque pa-
riter ad tulelam vocantur.]

Tit. XVII. DE LEGITIMA PATRONO-
RUM TUTELA.

Ex eadem lege duodecim ta

bularum libertorum et Iibertarum tu

tela ad patronos liberosque eorum

pertinet, quae et ipsa legitima tutela

vocatur: non quia nominatim ea lege

de hac tutela cavetur, sed quia per

inde accepta est per interpretatio

nem, atque si verbis legis introducta

esset. eo enim ipso, quod hereditates

libertorum libertarumque, si intestati

decessissent, iusserat lex ad patro

nos liberosve eorum pertinere, credi

derunt veteres voluisse legem etiam

tutelas ad eos pertinere, cum et agna

tos quos ad hereditatem yocat, eos

dem et tutores esse iussit.: quia ple

rumque, ubi successionis est emolumentum, ibi

et tutelae onus esse debet. ideo autem diximus

plerumque, quia, si a femina impubes manu

miltatur, ipsa ad hereditatem vocatur, cum alins

erit tutor 2

Tit. XVIII. DE LEGITIMA PARENTUM TUTELA.

Exemplo patronorum recepta est et alia tutela,3 quae et ipsa legitima vocatur. nam si qui filium aut tiliam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberem emancipaverit, legitimus eorum tutor erit.

Tit. XIX. DE FIDUCIARIA
TUTELA.

§ 166. Exemplo patronorum etiam Rduciariaeb Est et alia tutela, quae tutelae receptoe sunt. eae enim tutelae scilicet fiduciaria appellatur. Nam

1) rf. Gai fr. 9. T). de legit. lul.

S 164. Cum autem ad agnatos tutela perlinet, non simul ad omnes pertinet, set ad eos tantuni qui proximo gradu sunt. [desunt lin. 24.] *

S165. Ex eadem lege duodecim labularum libertorum et libertarum tutela ad patronos' liberosque eorum pertinet, quaeet ipsa legitima tutela rocatur: non quia nominatim ea lege de hac tutela cavetur, sed quiaperinde accepta est per interpretalionem, atque si verbis legis introducta esset. eo enim ipso, quod hereditates libertorum libertarumque, si intestati decessissent, iusserat lex adpaironos liberosve eorum pertinere, crediderunt veteres voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, cum et agnatos quos ad hereditatem vocavit, eosdem et tutores esse iusserat.

[ocr errors]
[ocr errors]

*) pag. CXIVa. Cod. Veron. paene nulla scripturae vestigia exhibet.. Priore parte quidera de legitima gentilium tutela egisse videtur (Hollweg coll. Gai. III. § 17); posterior pars ex Iustiniani Institutionibus restituta (§ 165 — usque ad verba: intestali decessissent) in textum recipi solet.

a) de legitima patronorum tutela vid. Gai I. 175. Ulp. XI. 3. et fr. 1. 3. 5. D. de legit. tut. 26. 4.

b) cf. de fiduciaria tutela Gai. I. § 114. 115. 195. Ulp. XI. 5. fr. 3. § 10. fr. 4. D. de legit. tut. (26. 4.) vid. etiam fr. 1. pr. D. si a parente. (37. 12.)

fiduciartae \ocantur provrie, quae ideo nofiis competunt, quia liberum caput* mancipatum nobis vel a parente vel a coemptionatore manumiserimus. (§ 167.) Set Latinarum et Latinorwm iwpuberwm tutela non omni modo ad manumksores, sicut bona eorum,** pertinet, see? ad eos quorum ante manwmissionem ex iure Quiritium fueni.nl: unde si ancilla ex iure Quiritium*** tua sit, in bonis mea, a me quidem solo, non etiam a te manumissa, Latfina feeri potest, et boua eius ad me perlinent, sed eius tuleh iibi competit: nam ita lege Iunia cavetur. itaque si ab eo cuius et in bonis et ex iure Quiritium ancilla fuerit facta sit Latina, ad eundem et bona et tutela pertinet. § 168. Agnatis, qui legitimi tutores sunt, item JHanwmissoribus permissum est feminarum tutelam alii in iure cedere:1 pupillorum autem tutelam non est permissum cedere, quia ***n videtur ***osa,-J- cum tempore pubertatis finiatur. (§ 169.) Is autem cui ceditur tutela cessicius fwtor vocatur. (§ 170.) Quo mortuo aut capite diminuto revertitur ad eum tutorem tutela qui cessit. ipse quoque qui cessit, si mortuus awt capite Aiminutus sit, a cesSicio tulela discedit et revertitur ad eum, qui post eum qui cesserat secundum gradum in tutela habuerif. (171.) Set quantum ad agnatos pertinet, nihil hoc tempore de cessicia tutela quaeritur, cum agnatorum tutelae in feminis lege Claudia sublatae sint. (§ 172.) Sed fiduciariosb quoque quidam putaverunt cedendae tutelae ius non habere, cum ipsi se oneri subiecerint. quod etsi placeat, in parente tamen qui fjliam neptemve aut proneptem alteri ea lege mancipio dedit, ut sibi remanciparetur, remancipatamque manumisit, idem dici non debet, cum is et legitimus tutor habeatur; et non minus huic quam patronis honor praestandus est.

si parens filium vel filiam, nepotem vel neptem, vel deinceps,impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam; quo defuncto si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum, vel fratris, vel sororis, et ceterorum efficiuntur. Atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur, nec in fratrum potestatem recideret, ideoque nec in tutelam; libertus autem, si servus mansisset, utique eodem iure apud Iiberos domini post mortem eius futurus esset. Ita tamen hi ad tutelam vocantur, si perfectae aetatis sint. quod nostra constitutio 'generaliter in omnibus tutelis et curationibus obsefvari praecepit.

1) est. c. 5. C. (le leg-it. tul.

[merged small][ocr errors]

tur, ne in absentis patroni locam liceat libertae tutorem petere. (S 175.) Patroni aulem loco habemus etiam paren/em* qui in e mmcipio sibi remancipatam filiam neptemve aut proneptem manumissione legitimam tutelam nanctus est. huius quidem iiberi fiduciarii tutoris loco numerantur: patroni autem libert eandem tutelam adipiscuntur, quam et pater eorum habuit. ($ 176.) Sedad cerlam quidem causam* etiam in patroni absentis locum pavdsil senatus* tutorem petere, veluti ad hereditatem adeundam. (S 177.) Idem senatuscensuit et in persona pupilli patroni filii. (S 178.) Itemque lege Iulia de maritandis ordinibus ei quae in legitima tutela pupilli sit permittitur dotis constituendae gratia a Praetore urbano tutorem petere. (S 179.) Sane patroni filius etiamsi inpubes sit, liberfoe effkietur tufor, at \n nwlla re ductor fieri potest, cum ipsi nihil permissum sit sine tutoris auctoritate agere. (S 180.) Item si qua in tutela legitima furiosi aut muti sit, permittitur ei senatusconsulto dotis constituendae gratia tutorem petere. (S 181.) Quibus casibus salvam manere tutelam patrono patronique filio manifestum est. (S 182.) Praeterea senatus censuit, ut si tutor pupilli pupiilaeve suspectus a tutela remotus sit, sive ex iusta causa fuerit excusatus, in locum eius alius tutor detur, quo dato prior tutor amittit tutelam. (S 183.) Haec omnia similiter et Romae et in provinciis solent

observari si vero

(S 184.) Olim cum legis actiones in usu

erant, etiam ex illa causa tutor dabatur, si inter

tutorem et mulierem pupillumve legis actione

agendum erat: nam quw ipse quidem tutor in re sua

auctor esse non poteraf, alius dabatur, auo auctore

illa legis octio perageretur: qui dicebatur praeto

rius tutor, quia a Praetore urbano dabatur. post

sublatas legis actiones quidam putant

hanc speciem dandi tutoris non esse ne- Tit. xx. De Atiliano Tutore, Et

cessariom; sedadhuc dari** in usu est, si Eo Qui Ex Lege Iulia Et Titia

legilimo iudicio a<7afur.b Dabatur.

S 185. Si cui nullus omnino tutor sit, Si cui nullus omnino tutor fuerat,

ei daturc in urbe Roma ex lege Atilia ei dabatur in urbe quidem Roma

[ocr errors]

a Praetore urbano et maiore parle Tri-
bunorum plebis, qui Atilianus tutor
vocatur; in provinciis vero a Praesidi-
bus provinciarum ex lege Iulia et Ti-
tia. (S 1S6.) Et ideo si cui testamento
tutor sub condicione aut ex die certo da-
tus sit, quamdiu condicio aut dies
pendet, tutor dari potest;
item si pure datus fuerit,

a Praetore urbano et maiore parte Tribunorum plebis tutor ex lege Atilia; in provinciis vero a Praesidibus provinciarum ex lege Iulia et Titia. (S 1.) Sed et si testamento tutor sub condicione aut die certo datus fuerat, quamdiu condicio aut dies

pendebat,* ex hisdem legibus tutor dari poterat.

Item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex te

quamdiu nemo heres exi- stamento heres existat [al. existebat], tamdiu ex

stat, tamdiu ex iis legibus tutor peten dus est: qui desinit /utor esse postea i\nam quis ex testamento tutor esse coeperit. (S 187.) Ab hostibus quoque tutore caplo ex his legibus lutor dalur, qui desinit tutor esse, si is qui captus est in civitatem reversus fuerit: nam reversus recipit tutelam iure postliminii

hisdem legibus tutor petendus erat:

qui desinebat tutor esse, si condicio

extiterit aut dies venerit aut heres

extiterit. (§. 2.) Ab hostibus quo

que tutore capto ex his legibus tutor

petebatur, qui desinebat esse tutor, si

is qui caplus erat in civitatem revcr

sus fuerat: nam reversus recipiebat

tutelam iure postliminii.

S 3. Sed ex his legibus tutores pupillis desie

runt dari, posteaquam primo Consules pupillis

utriusque sexus tutores ex inquisitione dare coe

perunt, deinde Praetores [al. Praetor] ex consti

tutionibus. nam suprascriptis legibus neque de

cautione a tutoribus exigenda, rem salvam pupil

Iis fore, neque de compellendis tutoribus ad tu

telae administrationem quicquam cavetur. (S 4.1)

Sed hoc iure utimur, ut Romae quidem Praefectus

urbi vel Praetor secundum suam iurisdictionem,

in provinciis autem Praesides ex inquisitione tu

tores crearent, vel magistratus iussu Praesidum,

si non sint magnae pupilli facultates. (S 5.2) Nos

autem per constitutionem nostram et huiusmodi

difficultates hominum resecantes, nec expectata

iussione Praesidum, disposuimus, sj facultas pu

pilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat,

Defensores civitatum una cum eiusdem civitatis

religiosissimo antistite, vel apud alias publicas

personas, vel* magistratus, vel Iuridicum Ale

xandrinae civitatis, tutores vel curatores creare,

legitima cautela secundum eiusdem constitutionis

normam praestanda, videlicet eorum periculo

qui eam accipiunt.

S 188. Ex his apparet quot sint species tute

larum. si vero quaeramus, in quot genera hae

species deducantur, Ion^a erit disputatio: nam

de ea re valde veteres dubitaverunt,b nosque di

[ocr errors]
[ocr errors]

*) al.: alias personas, id esl (omisso apud); al.: publicis personis; al. aliter.

a) cfr. 11. pr. D. ae test. tut. (26. 2.) fr. 9. § 2. 3. D. de ration. distrah. (27. 3.)

b) cf. Tjlp. XI. 2. Paul. fr. 7. pr. D. de cap. minut. (4. 5.)

OHSIST IS8TITUTIONES. 4

ligentius hunc tractatum exsecuti sumus et in edicti interpretatione, et in his libris quos ex Quinto Mucio fecimus. hoc sohm tantisper suflicit admonuisse, quod quidam quinque genera esse dixerunt, ut Quintus Mucius; alii tria, ut Servius Sulpicius; alii duo, utLabeo; alii totgenera esse crediderunt, quot etiam species essent.

§ 189. Sed inpuberes quidem in tutela § 6. Impuberes autem in tuesse omnium civitatium iure contingit; quia tela esse naturali iuri conveid naturali rationt conveniens est, ut is niens est, ut is qui perfectae qui perfectae aetatis non sit alterius tutela aetatis non sit alterius tutela regatur. nec fere ulla cicitas est, in qua regatur. non licet parentibus liberis suis inpuberibus testamento tutorem dare ■ quamvis, ut supra diximus, soli cives Romani videantur tantum liberos in potestate habere. (§ 190.) Feminas vero perfectae aetatis in tutela esse fere nulla pretiosa ratio' [cf. § 144] suasisse videtur. nam quae vulgo credilur, quia levitate animi plerumque decipiuntur, et aegwum erat eas tutorum auctoritate regi, magis speciosa videtur quam vera. mulieres enim quae perfectae aetatis sunt ipsae sibi negotia tractant, et in quibusdam causis dici.s- gratia tutor interponit auctoritatemb suam; saepe etiam invitus auctor fieri a Praetore cogilur. (§ 191.)

Unde cum tutore nullum ex tutela iudicium § 7. Cum igitur pupillorum

mulieri datur: at ubi pupillorum pupilla- pupillarumque tutores negotia rumve negotia tutores tractanf, eis post pu- gerunt, post pubertatem tutelae bertatem tutelae iudicio rationem reddunt. iudicio rationem reddunt. (§ 192.) Sane patronorum et parentum legitimae tutelae vim aliquam habere intelleguntur eo, quod hi neque ad testamentum faciendum, neque ,

ad res mancipi alienandas, neque ad obligationes suscipiendas" auctores fieri coguntur, praeterquam si magna causa alienandarum rerum mancipi obligationisque suscipiendae interveniat. eaque omnia ipsorum causa constituta sunt, ut quia ad eos intestafarum mortuarum hereditates pertinent, neque per testamentum excludantur ab hereditate, neque alienatis pretiosioribus rebus susceptoque aere alieno minus locwples atf" eos

a) Cato apud Livium XXXIV. 2: Maiores nostri nullam, ?ie quiclem privatam rem agere feminas sine auctore tutore voluerunt, in manu esse parcntum, fralrum, virorum. — Cic. pro Mur. c. 12. § 27: Mulieres omnes propler infirmitaiem consilii maiores v> tulorum poleslate esset voluerunl. — Isidor. Origg. IX. 7. § 30: propter ipsam ammi levitalem. — Ulp. XI. 1. ei propter sexus infirmitatem, et propter forensium rerumigwranliam. cf. Ulp. fr. 1. pr. D. de leglt. tut. (26. 4.)

b) cf. Ulp. XI. 25. 27. Gai II. 122.

c) de causis in quibus auctoritas tutorum necessaria videbatur cf. Ulp. I. 17XI. 20—22. 24.27. Gai. 1.176. 178. 180. 184. 195. II. 47. 80 sq. 85. III. 91. 108. 171. 176. Cic. pro Caec. c. 25. pio Flacco c. 34. Vat. fragm. § 1. 45. 259.

« PreviousContinue »