Page images
PDF

tunc pater potestatem propriam reservare sibi videtur eo ipso, quod mancipio recipit. Ac ne is quidem dicitur invito eo cuius in mancipio est censu libertatem consequi, quempater exnoxali causa mancipio dedit [cf. iv. 75.79], velut qui furti eius nomine damnatus est, et eum mancipio actori dedit: nam hunc actorpro pecunia habet. (§141.) In summa admonendi sumus, adversus eos quos in mancipio habemus niliil nobis cowtumeliose facere licere: afioquin iniuriarum actione tenebimur. Ac ne diu quidem in eo iure detinentur homines, set plerumque hoc flt dicis gratia" uno momento; nisi scilicet ex noxali causa manciparentur.

§ 142. Transeamus nunc ad aliam divisionem.b nam ex his personis, quae neque in potestate neque in manu neque in mancipio sunl, quaedam vel in tutela sunt vel in curatione, quaedam neutro iure tenentur. videamus igitur quae in tutela vel in curatione sint: ita enim intellegemus ceteras personas quae neutro iure tenentur.

§ 143. Ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt.

1) ex Paul. fr. 1. pr. D. de Uitelis.

[ocr errors]

Tit. XIII. DE TUTELIS.

Transeamus nunc ad aliam divisionem personarum. nam ex his personis quae in potestate non sunt, quaedam vel in tutela sunt vel in curatione, quaedam neutro iure tenentur. videamus igitur de his quae in tutela vel in curatione sunt: ita enim intellegemus ceteras personas quae neutro iure tenentur.

Ac prius dispiciamus de his quae in tutela sunt. § 1.' Est autem tutela, ut Servius deflnit, ius [al. risjac potestas in capite libero, ad tuendum eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. (§ 2.2) Tutores autem sunt qui eam vim ac potestatem habent, ex qua [al. exque] re ipsa [al. ipsi] nomen ceperunt. itaque appellantur tutores, quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur.

§ 144. Permissum est itaque parentibus liberis quos in potestate sua habent testamento tutores dare: masculini quidem sexus inpuberibus dumtaxat, feminini autem tam inpttbmbus quam nubilibus.* veteres enim voluerunt feminas, etiamsi per/ectae aetatis sint, propter animi Ievitatem [cf. g lixrj in tntela esse. (§ 145.) Itaque si quis filio filiaeque testamento tutorem dederit, et ambo ad pubertatem pervenerint, filius quidem desinit habere tutorem, fllia vero nihilominus in tutela perma

§ 3. Permissum est itaque parentibus liberis impuberibus quos in potestate habent testamento tutores dare. et hoc in filio filiaque omnimodo procedit; nepotibus tamen neptibusque ita demum parentes possunt testa

*) ita Goeschen, ut apud Ulp. XI. 1. Boecking proponit: feminini aulem etiam puteribus. cf. Gai fr. 1. D. de testam. tut. (26. 2.) Paul. in fragm. Vat. § 229.

a) cf. Gai. I. 115. 118 a. 132. 134; de noxali causa IV. 78. 79.

b) haec divisio complectitur §§ 142—200. (cf. supra I. § 48. I. § 9.) Ulp. tit. XI. de tutelis, XII. de curationibus.

net: tantum enim ex \ege Iulia et Papia Pop- mento tutores dare, si paea iure liberorum a tutela liberantur feminae. * post mortem eorum in loquimur autem exceptis Virginibus Vestalibus patris sui potestatem quas etiam veteres in honorem* sacerdotii libe- non sint recasuri. itaras esse voluerunt: iraque etiam lege xn tabu- que si lilius tuus morlarum cautum est. (§ 146.) Nepotibus autem ne- tis tuae tempore in poptibusqueb ita demum possumus teslamento tuto- testate tua sft, nepotes res dare, si post mortem nostram in patris sui ex eo non poterunt tepotestatem iure recasuri non sint. itaque si filius stamento tuo tutorem meus mortis meae tempore in potestate mea sit, habere, quamvis in ponepotes quos ex eo habea non poterint** ex te- testate tua fuerint; scistamento meo habere tutorem, quamvis in pote- licet quia, mortuo te,in state mea fuerint: scilicet quia mortuo me in pa- patris sui potestatem tris sui potestate futuri swnt. (§ 147.) Cum recasuri sunt. (§4.)Cum tamen in compluribus aliis causis po- autem in compluribus aliis causis postumi pro iam natis habeantur, et in stumi pro iam natis habentur, et in hac causa placuit non minus postumis, hac causa placuit non minus postumis, quam iam natis testamento tutores quam iam natis testamento tutores dari posse: si modo in ea causa sint, ut dari posse, si modo in ea causa sint, ut si vivis nobis nascantur, inpotestate si vivis parentibus nascerentur, sui et nostra fiant. hos etiam heredes in potestate eorum fierent. (§ 5.) Sed si instituere possumus, cum ex- emancipato filio tutor a patre testamento datraneos postumos heredes in- tusfuerit, confirmandus est ex sententia Praestituere . permissum non sit. sidis omnimodo, id est sine inquisitione/ (§ 148.) Uxori quae in manu est° proinde acsi liliae [§ u«], item nurui quae in filii manu est proinde ac nepti tutor dari potest. (§ 149.) Rectissime autem tutor sic dari potest: Lucium

TITIUM LIBERIS MEIS TUTOEEM DO***, Sed et si

ita scriptum sit: Liberis Meis vel Uxori Meae Titius Tutor Esto, recte datus intellegitur [cr. n. 289]. (§ 150.) In persona tamen uxoris quae in manu est recepta est etiam tutoris optio,d id est, ut liceat ei permittere quem velit ipsa tu. torem sibi optare, hoc modo: Titiae Uxori Meae Tutoris Optionem Do. quo casu licet uxori eligere tutorem\ vel in omnes res vel in unam forte aut duas. (§ 151.) Ceterum aut plena optio datur aut angusta. (§ 152.) Plena ita dari solet,

*) Cod. habet: in honores. Cramer (ad Gell. excurs. 4. p. 53) vult: in honorex. e. quousque essent in honore sacerdotii.

**) poterint (in Cod. potesinl) pro poterunl Lachm. et Bbcking. ,***) Cod. inter do et sed insertum habet: do lic. tut do. — Huschke vult: „tutobem Bo LEao aut Do ," arg. Gai II. 193.

t) ita Bocking, ut apud Isidorum: optare, eligere est.

a) cf. Gai I. 194. Ulp. XI. 8.

b) cf. Gai I. 127. fr. 1. 2. T>. de legit. testam. tut. (26. 2.)

c) cf. Gai I. 114. 115. III. 3.

d) De tutore optivo (§ 150—54) vid. Ulp. XXIV. 14. Aes Salpens. c. 22. (is, ea ius lutoris optandi habeto) Liv. XXXIX. 19: quasi ei vir testamento dedisset (sc. optionem tutoris).

e) cf. fr. 2. pr. 8. 10. D. de confirmando tut. (26. 3.)

ut proxume supra diximus. angusta ita dari solet: >

TITIAE UXORI MEAE DUMTAXAT TUTOR/S OPTIO-
NEM SEMEL DO, aUt DUMTAXAT BIS DO. (§ 153.)

Quae optiones plurimum inter se differunt. nam
quae plenam optionem habet potest semel et bis
et ter et saepius tutorem optare. quae vero an-
gustam habet optionem, si dumtaxat semel data
est optio, amplius quam semel optare non potest:
si tantum bis, amplius quam bis optandi faculta-
tem non habet. (§ 154.) Vocantur autem hi qui
nominatim teslamento tutores dantur, dativi; qui
ex optione sumuntur, optivi.

Tit. XIV. QUI DARI TUTORES TESTAMENTO
POSSUNT.

Dari autem potest tutor [testamento] non so i)crr 10. §4 M. 28 8 i. 32 82 D.de lum paterfamilias, sed etiam filiusfamilias. (§ 1.')

lest. tut.cf. Cod. VU.4. c. 9.VI.27. c.6. r" i., J

Sed et servus propnus testamento cum hbertate recte tutor dari potest. sed sciendum est eum et sine libertate tutorem datum tacite libertatem directam accepisse videri, et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. Servus autem alienus pure inutiliter testamento datur tutor: sed ita, cum liber erit, utiliter datur. Proprius 2)cf.fr. 10 §3. n.detcsi. tut. autem servus inutiliter eo modo tutor datur. (§2.!)

Insl. 1. 2o. §13. , .... v'

Funosus vel minor vigintiquinque annis tutor testamento datus, tunc tutor erit, cum compos mentis aut maior vigintiquinque annis factus fuerit.

3) cf. uiP. fr. 8. D. cod. Gai n.231. § 3.8 Ad certum tempus vel ex certo tempore,

vel sub condicione, vel ante heredis institutio

4) c fr. 12-uD. eod. nem, posse dari tutorem non dubitatur. (§4.4)

certae autem rei vel causae tutor dari non potest, quia personae, non causae vel rei datur.

5) cx uip. rr. 5.6. io. D. eod. § 5.5 Si quis filiabus suis vel filiis tutores de

derit, etiam postumae vel postumo videtur de-
disse, quia fllii vel filiae appellatione et postumus
et postuma continentur. Quodsi nepotes sint, an
appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt?
dicendum est ut ipsis quoque dati videantur, si
modo liberos dixit; ceterum, si lilios, non con-
tinebuntur: aliter enimfilii, aliter nepotes appel-
lantur. Plane si postumis dederit, tam filii po-
stumi, quam ceteri liberi continebuntur.

Tit. XV. DE LEGITIMA AGNATORUM
TUTELA.

§ 155. Quibus testamento quidem Quibus autem testamento tutor da

tutor datus non sit, iis ex lege tus non sit, his ex lege duodecim

Xji agnati sunt tutores, qui vo- tabularum agnati sunt tutores, qui vo

cantur Iegitimi. (§ ] 56.) Sunt autem cantur legitimi. (§ 1.) Sunt autem

agnati per virilis sexus personas
cognatione iuncti, quasi a patre co-
gnati: veluti frater eodem patre na-
tus', fratris filius neposve -ex eo,
item patruus et patrui filius et nepos
ex eo. * At hi qui per feminini sexus
personas cognatione iunguntur non
sunt agnati, sed alias naturali iure
cognati. itaque inter avunculum et sororis
fllium non agnatio est, sed cognatio. item
amitae, materterae filius non est mihi agna-
tus, set cognatus, et invicem scilicet ego
illi eodem iure coniun^or: quia qui nascun-
tur patris, non matris familiam sequuntur.
(§ 157.) Sed olim quidem, quan-
tum ad legem xn tabularum attineJ,
etiam feminae agnatos habebant tu-
-tores.* set postea lex Claudia lata
est quae, quod ad feminas attinel,
tutelas illas sustulit. itaque masculus
quidem inpubes fratrem puberem aut
patruum habet tutorem; feminae vero
talem habere tutorem non intellegunlur.
(§ 158.) Set agnationis quidem
ius capitis diminutione perimi-
tur, cognationis vero ius non
commutatur: quia civilis ratio
civilia quedem iura corrum-
pere potest, naturalia vero
non potest.c

agnati per virilis sexus personas

cognatione coniuncti, quasi a patre co

gnati: veluti frater eodem patre na

tus, fratris filius neposve ex eo,

item patruus et patrui filius neposve

ex eo. At qui per feminini sexns

personas cognatione iiinguntur non

sunt agnati, sed alias naturali iure

cognati. itaque amitae tuae

filius nonest tibi agnatus, sed

cognatus, et invicem scilicet

tu illi eodem iure coniunge

ris; quia qui nascuntur patris,

non matris familiam sequuntur.

(§2.b) Quod autem lex ab intestato

vocat ad tutelam agnatos, non hanc

habet significationem, si omnino non

fecerit testamentum is qui poterat

tutores dare, sed si, quantum ad tu

telam pertinet, intestatus decesserit.

quod tunc quoque accidere intellegi

tur, cum is qui datus est tutor vivo

testalore decesserit.

§ 3. Sed agnationis quidem ius omnibus

modis capitis deminutione plerumque peri

mitur: nam agnatio iuris [civilis] est no

men.' cognationis vero ius non omnibus mo

dis commutatur, quia civilis ratio civilia qui

dem iura corrumpere potest, naturalia Yero

non utique. *

§ 159.Estautemcapitis diminutio prioris capitis** permutafio. eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis diminutio, aut minor quam quidam mediam vocant, aut minima."

Tit. XVI. DE CAPITIS MINUTIONE.

Est autem capitis deminutio prioris status commutatio. eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio, aut minor quam quidam mediam vocant, aut minima.

*) haec verba §i 156. repetuntur in Gai fr. 7. D. de legit. tut. (26. 4). cf. Gai IIT. 10. Ulp. XI. 4. XXVI. 1.

**) in Cod. est **p****. Bocking mavult stalus, ut in Inst. et in Gai fr. 1. D. h. t.

a) cf. Gai I. 171. Ulp. XI. 8. Leo c. 3. C. de legit. tut. (5. 30.)

b) cf. Paul. fr. 6. D. de legit. tut. (26. 4.)

c) cf. Gai III. 27. fr. 8. D. de R. I. (50. 17.) Inst. III. 1. § 11. Gai. fr. 25. D. de usufr. ear. rer. (7. 4) Gai fr. 8. D. de cap. minut. (4. 5.) .

d) iure novissimo tutela legitima ab agnatis ad cognatos translata est novella 118. c. 5.: Sancimus enim, ul unusquisque eo gradu et ordine, quo ad hereditalem vel solus, vel cum aliis vocatur, eliam munus iutelae suscipiat, neque ulla di/feren/ia neque Itac in parte ex iure agnationis aul cognationis introducatur, sed omnibus simililer ad tutelam vocentur, cum ii qui per niasculos, lum ii qui per feminas impuberibus iungunlur. ffaec autem dicimus, si masculi et perfectae aetalis sint, el nulla lege tutelam suscipere prohibeantur, neque excusatione sibi competenle utanlur. Mulieres enim eliam nos tutelae munus subire prohibemus, nisi mater vel avia sit. (versio Hombergk.)

e) de cap. deminut. vid. Ulp. XI. 9—13. Paul. fr. 11. h. t. (4. 5.) et Boeth. ad To

[ocr errors]

§ 1G0. Maxima est capitis diminutio, cum aliquis simul et civitatem et li

bertatem amittit; quae ■—■

qui ex patria [3% lin. *]; item feminae liberae ex senatusconsullo Claudiano ancillae (iunl eorum dominorum, quibns invitis et denunciantibus nihilo minus cum servis eorum coierint.

§ 161. Minor captffe dimtnutio est, cum civitas quidem amitlilur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni [§ 128] interdictum/Merii.

§ 162. Minima capitis diminutio est, cum et cteitas 'et libertas relinetur, sed status hominis commutalur.' quod accidit in his qui adoptantur, item in his qui** coemptionem faciunt, et in his qu» mancipio dantur, quique ex mancipatione manumittuntur; adeo qnidem, ut quotiens quisque mancipetur, .aut remancipelur,*** totiens capite diminuatur. (§ 163.) Nec solum iimionTiM.v diminutionibus ius adgnationis corrumpitur, sed etiam minima.b et ideo si ex duobus liberis alterum pater emancipaverit, post obitam eius neuter alteri agnationis iure lulor esse poterit.

1) cf. fr. 3. § 1. D. eod.

2} cf.fr.5.eod. fr.3. de Senaloribus.

3) cr. Inst. I fr. 7. D.

15. § 3.

§ 1. Maxima est capitis deminutio, cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit.- quod accidit in his qui servi poenae efficiuntur atrocitate sententiae, vel liberti ut ingrati circa patronos condemnati, vel qui ad pretium participandum se venundari passi sunt.

Minor sive media est capitis deminutio, cum civitas quidem amittitur, libertas vero retinetur. quod accidit ei cui aqua et igni interdictum fuerit, vel ei qui in insulam deportatus est.

§ 3. Minima capitis deminutio est, cum et civitas et libertas retinetur, sed status hominis commutatur. quod accidit in his qui, cum sui iuris fuerunt, coeperunt alieno iuri subiecti esse, vel contra [veluti si filius emancipalus fuerit a patre, est capite deminutusvel simil.J^S^Servus autem manumissus capite non minuitur, quia nullum caput habuit. (§ 5.2) Quibus autem dignitas magis quam status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motum capite non minui constat.

§ 6.3 Quod autem dictum est manere cognationis ius et post capitis deminutionem, hoc ita est, si minima capitis deminutio interveniat: manet enim cognatio. nam si maxima capitis demi

nde cognati.

pic. 4. § 18. (Orell. p. 302.): Capilis deminutio est prioris status permutatio. Id multis modis fieri solet, vel maxima vel media vel minima. Maxima esl, cum et libertas et civitas amiititur, velut deportatio; media vero, in qua civilas amitlitur, retinetur libertas, ut in Latinas colonias transmigratio; minima, cum nec civitas nec liberlas amillilur, sed status prioris qualitatis immutatur, velut adoptio etc. Paul. Diac. ex Festo (Mueller. pag. 70): Deminulus capite appellabatur qui civitate mutatus est; et ex alia familia in aliam adoptatus; el qui liber alteri mancipio datus est; el qui in hostium poteslalem venit; et cui aqua ignique interdictum est. — De servitute poenae vid. Inst. I. 12. § 3.; de SC. Claudiano Gai I. 84. 91.; de his qui se venumdari passi sunt Inst. I. 3. § 4.

*) Huschke ita teraptat: qui iure gentium violato peregrinis populis per patrem patratum deduntur (coll. Liv. V. 36. Cic. pro Caec. 34); alii Nostrum de incensis h. 1. egisse opinantur (coll. UIp. XI. 11); alii aliter.

**) sic Cod. habet: quod ferri potest ut apud Gai II. 98. Ulp. IX. ruhr. et alias. ***) ex coniect. Heffteri; alii: ac manumiltalur.

a) cf. Gai III. 82—84. IV. 38. de coemtione I. 110 sqq. de mancipio datis I. 116 sqq. de manumissis ex manc. I. 132 sqq.

b) cf. Inst. I. 15. §. 3. Paul. fr. 3. fr. 7. pr. D. de cap. minut. (4. 5.) fr. 2. D. de legit. tut. (26. 4.)

« PreviousContinue »