Page images
PDF

II. TABULA

systematis Institutionum Gai et Iustiniani in suos articulos redacti comparationem exhibens.

Praecognita.

I. De iustitia et iure (inst. I. tii. i.)
Iustitia. Iurisprudentia. Iuris praecepta.
Huius studii II positiones: publicum et privatum.
Ius priratum tripertitum est:

II. de iure naturaliet genlinm etcivili (U.)
lus naturale est quod nat. omnia animalia docuil
(ii. pr.). Iusautemcivile velgentium ita dividitur:

Omnes populi partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur (SU et populus itaque Rom. partim suo proprio, partim communi omn. Iiominum iureutitur.

Constat autem ius nostrum aut ex scriptoaul

ex non scripto. 1. s c r i p t u m ius est lex, ple

biscita, senatusconsulta Frincipum placita, ma

gistratuumedicta, responsaprudentium (§ 3-8.)

2. ex non scrip to ius venit quod usus comprobavilis"

de orio-ine et nalura harum divisionum (§ 10. 11.)

I. De iure gentium etcivili.

Constant autem iura ex legibus, plebiscitis, senatusconsultis, constitutionibus Trinc., magistratuum edictis, resp. prudentium (G. § 2-7)

II. Omne autem ius quo utimur vel adpersonas pertinet, vel ad res, vel ad actiones (S 8.) Sedprius videamus de personis.

III. Omne autem ius quo utimur vel ad personas pertinet, vel ad res, vel ad actiones (ii. «•) Acprius depersonis videamus.

I. IUS QUOD AD PERSONAS PERTINET. (Comu.. i.)

Et quidem summa divisio de iure personarum haec est, quod I. Omnes homines aut liberi sunt aut servi (Gai § 9. inst. tit. ui. pr.)

servitulis delinitio, nomen, orig-o (III* 1—4.)

rursus liberorum hominum alii ingenui sunt, alii libertini (Gai § 10. insu iu. 5.)

1. i n g e n u i sunt qui I i b e r e n a t i sunt (G. § n. lnst. IV.)

quando quis ing-enuus nascalur IV. cil.

2. libertini sunt qui exiusta servitutemanumissi sunt. (G. § n. Ust. v.)

de orig-ine et de modo manumissionis. (V. 1. 2.)

Rursus libertinorum tria sunt genera: nam aut cives Romani, aut Latini, aut dediticiorum numero sunt (§12—17.22.)

Quoddeaetate servirequiriturL.AeliaS. introductum (§18-21.)

Latini nec test. facere nec ex testamentocapereposs. (§23—24.)

Pessima libertas eorum est qui dediticiorum num. s. (§25-27.)

Latini multis modis ad civitatem Roman. perveniunt (§28—35.)

Libertinorumautemstatum, antea tripertitum, duabusconslit emendavimus, et omnes libertos civitate R. donavimus (V. J-i

Non tamen cuicumque volenti manumittere licet (G. § 30. inst. vi. pr.); nam

1. Lex Aelia Sentia impedit libertatem (G. 37—4t. 47. inst. VI.)

2. Lege Furia certus modus in servis testamento manumittendis est constitutus (§ 42—46.) quem tollendum esse censuimns (tu. vm

Sequitur de iure personarum alia divisio (G. 48. inst. vm. pr.); nam II. Qu aedam personaesuiiuris sunt, quaedam alienoiuri subiectae.

Rursus earum person. quae alieno iuri subiectae s. aliae in potestate, al. in manu, aliaein mancipiosunt (§49.)

Rursus earum person. qu. alieno iurisubi. sunt aliae in potestate parentnm. aliae inpot.dominorum sunt(vut.pr) Videamus nunc de iis quae alieno iuri subiectae sunt (.« so. vui. pr.)

1. in potestate sunt a)servi domiuor. (»62.54.) | 1. in pot. dominorums. servi (Si.)

(in quos tamen non licet supra modum saevire § &s. viu. 2.) b. item liberi nostri quos | 2. in pot. parentum s. liberi quos

(i) ex iustis nuptiis procreavimus (§ 55. ix. pr.)
iustae nuptiae vero contrahuntur inter cives Romanos
et cum quibus conubium est ($56.57.) | secundum praecepta legum (X.pr.)
non omnes autem nobis uxores ducere licet (§ ss-64. x. l—12.)

(2) aliquando evenit, ut liberi non statim ut nati s., sed postea in pot. redigantur
cairsae probatione elc. (S 65-96.) | legitimatione (X. 13.)

(3) in potestate sunt et hi quos adoptamus (8 97—107. XI.), quod duobus modis fit: aut populiauctoritate, autimp.mag. | aut principalirescripto aut imperiomag.

2. in manu nostra sunt feminae tantum (8108-109.) inm. conveniebant usu, farreo, coemtione (§ 110—114.) coemtio etiam fiduciae causa fit (8114-H5b.)

3. in mancipio sunt liberorum personae mancipatae et quomodo ea res agatur (s 116—122.)

Videamus nunc quibus modis ii qui al. iur. subiecti sunt eo iure 1 i b e r e n tu r (gl24.XH.pr.)

(et quidem servi quemadmodum potestate liberentur, superius exposuimus.)

Hi vero quiinpotestateparentis sunt sui iuris fiunt aut mortuo eo, aut ab hostibus

capto; aut emancipatione, aut si in adoptionem dentur eic. (Si27-I35a. xn.pr. §1—10.) Quae in manu sunt, remancipatione (8137.) quiincausamancipii sunt, manumissione (s 138—41.) III. Transeamus nunc ad aliam divisionem. nam ex hispersonis quae

in potestate (manu mancipio) non sunt, quaedam vel in tutela sunt

velin curatione, quaedamneutroiuretenentur. Ac prius dispicia

musdehis (A.) qui in tutela sunt (s 1«. xm.pr.)

tutelae et tutorum definitio XIII. S 1. 2.

1. permissum est itaque parentibus testamento dare tutores liberis masculis impuberibus, feminis etiam nubilibus(s 144—49.) impuberibus (Xiii. §3-5.) uxori in manu etiam tutoris optio dari potest (§148—54.)

qui dari tutores testamento possunt (XIV.)

2. quibus test. t. datus non est, iisexL. XII agnati sunt legitimi tutores

(S 155. 164. XV. pr. §2.)

sunt autem agriati per virilis sexus personas cognatione iuncti (§ 156. xv. 1.)

Sed agnationis quidem ius capitis deminutione perimitur (§ 158. XV. 3.)

Est autem capitis diminutio prioris status permutatio (s 159. xvi. Pr.)

eaque tribus modis accidit, aut maxima est, aut minor, aut minima (§ 159-163. xvi.)

Ex eadem L. XII tab. libertorum tutela ad patronos pertinet (§ 165. xvn.)

[cf. § 166.] De legitima parentum tutela (Xvin.)

Exemplo patronorum etiam fiduciariae tutelae receptae sunt (§ ifie. 167. xix.)

Legitimi tutores feminarum tut. in iure cedere p. (§ 168—72.)

Ex certis causis legibus permissum in tutoris locum alium petere (s 173—1«4.)

3. Si nullus omninotut. sit,daturexL. Atilia, Inlia etTitiafs 185-87. xx.) Ex his apparet, quot sint species tutorum (§ 188.) Inter impuberum et mul. tutelam sane multum interest (§ iso-93.)

de auctoritate tutorum (xxi.) Tutela autem liberantur, mulieres quidemiurelllliberorum etc. (§ 101.195.) ma

sculi quando puberes esse coeperint (Si96.)

Pupilli pupillaeque tutela liberantur, cum puberes esse coeperunt, et aliis compluribus modis (XXH.)

[ocr errors]

item furiosi, prodigi et all. (XXin. 3—6.) De satisdatione tutorum vel curatorum (§ 19». 200. xxiv.)

De excusationibus tutorum vel curatorum (Xxv.j
De suspectis tutoribus vel curatoribus. (xxvij

II. 1US QUOD AD EES PERTINET. (Comm. n. m.) A. De rerum divisione, et quomodo sing. res acquirantur.

Modo videamus de rebus. quae vel in nostro patrimonio sunt, vel extra nostrum patrimonium habentur (G.II. § 1. Inst. II. tit. 1. pr.)

I. Summa itaque rerum divisio est: quod a liae sunt divini i uri s, aliaehumani iuris (§2.)

I. quaedam enim naturali iure s. communin omnium, quaedam publica, qu.universita tis, qu.nullius, pleraque singulorum (i.pr.i I. communia, publica, universitatis (Ji-t

[ocr errors]

1. divini iuris: sarrae et religiosae (§3—7.), sanctae quoque quodammodo (§ s.)

2. h u m a ni iur. plerumque alicuius in bonis s. (§ 9.) et sunt aut publicae aut privatae (§ 10.11.)

Singulorum autem hominum multis modis res fiunt: (a) autiurenaturali (b) aut i.civili (i.§in, etnaturali quidem iure: [§ti6-69.] 1. occupatione, abhostibuscap., inventione, partuanimal. (jiJ-m) [70—72.] 2. alluvione, insula in flumine nata, alveo derelicto (§ 20—24.)

[§ 79.] 3. nova specie facta, intextione, confusione, tigno iuncto (5 M-s»J [73—78.] 4. solo cedit superficies, planta. item etscriptura, pictura (5 30-31.]

5. et fructus percepti (§ 35-38.) 6. et thesaurus (§ 39.)

[§ 19. 65.] 7. traditio (§ 40—45.) 8. iactus missilium etc. (§ 46—48.)

II. Quaedampraeterea res corporales sunt, quaedam incorporales

(G. § 13—14. Inst. tit. II.)

incorporalium numero sunt et iura praediorum urbanorum etrusticorum (§ 14. H.3.):

De servitutibus (Ut. m.)
De usufructu, usu, habitatione <rv. v.)

(de heieditateautemetde obligat. suis locisproponeniusVAi

III. Omnes res aut mancipi s. aut nec mancipi(§ 15—18.)
Magna autem differentia est mancipi rerum et nec m. (§ 19.)

1. res nec mancipi nuda tradi tione alienari possunt (§ 19—21.)

2. mancipi res mancipatione etiniure cessione (§ 22 — 27.)
incorporales res traditionem non recipiunt (§ 28.)
iura praediorum, ususfr. in iure cedi possunt (§ 29-33.)
hereditas in iure cessionem tantum recipit (§ 31—37.)
obligationes vero nihil eorum recipiunt (§ 38. 39.)

[Sequilnr, ul adtnoneamus apud peregrinos quidem

[ocr errors]
[ocr errors]

(§ 10. 41.), ex iure Ouir. veio eo tanlum quod:]

3.omnesresacquir. usucapione (§41—61.) singulatim usucapione pro herede(§ 52—58.) et usureceptionibus (§ 59—6i.) | Est et aliud genus acquisitionis, donatio(Vl1

(Accidit aliquando, ut qui dominus sit alienandae rei potestatem non habeal et qui dominus non sit alienare possit (Gaig 62-61. inst.viii.pr.fi.)) Ergo ex his apparet quaedam naturali iure' alienari, quaedamcivili (§ 65.) Naturali quidem iure (praeter ea quae traditione acquiruntur) 1. occupatione, ex hostibus capione (§66-69.)

2. alluvione, insula in flumine nata (§70-72.) j

3. solo cedit superficies, planta, frumentum satum (73-76.) item in charta scriptum, non in tab. pictum (§ 77-78.)

•j. si quis ex aliena materia novam speciem fecerit (§ 79.) | Nunc admonendi sumus quasdam person. sine tutoris auctoritate alienare

non pOSSe (Gai §80—85. Insl. VIII. 2.)

Adquiritur autem nobis non solum per nosmet ipsos, sed etiam per eos quos in pot. manu mancipio habemus eic. (§80—96.) | in potestate habemus (Ut. ix.)

Hactenus admonuisse sufflcit, quemadmodum singulae res nobis adquiranlur. Videamus nunc quibus modis per universitatem res nobis adqu. (G. § 97. ix. 6.)

B. De hereditatibllS et reliquis succ. per uuiv. Si cui heredes facti sumus, sive cuius bonorum poss. petierimus, sive cuius bona emerimus, sive quem adrogaverimus, s. qu. in manum ulux. receperimus [s. cuius bona libertatum conserv. c. add. f.] eius res omnesad nos transeunt (G.Ii.9s. inst. II.9. §6.) Et prius de hereditatibus. quaruin duplex condicio: I ex testamento II ab intestato. I. detestamentis. — i.dctcstamentis ordinandis(G. § 100-111. inst. tit. x.)

duo olim genera testamentorum (Gai § 101.)

accessit tertium g. per aes et libram (§102.)

idque nunc aliter atque olim ordinatur (103-8.)

(de testamentis militum § 109—11.)

tria genera testam. ex iure civili (X.§i.) alia forma edicto Praet. introducta (§ 2.) quae formae nunc confusae sunt (§3-14.) (de militari testamento XI.)

2. Non tamenomnibus licet testamentum f acere (G. * § 112—114. inst.xn.)

3. Observandum est porro ante omnia (§ 114. 115.) utinstitutio heredissolemn. flat (§ 116. 117.) ut mulier testam. faciat tutore auctore (§ 118-22.)

(Praetor tamen hoc casu heredes scriptos adiuvat § 119—121.)

utquiliberosinpot.habeteosher. instituatvelutop.exher. (§123-37.xih.) (singulatim de postumis, de emancipatis, de adoptivis eod. .vide No. 7. infra.)

4. Quibus modis testamenta infirnientur (G. § 138—51. inst. xvn.) Praetortamen scriptos Iteredes B. Pne. secundum tabulas adiuvat (§ 147 — Isi. xvn. 6.)

| de inofficioso testamento (xvm.)

5. Heredes aut necessarii, aut suiet necessarii, aut extranei (§152. xix. pr.)

a. necessarius heres est servus heres institutus (§ 153—55. xix. 1.)

b. de suis et necessariis heredibus, et de iure abstinendi (§ 156-60. xix. 2.)

C. de extraneis"lieredibus (§161. XIX.3.) (cum quibus testamenti Tactio esse debet XIX. 4.)

extraneis autem h. deliberandi potestas data est de hereditate adeunda (162.63. xix.5.)

accedit nunc beneficium inventarii (Xix.o.) extr. heredibus solet cretio dari (164—73)

Ceterum extr. aut pro heredegerendo aut nuda voluntate heredes fiunt (§ 167. xix. 7.) 5. Interdum duos pluresve gradus heredum facimus (§ 174. xv. pr.)

a. de vulgari substitutione (§ 174-78. xv.)

b. de pupillari substitutione (§ 179-84. xvi.) 7.heredesscribiposs. tamliberi hominesquam servi(§ 185-90.Xiv.pr. 1-3.)

et tam ex asse, quam ex parte (Xiv. 4-8.) et pure et sub condicione (Xiv. 9—11.) 'o s t haec videamus de legatis. Quae pars iuris extra propositam quidem maeriam videtur, nam loquimur de his iuris figuris quib. res per universitatem acquir.; iwl cum omnino de testamentis et heredibus testamento instit. locuti sumus, non sine •atisa sequenti loco poterat haec iuris materia tractari (G. §191. inst. xx. pr.) ,eg-atorum utique genera sunt quattuor: per vindica- j legatorum definitio (XX. 1.) ionem (§193-200.) per damnationem (§201—8.) sinendi omnium nunc una natura(§2) «odo (§ 209-215,) per praeceptionem (§216-23.) | fideicommissis exaequata (§3.) ». de modo legatorum ad L. Furiam, L. Voconiam, L. Falcidiam (§ 224—28. xxn.) b. de inutiliter relictis leg. ante heredis institutionem, post mortem heredis, poenae causa,incertaepersonae, postumoalieno, servo aliisqueinpot. (§229-45. xx.25-36.)

de ademptione legatorum (XXi.) Hinc transeamus ad fideicommissa (G. § 24a. xxm. pr.) et prius videamus

1. de hereditatibus fideic, de SC. Trebeli. et Pegasiano (§247-59. xxui.)

2. de singulis rebus per fideicommissum relictis (260—262. xxiv. Pr. 1.)
libertas quoque per lideicommissum dari potest (§ 263-67. xxiv. 2.)

multum autem dilferunt fideicommissa et legata (268-83.) j
erant olim et aliae difTerentiae t§ 284—88.)

(lutor non aliter quam direclo 'laii polesl §289.) De Codicillis (lil.XXV.)

II. Intestatorum hereditates

1. I ege XII primum ad suosheredes pertinent(G. III. t-8. inst. III. tit. i. $1-8.) emancipati tamen bonorum possessione adiuvantur (§ 9—14), nepotes ex filiabus descendentes Pr. constitutionibus (§ 15. i«.)

2. si suus heres nonest, ad agnatum proximum pertinent (G. § 9-16. inst.ji.) 3- et olim ad gentiles (§n.)

3. Nunc etiam inter matrem filiosque hereditates cap. SC. Tertulliano et Orfitiano (HI. IV.)

Legg. XII iniquitates edicto Praetoris emendatae (§ is-25.)

inde varii bonorum possessionis gradus (§ 26-31.)

iique bon. possessores loco heredum constituuntur (§ 32.)

sunt et alii complures gradus bon. possessionis (§ 33... 34.)

Quae B. Pnes. sunt aut cum re, aut sine re (§ 35-38.)

4. Post agnatos Praetor cognatos vocaf (V.) De gradibus cognationis (VI.)

Nuncde libertorumbonis videamus (G. §39. inst. vn. Pr.):

a. civium Koman. ex L. XII, ex ed. Praet., ex L. Iulia et P. P. (§ 40-54. 72. 73. vu.)

b. Latinorum libertorum (§ 55-73.)

c. eorum q. dediticiorum n.s. (§ 74-76.)

I Novum ius nostra constitutione statutum (vu. 3.4.)

j De assignatione libertorum VIII.

III. Successiones peruniversitatem praeterhereditatem.

1. bonorum emptiones (§ 77—79.) quidnam ius bon. poss. et emptorum (90.81.)

2. si paterf. se in adoptionemdedit veluxor inmanumconvenit (82—84.)

3. si hereditas in iure ceditur (85-87.)

L. De bonorum possessionib ns(K.)

2. de adquis. per arrogationem(X)

3. bon. addictiolibertatis causa (XI.)

4. olimbonorum v e n d i t i 0 n e s, -..

5. olim succ. ex SC.Claudianol

G. De obligationibus.

Nunctranseamusadobligationes (G.ni.s8.inst.iii.iit.xiii.earuniiiuedefinitioXiii.fr.)

quarum summa divisio in duas speciesdeducitur: omnis enim obligatio vel ex contractu nascitur vel ex delicto (Gai §88.)

quarum summa divisio in duo genera: aut civiles autpraetoriae. Sequensdivisio inIHIspecies: aut ex contractu, aut quasi ex contr., aul ex maleficio, aut quasi ex maleficio (Xiu.) Et prius videamus (I.)de his quae ex contractu nascuntur. harum quatuor genera sunt: aut re, autverbis, autlitteris, aut consensu contr. (§ 89. xiii. <ni.)

1. Re contrahitur obl. velut mutui datione et quodamm. indebito soluto r9o.9i.Xiv.)

item commodalo, deposito, pignore (Xiv. jJ-4.)

2. Verbis obligatio fit ex interrogatione et responsione (§92-96. xv.)

I postea solemnia verba Leoniana const. sublala (5,J | stipulatio aut pure aut sub condicione fit (§ 2-0.)

« PreviousContinue »