Page images
PDF

S 102. Item inpuberem aput populum.adoptari aliquando proliibitum est, aliquando^ permissum est. nunc ex epistula optimi ImperatorisAntonini quam scripsit Pontificibus, si iusta causa adoptionis esse videbitur, cum quibusdam condicionibus permissum est. aputPraetorem vero, et in provinciis aput Proconsulem Legatumve, cuiuscumque aetatis adoptare possumus.

1) fr.17— ll.D.deadopt. c.2. C.eod. fr. 13. D. si qnid in fraud-patr.

2) cf. G. I. 106. fr. 10. 40. D h. t.

[ocr errors][merged small][merged small]

S 103. \\\ud vero utriusque adoptionis commune est, quia et hi qui generare non possunt, quales sunt spadones, adoptare possunt. (S104.) Feminae vero nullo modo adoptare possunt, quia ne quidem naturales liberos in potestate habent. (S 105.) Item si quis per popMlum sive apud Praetorem vel aput Praesidem provinciae adoptaverit, potest eundem

turalia et adoptionis iura, manet stabile ius patris adoptivi, et naturali vinculo copulatum, et legitimo adoptionis modo [al. nodo] constrictum [al. contractum, v. constructum], ut et in familia et potestate huiusmodi patris adoptivi sit.

S 3. Cum autem impubes per principale rescriptum arrogatur: causa cognita arrogatio permittitur, et exquiritur causa arrogationis,1 an honesta sit expediatque pupillo, et cum quibusdam condicionibus arrogatio fit, id est ut caveat arrogator personae publicae, hoc est tabuIario, si intra pubertatem pupillus decesserit, restituturum se bona illis, qui, siadoptio factanonesset, adsuccessionem eiusventuriessent. item non alias emancipare eos potestarrogator, nisi causa cognita digni emancipatione fuerint, et tunc sua bona eis reddat. sed etsi decedens pater eum exheredaverit, vel vivus sine iusta causa eum emancipaverit, iubetur quartam partem ei suorum bonorum relinquere, videlicet praeter bona quae ad palrem adoptivum transtulit, et quorum commodum ei acquisivit postea.

S 4.2 Minorem natu non posse maiorem adoptare placet: adoptio enim naturam imitatur, et pro monstro est, nl maior sit filius quam pater. debet itaque is qui sibi per arrogationem vel adoptionem filium facit plena pubertate, id est decem et octo annis praecedere. (S 5.3) Licet autem et in locum nepotis vel pronepotis, vel in locum neptis vel proneptis, vel deinceps adoptare, quamvis filium quis non habeat. (S 6.) Et tam lilium alienum quis in Iocum nepotis potest adoptare, quam nepotem in locum filii. (§ 7.4) Sed si quis nepotis loco adoptet, vel quasi ex eo lilio quem habet iam adoptatum vel quasi ex illo quem naturalem in sua potestate babet: in eo casu et filius consentire debet, ne ei invito suus heres agnascatur. sed ex contrario, si avus ex filio nepotem dat in adoptionem, non est necesse lilium consentire.

S S. In plurimis autem causis assimilatur is qui adoptatus vel arrogatus est, ei qui ex legitimo matrimonio natus est. et ideo si quis per Imperatorem, s|ve apud Praetorem, vel apud Praesidem provinciae non extraneum adoptaverit, potest eundem alii in adoptionem dare. (S 9.5) Sed et illud utriusque adoptionis commune

est, quod et hi qui generare non pos

aliiinadoptionemdare. (§106.) Set illa quaestio est, an minor natu maiorem natu adoptare possit: idque * utriusque adoptionis commune est.

1) cf. Diocl. c. 5. C. de adopt.

§ 107. Illud proprium est adoptionis quae per populum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, set etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate fanquam nepotes.

[ocr errors]

sunt, quales sunt spadones, adoptare possiint; castrati autem non possunt. (§ 10.) Feminae quoque adoptare non possunt, quia nec naturales liberos in potestate sua habent: sed ex indulgentia Principis ad solatiumliberorum amissorum adoptare possunt.' eius § 11. Illud proprium est illius ado

ptionis quae per sacrum oraculum fit, quod is qui liberos in potestate habet, si se arrogandum dederit, non solum ipse potestati arrogatoris subiicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate tamquam nepotes. sic enim et divus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse.

§ 12. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi [al. servos] si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra constitutionel etiam eum servum quem dominus actis intervenientibus filium suum nominaverit liberum esse constituimus, licet hoc ad ius filii accipiendum ei non sufficit.

S 108.' Nunc de his personis videamus quae in manu nosira sunt. ** quod et ipsum ius proprium civium Romanorum est. (S 109.) Sed in potestate quideai et masculi et feminae esse solent: in manum autem feminae tantum conveniunt. 110.) Olim itaque tribus modis in manum conveniebant, usu, farreo, coemptione. 111.) Usu in manum conveniebat quae anno continuo nupta perseverabaf; quae enim velut annua possessione usucapiebatur, in familiam viri transibat filiaeque locum optinebat. itaque lege duodecim tabularum cautum eral, si qua nollet eo modo in manum mariti convemre, ul quolanms trinoctio abesset a/que ila usum cuiusque anni interrumperet. set hoc totum ius partim legibus subla

*) Lachm.: id quoque. Cetera verba huius articuli certa sunt. Huschke tameu emendat: Sed et iltud, quod quaesftum est, an minor natu maiorem adoptare pos sit, utriusque adoptionis commune est.

**) ita Goschen.

a) De his quae in manu ^unt vide Ulp. tit IX. Gai II. 118. 136. III. 40. 41. Servium ad Georg. I. v. 31. et ad Aeneid. IV. v. 103. 214. 374. Boeth. II. ad Cic. Topic. c. 3. § 14. Cicer. pro Flacco c. 34. § 84. pro Murena 12. § 27. Gell. III. 2. § 13. X. 23. XVIII. 6. § 9. Tacit. Annal. IV. 16.

b) Cic. Topic. cap. 4: Genus est uxor, eius duae formae, una matrum familias quae in manum convenerunt; altera earwn quae tantummodo uxores habentur. — Boethius ad Top. c. 3. § 14. (Orell. 299.): quae atitem in manum per coemlionem conoenerant, hae malresfamUias vocabantur. Quae vero usu et farreatione minime.

tum est, partim ipsa desuetudiae oblitteratum est. (§ 112.) Farreo in manmra conveniunt per

quoddam genus sacrificii * in quo

farreus panis adhibetur: unde etiam confarreatio dicitur. sed cowplura praeterea huius iuris ordinandi gratia cum certis et sollemnibus verbis, praesentibus decem testibus aguntur et fiunt. quod ius etiam nostris temporibus in usu est: nam flamines maiores, id estDiales, Martiales, Quirinales, sicut reges* sacrorum, nisi sint confarreatis nuptiis naii, inaugurari non videmu*** —

cowfarreatio 1 (§113.)

Coemptione in manum conveniunf per mancipationem, id est per quandam imaginariam venditionem, adhibilis non imnu5 quam v testibus, civibus Romanis puberibus, item libripende, asse is sibi emit mulierem, tt cuius in manum convenit. (§114.) Potest autem coemptionem facere mulier non solum cum marito suo, sed etiam cum extraneo: unde aut matrimonii causa facta coemptio dicitur, aut fiduciae causa. quae enim cum marito suo facit coemptionem, ut aput eum iiliae loco sit, dicitur matrimonii causa fecisse coemptionem: quae^ero alterius rei causa facit coemptionem cum v«ro Smo aut cum extraneo, velut tutelae evitandae causa, dicitur fiduciae causa fecisse coemptionem.a (§ 115.) Quod est tale: si qua velit quos habef tutores reponere, ut alium nancisccetur, iis auctoribus coemptionem facit; deinde a coemptionatore reman

*) Goschen proponit: ouod adorco farre fit, id e$t, quod cum ductibus Cod. maximam partem congruit: sed fortasse glossema latet. De ipsa re cf. Servius ad Georgic I. v. 31: nuptiae fiebantfarre, si per Pontificem Maximum et Dialem Flaminem, per fruges et molem salsam coniungebanlur, unde confarrealio appellalur; ex quibus nupliis patrimi nascebantur. Alii ad Plinium H. N. XVIII. 3 respiciunt (novae nuplae farreum praeferebant).

**) ita ex coniect. Savinii et Heifteri.

t) fortasse addidit: dumtaxat sacriliciorum causa suo tempore in usu esse.

tt) ductus Cod. sane multifariam explicari possunt. Heffter prop.: una cum muliere eoque (quod proxime fere ad Sched. accedere dixerim); Goschen: praeter mulierem eumque; vel etiam: nummo emil mulierem is; Husehke nunc: asse emenle mutiere eo; Klenze: venumdatur mulier ei; Rossbach (Rom. Ehe): auctores (pater et tutores) venduni mulierem; Bbcking (IV): asse is (vel vir)<sibi emit mnlierem. —Boethius II. ad Cic. Topic. c. 3. § 14. rem ita describit: Coemtio vero certis solennitatibus peragebatur, et sese in coemendo invicem interrogabant; vir ita, an mulier sibi materfamilias esse vellell illa respondebat, velle. llem mulier interrogabal, an vir sibi palerfamitias esse vellell ille respondebat, velle. Ilaque mulier viro conveniebat in manum. Quam solennilalem in suis Instilulis Ulpianus refert. Eadem fere habet Servius ad Aeneid. IV. 214.; a'd Georg. I. v. 31. vero de antiquo ritu loquitur, quo se marilus et uxor invicem emebant (?), et similiter Isidorus V. 24. § 26. (Lindem.) rilus, quo se maritus et uxor invicem emebant. Auctoritatem patrisfamilias ad coemtionem faciendam necessariam memorat Paul. in Collat. IV. 2 et. 7.; auctoritatem tutorum Cicero pro Flacco c. 34. Gai I 195.

a) cf. Gai I. 118. 136. 166. Cicero pro Mur. c. 12. § 27 cit.

GNEIST IH8TITUTIONES. 3

cipata ei cui ipsa velit, et ab eo vindicta manu-
missa, incipit eum habere tuforem, a quo manu-
missa est:* qui tutor liduciarius dicitur, sicut
inferius [§ 195] appareoit. (§ 1 Ka.) Olim etiam
testamenti faciendi gratia /"iduciaria fiebat coem-
ptio.b tunc enim non aliter feminae testamenti
faciendi ius habebant, exceptis quiowsdam per-
sonis, quam si coemptionem fecissewJ remanci-
pataeque et manumissae fuissent. set hanc ne- .

cessitatem coemptionis hcicndae ex auctoritate

divi Hadriani senatus remisit. fe

mina — — ($ 115 b.) Licet aulem

mulier lu/iichu; causa cum vho suo fecerit coemptionem, nihilominus filiae loco incipit esse: nam si omnino qualibet ex causa uxor in manu viri sit, placuit eam iura liliae nancisci.

§ 116. Superest ut exponamus quae personae in mancipioc sint. (117.) Omnes igitur liberorum personae, sicemasculini si»e femmtnt sexus, quae in potestate parenlis sunt, mancipari ab hoc eodem modo possunt, quo etiam servi mancipari possunt. (§ 118.) Idem iuris est in earum personis quae in manu sunt. nam feminae a £ coemptionatoribus eodem modo possunt mancipari quo liberi a parenle mancipantur; adeo quidem, ut quam\is ea so/a aput coemptionatorem ftliae loco sit quae ei nupta sit, tamen nihilo minus etiam quae ei nupfa non sit*, nec ob id filiae loco sit, ab eo mancipari possit. (§ 118a.) Plerumque solum et a parentibus et a coemptionatoribus mancipantur, cum velint parentes coemptionatoresque e suo iure eas personas dimittere, sicut inferius evidentius apparebit. (§ 119.**) Est antem mancipatio, ut supra [§ 113] quoque diximus, imaginaria quaedam venditio: quod et ipsum ius proprium civiumRomanorumest. eaque res ita agitur.d adhibitis non minus queww quin

*) ita Lachm., Cod.: est. **) §um 119. exhibet Boethius III. in Cic. Topic. c. 5. § 28 (p. 322. Orell.) vv.: Eiusdem autem Gai libro Inst. I. de neocu faciendo haec verba sunt.

a) cf. Gai II. 137. 195.

b) cf. Gai II. 112. 113. 118. 121. 122. III. 43.

c) de mancipii causa cf.-Gai I. 49. 123. 138. 140. 141. II. 160. III. 114. IV. 79—81. Liv. XLI. 8. in fin. Festus v. deminutus capile appellabalur, I"1 liber alleri mancipio dalus esl. — De acquisitionibus per eos quos in mancipio habemus: Gai II. 86. 90. 96. III. 114. Ulp. XIX. 18.

d) cf. Gai I. 132. 134. sqq. II. 104. III. 167. Boethius 1. c. in Top. 5. § 28. UIp. XIX. 3. 4. Theophilus I. 12. § 6. Varro de L. L. IX. 83. (Miiller): Pro assibus nonnunquam aes dicebanl antiqui, a quo dicimus assem tenentes: hoc aere aeneaque libra. Festus v. Rodus (Muller 265): in mancipando, cum dicilur: rudusculo ibram ferito, asse tangilur libra.

que testibus civlbus Romanis puberibus, et praeterea alio eiusdem condicionis qui libram aeneam teneat, qui appellatur libripens, is que mancipio accipit rem, aes* tenens ita dicit: Hunc

EGO HOMINEM EX IUBE QUIRITIUM MEUM

ESk AIO, ISQDE MIHI EMPTDS EST BOC

Aere Aeneaque Libra: deinde aere percu

lit libram, idque aes dat ei a quo mancipio acci

pit, quasi pretii loco. 120.) Eo modo et ser

viles ,et liberae personae mancipantur. animaiia

quoque quae mancipi sunt [II. 15 sqq.], quo in nu

mero habentur boves, equi, muli, asini; item

praedia tam urbana quam rustica quae et ipsa

mancipi sunt, qualia sunt Italica, eodem modo

solent mancipari. (§ 121.) In eo solo praedioram

mancipatio a ceterorum mancipatione differt, quod

personae servi/es etliberae, item animalia quae

mancipi sunt, nisi in praesentia sint, mancipari

nonpossunt: adeo quidcm, ut eum qui mancipio

accipit adprehendere id ipsum quod ei mancipio

datur necesse sit: unde etiam mancipatio dici

tur, quia manu res capitur. praedia vero absentia

solent mancipari. (§ 122.) Ideo autem aes et

libra adhibetur, quia olim aereis tantum nummis

utebantur; et erant asses, dupondii, semisses et

quadrantes, nec ullus aureus vel argenteus num

mus in usu erat, sicut ex lege xn tabularum in

tellegere possumus; eorumque nummorum vis et

potestas non in numero erat, sed in pondere

nummorum. velali asses librales erant, et dipon

dii tam erant bilibres;** unde eliam dtpondius di

ctus est quasi duo pondo:*** quod nomen adhuc

in usu retinetur. semisses quoque et quadrante»

pro rata scilicet portione librae aeris habebant .

certum pondus.-t ilem qui dabanl olim pecuniam non

adnumerabant tt eam, sed appendebant. unde

servi quibus nermittitur arfminisfratio pecwniae

dwpensatores appellati sunt et adtac appellantar.

(S123.) Si tamen quaerat aligww, quare citra

coemptionem feminae etinm mancipenlur:ttt ea qui

*) m inserit Huschk», ut apud Boethium: aes tenens; apud Varronem: assem tenentes. Eei praesentiam ne necessariam quidem esse (Gai I. 121) observat Bocking.

**) bilibres ex coniect. Hollwegii et Huschkii. — Lachmann: duas libras pondo. De re cf. Varro L. L. V. 169. (Miill.) Paul D. ex Festo v. Grave aes.

***) ita Lachmann. f) ex coniect. Huschkii.

tt) ita ex Huschkii coniect., ut apud, Isidorum X. v. Dispens.: quia prius qui dabanl pecuniam non numerabant eam, sed appendebant. — Lachmann propomt: qui dabat pecuniam praesentem, is tum non adnumerabat rel. Cf. Varro de L. L. V. 183. Miill.

ttt) ex coniect. Lachmanni, quae tamen parum certa videtur. — Huschke: Si t. quaerat a., qua re viro coemptione emla mancipalis distet, ea quidem rel. Alia proponit Eossbach E. Ehe 08 sq.

« PreviousContinue »