Page images
PDF

fuerit, sive quis bona alicuuis" quasi debitoris sciens eum [ipsi) nihil debere sibi

scnpsent, sive quis

ad

ctiam si cui convicium factum fuerit, sive

citius bona quasi debitoris ]qui nihil de

pro- herel] possessa fuerint ab eo qui intelle

gebal niliil eum sibi debere, vel si quis ad infa

miam alicuius libellum aut carmen [aut hisloriam]

scripserit, composuerit,-ediderit, dolove malo

fecerit quo quid eorum lieret, sive quis matrem

familias aut praetextatum praetextatamve as

sectatus fuerit, sive cuius pudicitia attentata

esse dicetur; et denique aliis pluribus modis ad

mitti iniuriam manifestum est. (§ 2.) Patitur au

tem quis iniuriam non solum per

semetipsum, sed etiam per liberos

suos quos in potestate habet; item

per uxorem suam, id enim magis

praevaluit. itaque si liliae alicuius

quae Titio nupta est iniuriam feceris,

non solum liliac nomine tecum iniu

riarum agi potest, sed etiam patris

quoque et mariti nomine. contra au

tem.' si viro iniuria facta sit, uxor iniuriarum

agere non potest: defendi enim uxores a viris,

iion viros ab uxoribus, aequnm est. sed et so

cer nurus nomine cuius vir in polestate est in

($222.) Servomlemipsiquidem iuriarum agere potest. (§3.) Servis au

niilla iniuria intellegilur lieri, tem ipsis quidem nulla iniuria fieri in

sedilomifloper eum lieri videtur: tellegitur, sed domino per eos lieri vide

noii tamen iisdem modis quibus etiam tur: non tanien iisdem modis quibus

iiifamiam alicuius libel-
lum aut carmen scripse-
rit, sive quis matremfa-
milias aut praetextatum
adsectatus fuerit, et de-
nique aliis pluribus mo-
dis. (§ 221.) Pati mtem
iniuriam videmur non solum per nos
met ipsos, sed etiam per liberos no
stros quos in potestate habemus; item
per uxores nostras quamtis in manu
|nnstra]«o»*sint. itaquesi vehrfi**liliae
meae quae Tilio nupta est iniui-iam
feceris, non solum liliae nomine te-
cum agi iniuriarum potest, verum
etiam meo quoque et Titii nomine.

It u l'aul. fr. 2. D. ile iniur.

perliberosnostros veluxores, iniuriam pati videmur, sed ita, cum quidatrocius coniinissum /ueril, quod aperte in conlumeliam domini lieri videtur, veluti si i|uisalienumservumverberaverit; et in Imnc casum formula proponitur. at si quiservo convicium feceritvel puguo eum percusserit, non proponitur ulk formula, nec temere petenti datur.

etiam per liberos et uxores, sed ita, cum quid atrociHs «ommissum fuerit, et quod aperte ad contumeliam domini respicit, veluti si quis alienum servum verberaverit; et in hunc casum actio proponitur. at si quis servo convicium fecerit vcl pugno iMim percusserit, nulla in euni actio domino competit. (§ 4.8) si communi servo iniuria facta sit, aequum est non pro ea parte qua dominus quisque est aestimationem iniuriae lieri, sed ex domiiiorum persona, quia ipsis fit iniuria. 5.') quodsi ususfructiis in

'•') cfr. 15. § 40. fi. 16. D. de in

1 tfr. 15. § 47. D. cod.

aihertut bonos mores fit, idque non ficri alicuius interest. IIoc edictum ad eum iniuliam pertincl quae contumeliae causa fit. fit autem iniuria vel in corpore, durn caeflimur: vel verbis, dum convilium patimur: vel cum dignitas laedHur, ul cum malronae wi praelextatae comites abducuntur. Vide etiara Paul. S. R. V. 4. Ulp. fr. 1. pr. § 1. 2 D. de iniur. (47. 10.) Verba edicti exhibet fr. 7. pr. fr. 15. § 2. § 25. 8 34. fr. 17. § 10. D. eod. (De causa bonorum proscriptionis cf. Cic. pro Quint. c 15. Gai II. 78 sqq.)

*) ita Lachmann; in Cod est: q. in m. nostra sint. Cf. Schrader ad h. I. Inst. De re cfr. 1. § 3—0. D. de iniur. (47. 10.)

**) Cod. «i veli. Huschke: si veluti, quod Latine dici non possc liiicking censet. roschmann prop. vel filiaefamilias meae.

servo Titii est, proprietas Maevii est, magis i) cfr. i&. ;■■ 48. eod. Maevfo iniuria tieri intellegitur. (§ 6.1) sed si

libero qui tibi bona (ide servit iniuria facta sit,

s nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expe

riri poterit; nisi in contumeliam tuam pulsatus

sit, tunc enim competit et tibi iniuriarum actio.

idem ergo est et in servo alieno bona lidc tibi

serviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio,

quotiens in tuam contumeliam iniuria ei facta sit.

§223. Poena autem iniuriarum ex §7. Poenaauteminiuriarumexlege

lege xn tabularum propter mem- duodecim tabularum propter mem

brum quidem ruptum talio erat;* pro- brum quidem ruptum talio erat; pro

pter os vero fractum aut co/lisum trecentorum assium pter ossum [al. os\

poena erat statala,* si libero os fractum erat; at si verofractumnumma

servo, Cl. propter ceteras vero iniurias xxv assium riae poenae erant

poena erat constituta. et videbantur illis temporibus constitutae, quasi in

in magna paupertate satis idoneae istae pecuniae poe- magna veterum pau

nae esse. (§ 224.) Sed nunc alio iure pertate. Sed postea Praetores per

utimur. permittitur enim nobis a Prae- mittebant ipsis qui iniuriam passi

tore tpsts iniuriam aestimare;b et iudex sunt eam aestimare; ut iudex vel

vel tanti condemnat quanti nos aesti- tanti condemnet quanti iniuriam pas

maverimus, vel minoris, prout illt vi- sus aestimaverit, velminoris, prout

sum fuerit. sed cum atrocem iniuriam ei visum fuerit. Sed poena quidem

Praetor aestimare soleat, si iniuriae quae ex Iege duodecim tabularum in

simul constituerit quantae pe- troducta est in desuetudinem abik; quam au

cuniae nomine fieri debeat tem Praetores introduxerunt, quae etiam ho

vadimonium [iv. 184], hac ipsa noraria appellatur, in iudiciis frequentatur.

quantitate taxamus formulam, nam secundum gradum dignitatis vitaeque ho

et iudex qaamvis possit vel nestatem crescit aut minuitur aestimatio in

minoris damnare, plerumque iuriae; qui gradus condemnationis et in ser

tamen propter ipsius Prae- vili persona non immerito servatur, ut aliud

toris auctoritatem non audet in servo actore, aliud in medii actus homine,

niinuere condemnationem. aliud in vilissimo vel compedito constituatur.

S 8. Sed et Iex Cornelia de iniuriis Ioquitur et 2) civ. 5. pr. D. de ioiur. iniuriarum actionem introduxit.2 quae competit

ob eam remr, quod se pulsatum quis verberatumve, domumve suam vi introitum [al. introitam] esse dicat. domum autem accipimus, sive in propria domo quis habitat, sive in conducta, vel gratis, sive hospitio receptus sit.

*) ita Huschke; in Cod. est velut.

a) vid Gell. XX. 1. § 12—19. Festus v. Talionis et: Viginti quinque poenas. Ulp. libro siug. regul. (in Collat. II. 2.): Iniuria si guidem atrox. ii est gravis est, non sine iudieis arbitrio aestimalur. Atrocem aulem aestimare solere Prueluiem: idque collegi ex facto, ut puta si verberatus vel vulneratus quis fuerit. el relii/ua. Cato Origj. apud Friscianum VI. p 710: Si quis membrum rupil, aul os fregit, tolioiie proxmus agnatus ulciscilur. Faul. in Coll. II. 5. § 5: Iniuriarum aclio aut legitimn est, aul honoraria. Legitima ex lege duodecim tahularum: qui iniuriam alteri facil quinque et viginti seslertiorum poenam subit. Quae lex generalis fuil; fuerunt et speciales, velut illa: „si quis os fregil libero, trecentos, (si) servo, centum et quinqnaginta poenam subito sestertiorum." Paul. S. R V, 4. § 6

b) verba edicti vid. apud Ulp. fr. lfi. § 25. D. de iniur. (47. 10.)

(§225.) Atroxftutem iniuria aestima- § 9. Atrox iniuria aestimatur vel

tur vel ex facto, velut si quis ab aliquo ex facto, veluti si quis ab aliquo vulneratus aut verberatus fustibusve vulneratus fuerit vel fustibus caesus; caesns fuerit; vel ex loco, velut si vel ex loco, veluti si cui in theatro cui in theatro cut in foro iniuria facta vel in foro vel in conspectu Praetosit; vel ex persona, velut si magistra- ris iniuria facta sit; vel ex persona, tus iniuriam passus fuerit, vel senato- veluti si magistralus iniuriam passus ribus ab hutnili persona facta sit in- fuerit, vel si senatori ab humili iniuria. * iuria facta sit, aut parenti patrono

que liat a liberis vel libertis (aliter enim sena

toris et parentis patronique, aliter extranei et

humilis personae iniuria aestimatur); nonnum

i) ch-. s. D. de ininr. quam et locus vulneris' atrocem iniuriam facit,

veluti si in oculo quis percussus sit [al. percus2i c paui h: s. § 2. D. eoii. *$.].' parvi aiileni refert, utrum patrifamilias, an

liliofamilias talis iniuria facta sit: nam et haec atrox aestimabitur.

§ 10. In summa sciendumest, de omni iniuria

eum qui passus est posse vel criminaliter agere,

3) rfr. 7. § «. 15. D. eod. vel civililer.3 et si quidem civiliter agatur, aesti

matione facta, secundum quod dictum est, poena

imponitur. sin autem criminaliter, officio iudi

cis extraordinaria poena reo irrogatur: hoc vi

i) c. ii. c. de ininr. delicet observando, quod Zenoniana constitutio4

introduxit, ut viri illustres, quique supra eos sunt, et per procuratorem possint actionem iniuriarum criminaliter vel persequi vel suscipere, secundum eius tenorem qui ex ipsa manifestius apparebit. 5) ex uip. fr. ii. pr. D. eod. § 11.5 Non solum autem is iniuriarum tenetur

qui fecit iniuriam, hoc est qui percussit; verum

ille quoque continebitur [al. tenebitur] qui dolo

fecit, vel qui curavit, ut cui mala pugno percu

'lexuip. rr. n. § i. eod. teretur. (§ 12.6) Haec actio dissimulatione ;i!>

oletur: et ideo si quis iniuriam dereliquerit, hoc est statim passus [al. /// passus est] ad animum suum non revocaverit, postea ex poenitentia remissam initiriam non poterit recolere.

. Tit. V. DE OBLIGATIONIBUS QUAE QUASI EX

,. . . , , _. . ■ DELICTO NASCUNTUR.

') e Gai U. 5. 8 4. D. de 0. et A. „. . , ... . •_ 7

rf.Gain.6.D.deexiraord.cog-n. Si nidex litem suam fecent,7 non propne ex

fr. lo. § i. n. de ludicns. maleficio obligatus videtur. sed quia neque [ex

maleficio neque] ex contractu obligatus est, et

utique peccasse aliquid intellegitur licet per im

prudentiam: ideo videtur quasi ex malelicio te

„ „ . neri,et in quantum de ea re aequum religioni

R)e Gai r,. 5. g 5 de 0. el A. . ,.' ,. Z1, ... ,.H ... ,„° , s.

er. Gai fr. 7. D. dehisq. effud. nidicaiitis videbitur poenam sustinebit. (§ l.8) . Item is ex cuius coenaculo, vel proprio ipsius

[ocr errors]

*) In Cod. additur: „Lib III. explicit." Sequitur pag. XXXIX b. a scriptura vacua. vcl condticto vel in quo gratis habitabat, deiectum eiTusunive aliquid est, ita nt alicui noceretur [al. nocerit], quasi ex maleticio obligatus intellegitur: ideo auteni non proprie ex malelicio obligatus intellegitur, quia plerumque ob alterius culpam tenetur, aut servi aut liberi. Cui > similis est is qui ea parte qua vulgo iter lieri

solet id positum aut suspensum habet, quod

i) cfr. 5. g6. a-ia. ii. h. i|u. eiTu.i. potesl si ceciderit alicui nocere:1 quo casu poena

decem aureorum constituta est. De eo vero quod deiectum elFusumre est dupli, quanli damnum ]al. damni] datum sit, constituta est actio. Ob hominem rero liberum occisum quinquaginta aureorum poena constituitur; si rero rivet nocituraque ei esse dicetur, quantuni ob eam rem aequum iudici videtur, actio datur: iudex enim computare debet mercedes medicis praestitas. ce.teraque impendia quae in curatione facta suiil. praeterea operarum [al. operas] quibus carnil aut cariturus est ob id quod iiiutilis factus esl.

j) cf. c«i rr. 5. g5. eii. de o, ci A. (§ 2.*) Si liliusfamilias seorsum a patre habitave

rit, et quid ex coenaculo eius deiectum elfustimve sit, sive quid positum suspensumve habuerit cuius casus periculosus est: Iuliano placuit in patrem nullam esse actionem, sed cum ipso filio agendum. quod et in iiliofamilias iudice obser

3) crf?ai.rpr.57.8D8'nd«euSe, «up. randum est qui litem suam fecerit. (§ 3.3) Item

exercitor navis aut cauponae aut stabuli de dolo [al. damno] aut furto, quod in nave aut in caupona aut in stabulo factum erit, quasi ex malefieio teneri ridetur, si modo ipsius nullum esl raaleficium, sed alicttius eorum quorum opera narem aut cauponam aut stabulum exerceret: cuni enim neque ex contractu sit [neque ex mafe/Sc»»] adrersus eum constituta haec actio, et aliquatenus culpae reus est, quod opera malorum hominum uteretur, ideo quasi ex maleiicio teneri videtur. in his autem casibus in factum aclio competit, quae heredi quidem datur, adversus heredem autem non competit.

INSTITUTIONUM

GAI COMMENTAKIUS IV. D. IUSTINIANILIBERIV. (contin.)

Superest, ul rle miionibiis lofiamur.

[ocr errors]

I) ex Cels. fr. 51. D. de O. c\ \.

Si quaerilur, * quot genera actionum sint, verius videtur duo esse: in rem et in personam.* nam qui mi esse dixerunf ex sponsionum generibus, non animadverterunt quasdam species actionnm inter genera se rettulisse. In personam actio est qua agimus quotiens cum aliquo qui nobis vel ex contractu vel ex delicto obligatus est conlendinws, id est cum intendimus dare, facere, praestare oportere. (S 3.) In vem actio est, cum aut corporalem rem intendimus nostram esse, aut Ius aliquod nobis competere, velut utendi, aut utendi fruendt, eundi, agendi aquamve ducendi, vel altius tollendi re/prospiciendi. item actio ex diverso adversario est negaft'va.b

Tit. VI. DE ACTIONIBU S.

Superest, ut de actionibus loqiiamur. Actio autem niliil aliml est quamius persequendi iudicio quod sibi debetur.'

1. Omnium actionum quibus inter aliquos apud iudices arbitrosve de quacumqiie re quaeritur summa divisio in dno genera deducitur: aut enim in rem sunt aut in personam. Namque agit unusquisque aut cum eo qui ei obligatus est vel ex contractu vel ex malelicio (quo casu proditae actiones in personam sunt, per quas intendit adversarium ei dare facere oportere, et aliis quibusdam modis); aut cum eo agit qui nullo iure ei obligatus est, movet tamen alicui de aliqua re controversiam. Quo casu proditae actiones in rem sunt. Veluti si rem corporalem possideat quis, quam Titius suam esse aflirmet, et possessor dominum se esse dicat: nam si Titius suam esse intendat, in rem actio est. (§ 2.) Aeque si agat ius sibi esse de [al. m] fundo forte vel aedibus utendi fruendi, vel per fiindum vicini eundi agendi, vel ex fundo vicini aquam ducendi, in rem actio est. eiusdem generis est actio de iure praediorum urbanorum, veluti si agat ius sibi esse altius aedes suas tollendi, prospiciendive, vel proii

*) Unum versum deperditum ita fere supplendum esse censent Gosclien et Lachm.

a) Ulpianus libro singul. regularum: Actionum genera duo sunl, in rem, tjuae dicilur vindicatio, et in personam, quae condictio appellalur. In rem aclio est per quam rem nostram quae ab atio possidetur petimus; et semper adversus eum est qui rem possidet. In personam actio est qua cum eo agimus qui obligatus est nobis ad faciendum aliquid vel dandum; et semper adversus eundem locum Itabet. l(fr. 25. pr. D. de O. ot A. 44. 7.) cf. Ulp. fr. 37. pr. eod. et fr. 178. § 2. de V. 8. (50. 10). De formula dare, facere, praestare vid. L. Rubr. c. 22. (D. F. P. RESTITUEKE) fr. 37. pr. D. de operis libert (38. 1). fr. 13. § 6. D, de act. emti (19. 1).

b) cfr. 2. pr. D. si servit. vind. (8. 5.)

« PreviousContinue »