Page images
PDF

tuissem, locatio et conductio contraheretur, mandati esse actionem, veluti si fulloni polienda curandave vestimenta aut sarcinatori sarcienda dederim.'

casibus sine mercede suscepto officio mandati aut depositi contrahitur negotium, his casfbus interveniente mercede locatio et conductio contrahi intellegitur. et ideo si fulloni polienda curandave vestimenta dederis aut sarcinatori sarcienda, nulla mercede constituta neque promissa, mandati competit actio.

Tit. XXVII. DE OBLIGATIONIBUS QUASI EX CONTRACTU.

'Post genera contractuum enumerata dispiciamus etiam de his obligationibus, quae non proprie quidem ex contractu nasci intelleguntur, sed tamen, quia non ex maleficio [vel quasi ex muleficio] substantiam capiunt, quasi ex contractu nasci videntur. (§ l.2) Igitur cum quis absentis negotia gesserit, ultro citroque inter eos nascuntur actiones, quae appellantur negotiorum gestorum: sed domino quidem rei gestae adversus eum qui gessit directa competit actio; negotiorum autem gestori contraria. quas ex nullo contractu proprie nasci manifestum est: quippe ita nascuntur istae actiones, si sine mandato quisque alienis negotiis gerendis se obtulerit; ex qua causa hi quorum negotia gesta fuerint etiam ignorantes obligantur. idque utilitatis causa receptum est, ne absentium qui subita festinatione coacti, nulli demandata negotiorum suorum administratione, peregre profecti essent, desererentur negotia: quae sane nemo curaturus esset, si de eo quod quis impendisset nullam habiturus esset actionem. sicut autem is qui utiliter gesserit negotia habet obligatum dominum negotiorum [gestorum]: ita et contra iste quoque tenetur, ut administrationis rationem reddat. quo casu ad exactissimam quisque diligentiam compellitur reddere rationem: nec suflicit talem diligentiam adhibuisse qualem suis rebus adhibere soleret, si modo alius diligenlior commodius administraturus esset negotia. (§ 2.3) Tutores quoque qui tutelae iudicio tenentur non proprie ex contractu obligati intelleguntur, nullum enim negotium inter tutorem et pupillum contrahitur: sed quia sane no« ex maleficio tenentur, quasi ex contractu teneri videntur. et hoc autem casu mutuae sunt actioues: non tantum enim pupillus cum lutore habet tulelae actionem; sed et ex contrario tutor cum pupillo habet contrariam tutelae, si vel im

1) cf. Inst. III. 13. § 2.

i) d. Gai fr.5. pr. D. de O. cl A.
Gai fr. 2. U. de neg". frest.
Panl. S. R. 1. 4.

3) e Gai.fr. 5. § 1. I). ,le O et A.
cf. Paul. S. R. 1. 4.

a) cfr. 1. § 4. fr 7. D. mand. (17. 1.) Inst. III. 24. § 1. et Gai fr. 22. D. praescr. verb. (19. 5.) — Adde hnic titulo Pauli S.E. I. 3. de procuratoribus.

,

[merged small][ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small]

penderit aliquid in rem pupilli, vel pro eo fuerit obligatus, aut rem suam creditori eius obligaverit. (§ 3.1) Item si inter aliquos communis sit res sine societate, veluti quod pariter eis legata donatave esset, et alter eorum alteri ideo teneatur communi dividundo iudicio, quod solus fructus ex ea re perceperit, aut quod socius eius [solus\ in eam rem necessarias impensas fecerit: nonintellegitur proprie ex contractu obligatus esse (quippe nihil inter se contraxerunt); sed quia non ex maleficio tenetur, quasi ex contractu teneri videtur. (§ 4.2) Idem iuris est de eo qui coheredi suo familiae erciscundae iudicio ex his causis obligatus est. (§ 5.s) Heres quoque legalorum nomine non proprie ex contractu obligatus intellegitur (neque enim cum herede, neque cum defuncto ullum negotium legatarius gessisse proprie dici potest): et tamen, quia ex malelicio non est obligatus heres, quasi ex contractu debere intellegitur. (§ 6.4) Item is cui quis per errorem non debitum solvit quasi ex contractu debere videtur. adeo enim non intellegitur proprie ex contractu obligatus, ut si certiorem rationem sequamur, magis (ut supra diximus) ex distractu quam ex conlractu possit dici obligatus esse; nam qui solvendi animo pecuniam dat in hoc dare videtur, ut distrahat potius negotium quam contrahat. sed tamen perinde is qui accepit obligatur, acsi mutuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. (§ 7.5) Ex quibusdam tamen causis repeti non potest quod per errorem non debitum solutum sit. namque delinierunt veteres, ex quibus causis infltiando lis crescit6, ex his cau*i> non debitum solutum repeti non posse,7 veluli ex lege Aquilia, item ex legato. quod veteres quidem in his legatis lociiin habere voluerunl. quae certa constituta, per damnationem cuicumque fuerant legata: nostra autem constitutio/ cum unam naturam omnibus legatis et fideicommissis indulsit, huiusmodi augmentum inomnibus legatis et fideicommissis extendi voluit; sed non omnibus legatariis praebuit, sed tantummodo in his legatis et fideicommissis, quae sacrosanctis ecclesiis ceterisque venerabilibus locis quae religionis vel pietatis intuitu honorificantur derelicta sunt,9 quae si indebita solvantur, non repetuntur.

Tit. XXVIII. PER QUAS PERSONAS N0BIS 0BLIGATIO ACQUIRITUR.

Expositis generibus obligationum quae ex contractu vel quasi ex contractu nascuntur, admo

[merged small][ocr errors]

2) (c. 8. C. de bonis qu. lib.)

(§ 164.) Per liberos quoque homines

et alienos servQs quos bona fide pos

sidemus adquiritur nobis; sed tantum

exduabus causis pi. 92], id est si quid

ex operis suis vel ex re nostra ad

quirant. (§ 165.)Per eum quoque ser

vum in quo usumfructum habemus

similiter [U. 91] ex duabus istis cau

sis nobis adquiritur. (§ 166.) Sed

qui nudum ius Quiritium in servo habet," licet

dominus sit, minus tamen iuris in ea re habere

intellegitur quam usufructuarius et bonae fidei

possessor. nam placet ex riulla causa ei adquiri

posse: adeo ut etsi nominatim ei dari stipulatus

fuerit servus, mancipiove nomtne eius acceperit,

quidam existiment nihil ei adquiri.

§ 167. Communem servum pro do-
minica parte dominis adquirere cer-
tum est,c excepto eo, quod uni nomi-
natim stipulando aut mancipio acci-
piendo illi soli adquirit, veluti cum
ita stipuletur: Titio Domino Meo Dabi Spondes?
aut cum ita mancipio accipiat: Hanc Rem Ex Iure

QUIRITIUM LUCII TITII DOMINI MEI ESSE AIO , EA-
QUE EI EMPTA ESTO HOC AERE AENEAQUE LIBRA.

(§ 167a.) Wlad quaeritur num quod unius domini no-
men* adiectum e/TJcit, idem faciat unius ex domi-
nis iussum intercedens. nostri praeceptores periude
ei qui iusserit soli adquiri existimant, a/que si no-
minatimei solistipulatus esset servus, mancipiove ac-
cepisset. diversae scholae auctores proinde utrisque
adquiri putant, ac si nulliws iussum intervenisset.d

nendi sumus acquiri vobis non solum per vosmetipsos, sed etiam per eas personas quae in vestra potestate sunt, veluti per servos vestros et filios; ut tamen quod per servos quidem vobis acquiritur, totum vestrum flat, quod autem per liberos quos in potestate habetis ex obligatione fuerit acquisitum, hoc dividatur secundum imaginem rerum proprietatis et ususfructus quam nostra discrevit [al. decrevil] constitutio;' ut quod ab actione quoquomodo [commodum] perveniat, huius usumfructum quidem habeat pater, proprietas autem Blio servetur, scilicet patre actionem movente secundum novellae nostrae constitutionis* divisionem. (§ 1.) Item per liberos homines et alienos servos quos bona fide possidetis acquiritur vobis, sed tantum ex duabus causis, id est si quid ex operibus [al. operis] suis vel ex re vestra acquirant. (§ 2.) Per eum quoque servum in quo usumfructum vel usum habetis similiter ex duabus istis causis vobis acquiritur.

§ 3. Communem servum pro do

minica parte dominis acquirere cer

tum est, excepto eo, quod uni nomi

natim stipulando aut per traditionem

accipiendo illi soli acquirit, veluti cum

ita stipuletur: Titio

domino meo dare

spondes? sedsiunius

domini iussu servus fue

rit stipulatus, licet an

tea dubitabatur, tamen

post nostram decisio

nem res expedita est,

ut illi tantum acquirat

qui hoc ei facere iussit,d

ut supra dictum est.

*) ita Huschke. Cod. Ver. habet: tam y(uod) domind nomen adiectum domini etfecit.

a) cf. Gai II. 86. III. 103. 104. IV. 134. 135. Inst. III. 17. § 1.

b) cf. Gai II. 88. Ulp. XIX. 20.

c) cf. Gai II. 87. Inst. III. 17. § 3. de forma mancipationis Gai I. 119.

d) cf. Pomp. fr. 6. D. de stipul. serv.(45.3.) Iust. c. 3. C. per quas pers. n. acqu. (4.27.)

§ 168. Tollitur autem obligati.o praecipue solutione* eius quod debeatur. unde quaeritur, si quis consentiente creditore aliurf pro alio solverit,b utrum ipso iure liberetur, quod nostris praeceptoribus placet: an ipso iure maneat obligatus, sed adversus petentem exceptione doli mali defendi debeat, quod diversae scholae awctoribus visum est.

1) fr. 23. 61. D. de solut.

2) fr. 2. D. de duobns reis.

§ 169. Item per acceptilationem tol litur obligatio. acceptilatio autem est veluti imaginaria solutio. quod enim ex verborum obligatione tibi debeam, id si velis mihi remittere, poterit sic fieri, ut patiaris haec verba me. di cere: Quod Ego Tibi

PROMISI, HABESNE AC

Tit. XXIX. QUIBUS MODIS OBLIGATIO
TOLLITUR.

Tollitur autem omnis obligatio solutione eius quod debetur; vel si quis consentiente creditore aliud pro alio solverit. nec tamen interest, quis solvat, utrum ipse qui debet, an alius pro eo:1 liberatur enim et alio solvente, sive sciente debitore sive ignorante vel invito solutio flat. item si reus solverit, etiam hi qui pro eo intervenerunt liberantur.* idem ex contrario contingit, si fideiussor solverit: non enim solus ip.s.e liberatur, sed etiam reus.

Ceptum? et tu respon

deas: Habeo.0 (§ 170.)

Quo genere, ut diximus,

lantum hae obligaliones solvuntur

quae ex verbis consistunt, non etiam

ceterae: consentaneum enim visum

est verbis factam obligationcm posse

aliis verbis dissolvi. sed et id quod

ex alia causa debeatur potest in stipulationem

deduci et per acceptilationem imaginaria solu

tione dissolvi.* (§ 171.) Tamen raulier sine tuto

ris auctore acceptum facere non potest [ii. 85];

cum alioquin solvi ei sine tutoris auctoritate pos

sit. (§ 172.) Item quod debetwr pro parte recte

solvi mfellegitMr:** an autem in partem acce

ptum fieri possit, quaesitum est."

§ 1. Item per acceptilationem tol

litur obligatio. Est autera acceptilatio

imaginaria solutio. quod enim ex

verborum obligatione Tilio debetur,

id si velitTitius remittere, poteritsic

Heri, ut patiatur haec verba debitorem

dicere: quod ego tibi promisi, habesne

acceptum? et Titius respondeat: habeo. sed

et Graece potest acceptum fieri, dummodo sic fiat

ut Latinis verbis solet: E%us Aa/iav SijvaQia

roOa; "Eyp Aajioiv. Quo genere, ut diximus,

tantum hae obligationes solvuntur

quae ex verbis consistunt, non eliam

ceterae: consentaneum enim visum

est verbis factam obligationem posse

aliis verbis dissolvi. sed et id quod

ex alia causa debetur pot

est in stipulationem de

duci et per acceptilatio

nem dissolvi. Sicut autem

quod debetur pro parle

recte solvilur, ita in par

tem debiti acceptilatio fieri

potest. (§ 2.) Est prodila

*) Lachm. locum ita format: per acceptilationem [dissolvi]. §171.[Ex] imaginaria solutione. Bocking (IV.) unius versus lacunam subesse credens ita: per acceptilationem imaginaria solulione dissolvi. itague pupillus etiam sine tutoris auctoritale liberari potest quasi solutione. mulier tamen rel. Cf. fr. 1. 2. D. de acceptil. (46. 4.) fr. 7. § 1. D. de liberat. leg. (34. 3.)

**) in Cod. Ver. ita fere est: it. q. debel pro parte debet reeiillagi recte sohil.

a) cf. Paul. fr. 54. D. de solut. (46. 3.) Ulp. fr. 176. de V. S. (50. 16.)

b) cf. Ulp. fr. 20. § 4. D. de cond. indeb. (12. 6.) fr. 1. § 5. de pecun. constit. (13. 5.) Paul. fr. 25. D. de iure dot. (23. 3.) Diocl. c. 17. C. de solnt. (8. 43.)

e) cfr. 6. 7. 8. § 3. 4. D. de acceptil. (46. 4.) fr. 35. de R. I. (50. 17.) Inst. III. 15. § 1.

d) cfr. 9. 10. 17. Ulp. fr. 13. § 1—3. D. de acceptU. (46. 4.)

[ocr errors]

2) aliter Florent. 1.

stipulatio quae vulgo Aquiliana appellatur, per quam stipulationem contingit, ut omnium rerum obligatio in stipulatum deducatur, et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes, et a Gallo Aquilio ita composita est: 'quicquid te mihi ex quacumque causa dare facere oportet, oportebit, praesens in diemve [aut sub condicione], quarum[cMm]que rerum mihi tecum actio, quaeque abs [al. adversus] te petitio, vel adversus te persecutio est, erit, quodve tu meum habes, tenes, possides, possedisti, dolove malo fecisti quo minus possideas: quanti quaeque earum rerum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spoponditNumerius Negidius. 2item ex diverso Nnmerius Negidius interrogavit Aulum Agerium: quicquid tibi hodierno die per Aquilianam stipulationem spopondi, id omne habesne acceptum? respondit Aulus Agerius: jiabeo acceptumque tuli. Est etiam alia species imaginariae soper aes et libram. quod et ipsum genus

certis in causis receptum est, veluti si quid

eo nomine debeatur quod per aes et libram ge

stum est, sive quid ex iudicati causa debeAilw.

(S 174.) Xdhibentur autem non minus quam quin

que testes et libripens. deinde is qui liberatwr ita

oportet loquatur:b Quod Ego Tibi Tot Milibus

EO NOMINE * SOLVO LIBERO

QUE HOC AERE AENEAQUE LIBRA. HANC TIBI LI-
BKAM PRIMAM POSTREMAJf ■—■ ** DE LEGE JURE

Obligatur. deinde asse percutit libram, eum-
que dat ei a quo liberatur, veluti solvendi causa.
(S 175.) Similiter legatarius heredem eodem
modo liberat de legato quod per damnationem
relictum est, ut tamen scilkel, sicul iudicalus senlen-
lia se damncUum*** esse significat, ita heres defuncti
iudiciodumnalum se***esse dicat. de eo tamen tan-

S173.

Iutionis'

*) Husclike olim: iure nexi sum damnas; Laclim.: vel eo iudicio damnatus sum, eos nummos; Huschke nunc: velut tege mancipii sum damnas.

**) Lachm.: Hanc ubi libr. p. postremam ferii, nihil de lege iure obligatur.— Huschke: primam postremamque secundum legem poblicam (quod Biicking recepit).

***) itaRudorffet Lachmann. Huschke (Nexum 236) prop.: scilicel ubi qua de causa alleri damnalum se esse significatur, heres illi testamenlo dare damnatum esse dicat.

a) cf. Livius VI. 14. Festus s. v. nexum. Varro de L. L. VII. § 105. Cic. de Orat. III. 40. de Legg. II. 20. 21. §§ 51. 53.

b) vid. mancipationis formulam Gai I. 119. II- 104., et apud Liviuin I. 24. foederis formam: ut illa palam prima poslrema ex illis labulis cerave recilala sunl sine dolo malo.

« PreviousContinue »