Page images
PDF

nam Praetor heredes facere non potest: per legem enim tantum vel similem iuris constilutio»em neredes fiunt, veluti ner senatusconsultum et constitutionem principalem: sed eis si quidem Praetor det bonorum vossessionem, loco heredum constituunlur.

§ 33. Xdhuc autem alios etiam compluves gradus Praetor facit in bonorum possessione danda, dum id agif, ne quis sine successore moriatur. de quibus in his commentariis copiose wnagimus ideo, quia* hoc ius totum propriis commentariis guoque al/as explicavimus. * Hoc solum admonuisse sufiicit [desunl lin. 36.]. ** (§ 34.) — jitem ab inteslato heredes suos et agnatos ad bonorum possessionem vocat. quibus casibus beneficium eius in eo solo videtur aliquam utilitatem habere, quod is qui ita bonorum possessionem petit, interdicto cuius principium est QuoEum Bonorum uti possit. cuius interdicti qwae situtilitas; suo loco [iv. 144] proponemus. alioquin remota quoque bonorum possessione ad eos hereditas pertinet iure civili.+f

§ 35. Ceterum saepe quibusdam ita datur bonorum possessio, ut is cui data sit, non optineat hereditatem: quae bonorum possessio dicitur sine re. * (§ 36.) nam si verbi gratia iure facto testamento heres insUVutus creverit [ii. 164] hereditatem, sed bonorum possessionem secundum tabulas testamenti petere noluerit, contentus eo, quod iure civilt heres sit, nihilo minus ii qui nullo facto testamento ad intestati bona vocantur possunt petere bonorum possessionem: sed sine re ad eos hereditas pertinet, cum testamento scri

33. usque ad v. morialur, repetuntur. De re ipsa (§ 32) vid. Inst. IV. 12. pr. Ulp. XXVIII. 12. Gai III. 80. IV. 34. 111. fr. 1. 2. D. de 13. P. (37. 1.) Tit. D. de possessoria H. P. (5. 5.)

*) ita fere haec ad sensum expleri possunt, cf. III. 54.- — An in Commentariis ad ed. Urbicum?

**) Cod. Ver. pagina CXXIb. quae incipit initio §i 32. med. verbo Prae||tor, maximam partem legi non potest. Versus 1 —10. tamen (§§ 32. 33.) suppleri

possunt ex Instit. In seqq. legere licet: lin. 12: labulis — — hereditatem;

lin. 15: lege; lin. 23: post eam vocat — — u\\xorem. In

pag. CXXVI a. quae sequitur omnes ductus incerti sunt. Satis certum tamen est Nostrum egisse de variis ordinibus bonorum possessionis (Ulp. Tit. XXVIII.), et primum quidem de iis qui instituti sunt corrigendi et supplendi iuris civilis causa: postea ad illos casus transiisse videtur in quibus adiuvandi iuris civilis causa B. P. datur, ad quos pertinet § 34.

t) ita ex Inst. III. 9. § )., ubi haec verba antecedunt: Aliquando iamen neque emendandi neque impugnandi veteris iuris, sed magis confirmandi gratia pollicetur bonorum possessionem. Nam illis quoque qui recle facto teslamento heredes iwliluti sunt <lal secundum labulas bonorum possessionem: item ab inlestato suos heredes rel. —*

tt) in Cod. sequitur spatium vacuum.

a) cf. Gai II. 148. Ulp. XXVIII. 13. XXIII. 6.

GNEIST, INSIITUTIONES. 1 1

ptus heres eeincere hereditatem possit. (§ 37.) Idem iuris est, si intestato aliquo mortuo suus heres no\uerit petere bonorum possessionem, contentus legitimo iure. * nam et agnato competit quidem bonorum possessio, sed sine re, cum evinci hereditas afc suo herede potest. et illud convenienter, si ad agnatum iure civili pertinet hereditas et hic adierit hereditatem, sed bonorum possessionem petere noluerit, et si quis ex proximis cognatus petierit, sine re habebit bonorumpossessionempropter eandem rationem. (§38.) Sunt et alii quidam similes casus, quorum aMquos [ii. 119. »8. 149.] superiore commentario tradidimus.

Tit. VI. DE GRADIBUS COGNATIONIS."

Hoc loco necessarium est exponere, quemad

modum gradus cognationis numerentur. Qua in

i) eGai ir. i. pr. § 1. D. de gradib. re [al. Quare] inprimis admonendi sumus1 cogna

tionem aliam supra numerari, aliam infra, aliam ex transverso quae etiam a latere dicitur. superior cognatio est parentum; inferior liberorum; ex transverso fratrum sororumve eorumque qui ex his progenerantur, et convenienter patrui, amitae, avunculi, materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit; at ea quae ex transverso numeratur a se

2) eGai fr. i. § 3. eod. cundo. (§.!•*) Primo gradu est supra pater,

3) e Gai fr. i. § 4. eod. mater; infra filius, filia. (§ 2.3) Secundo supra

avus, avia; infra nepos, neptis; ex transverso

4) partim ex fv. l. § 5. eod. frater, soror. (§ 3.4) Tertio supra proavus,

proavia: infra pronepos, proneptis; ex trans

verso fratris sororisque filius, iilia, et conve

nienter patruus, amita, avunculus, matertera. pa

truus est patris frater qui Graece jrarpwg [al.

itcctQadsAtpog, natQaiog] vocatur; avun

culus est matris frater qui apud Graecos proprie

'■< ju-ijTrptog [al. [i7]TQtideA.q)og, (irjtQmog] ap

""•' • pellatur: et promiscue frslog dicilur. amita est

.„ patris soror; matertera vero matris soror: utra

. que Q-etcc, vel apud quosdam zrj&lg [al. T«t

5) pariim ex fr. I, s e. eod. ^ts] appellatur. (§ 4.5) Quarto gradu supra

abavus, abavia; infra abnepos, abneptis; ex transverso fratris sororisque nepos, neptis, et convenienter patruus magnus, amita magna, id est avi frater et soror, item avunculus magnus, matertera magna, id est aviae frater et soror;b

*) ita ex coniect. Hollwegii.

a) de.gradibus cf. Paul. S. E. IV. 11. fr. 1—3. fr. 9. 10. D. de gradibns (38. 10.)

b) sequuntur in Dig. fr. 1. § 6. cit. haec: item fratres palrueles, sorores patrueles, id est qui quaeve ex duobus fratribus progeneranlur; item consobrini, consobriconsobrinus, consobrina, id est qui quaeve ex fratribus aut sororibus progenerantur. sed quidam recte consobrinos eos proprie putant dici qui ex duabus sororibus progenerantur, quasi consororinos; eos vero qui ex duobus fratribus progenerantur proprie fratres patrueles vocari (si autem ex duobus fratribus filiae nascantur, sorores patrueles appellantur); at eos qui ex fratre et sorore propagantur amitinos proprie dici (amitae tuae [pulant] lilii consobrinum te

i) e Gai fr. i. § 7 eod. appellant, tu illos amitinos.) (§ 5.') Quinto su

pra atavus, atavia; infra adnepos, adneptis; ex transverso fratris sororisque pronepos, proneptis, et convenienter propatruus, proamita, id est proavi frater et soror; proavunculus, promatertera, id est proaviae frater et soror; item fratris patruelis, sororis patruelis, consobrini consobrinae, amitini amitinae filius lilia, propior sobrinus [al. proprior s. vel propius sobrino] sobrina (lii sunt patrui magni, amitae magnae, avunculi magni, materterae magnae lilius filia).

2)eGai fr. 3. pr. eod. (§ 6.2) Sexto gradu sunt supra tritavus, tritavia;

infra trinepos, trineptis; ex transverso fratris sororisque abnepos, abneplis; et convenienter abpatruus, abamita, id est abavi frater et soror, abavunculus, abmatertera, id est abaviae frater et soror; item sobrinisobrinaeque, idestqui quaeve ex fratribus vel sororibus patruelibus vel conso

3i cf. fr. 3. § i. rr. io. § 9. i>. eo.i. brinis vel ainitinis progenerantur. (§ 7.3) Hacte

nus ostendisse sufficiet, quemadmodum gradus cognationis numerentur. namque ex his palam est intellegere, quemadmodum ulterius quoque gradus numerare debemus: quippe semper generata quaeque persona gradnm adiiciat, ut longe • facilius sit respondere quoto quisque gradu sit, quam propria cognationis appellatione quemquam denotare. (§ 8.) Agnationis quoque gradus" eodem modo numerantur. (§ 9.) Sed cum magis veritas oculata lide quam per aures animis hominum inflgitur, ideo necessarium duximus, post narrationem graduum, etiam eos praesenti libro inscribi, quatenus possint et auribus et ex inspectione adolescentes perfectissimam gra

naer/ue, id est qui guaeve ex duabus sororibus nascunlur, quasi consororini; item amitini, amitinae, id est qui quaeve ex fralre el sorore propagantur; sed fere vulgus omnes islas communi appellalione consobrinos vocat.

a) Schema ad solas agnationes pertinens, Theodosiano Codicl adscriptum, exhibet Heineccius Antiqq. Rom. III. 6. § 4. (emendavit Haubold.)

b) de variis huius delineationis modis in codicibus mscr. et editionibus vid. Schraderi C. I. civilis Tom. I. pag. 452—454.

(Iiiniii doctrinam adipisci. b [Schema genealogkum pagina 165. adversa.\

§10.* lllud certum est ad serviles cognatio

nes illam partem edicti qua proximitatis nomine

bonorum possessio promittitur non pertinere:

nam nec iilln antiqua lege talis cognatio compu

i) cfr. i. g 2. D. Undr cognati. tabatur.' Sed nostra constitutione quam pro

fr. 10. 8 5. D. de gradibus. . , - . , , . ^ , r

inst. i. io. s 10. iure patronatus fecimus (quod Ius usque ad no

rr. u. 8 2. 3. D. de ritu nupt. tra tempora satis obscurum atque nube plenum

et undique confusum fuerat), et hoc humanitate

2) c. 4. rest. c. de bonis Hbert. suggerente concessimus,! ut si quis in servili

consortio constitutus liberum vel liberos habuerit, sive ex libera sive ex servilis condicionis muliere, vel contra serva mulier ex libero vel servo habuerit liberos cuiuscumque sexus, et ad libertatem his pervenientibus, et hi qui ex servili ventre nati sunt libertatem meruerunt, vel dum mulieres liberae erant, ipsi in servitutera eos habuerunt, et postea ad libertatem pervenerunt, ut hi omnes ad successionem vel patris vel matris veniant, patronatus iure in hac parte sopito: hos enim liberos non solum in suorum parentum successionem, sed etiam alterum in alterius mutuam successionem vocavimus, ex illa lege specialiter eos vocantes, sive soli inveniantur qui in servitute nati et postea manumissi sunt, sive una cum aliis qui post libertatem parentum concepti sunt, sive ex eadem matre vel ex eodem patre, sive ex aliis nuptiis, ad similitudinem eorum qui ex iustis nuptiis procreati sunt. § 11. Repetitis itaque omnibus quae iam tradidimus, apparet non semper eos qui parem gra

3) cf. fr. i. § i. D. de gradibus. dum cognationis obtinent pariter vocari,3 eoque

amplius, nec eum quidem qui proximior sit cognatus semper potiorem esse. cum enim prima causa sit suorum heredum quosque inter suos heredes iam enumeravimus, apparet pronepotem vel abnepotem defuncti potiorem esse quam fratrera aut patrem matremque defuncti, cum alioquin pater quidem et mater, ut supra quoque tradidimus, primum gradum cognationis obtineant, frater vero secundum, pronepos autem tertio gradu sit cognatus, et abnepos quarto; nec interest, in potestate morientis fuerit, an non, quod vel emancipalus vel ex emancipalo aut ex feminino sexu propagatus est. (§ 12.) . auiotis quoque suis heredibus quosque inter suos

*) Omisao in multis mss. stemmate cognationum vacuum spatium extabat .h. 1., quod errori Librariorum ansam derlisse videtur, quorum multi inde a verbis-' Illud ccrtum est, noviim titulum (Tit. VII. de servili cognatione) scribere coepernnt.

[table]
« PreviousContinue »