Page images
PDF

i) cf. Gai iii. 12. et ciu. proximus. (§ 7.1) Placebat autem in eo genere

percipiendarum hereditatum successionem non esse, id est ut, quamvis proximus qui secundum ea quae diximus vocatur ad hereditatem, aut spreverit hereditatem, aut antequam adeat decesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes admiltuntur. quod iterum Praetores, imperfecto iure corrigentes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos vocabant, utpote agnationis iure eis recluso. sed nos nihil deesse perfectissimo iuri cupientes,

2) niAbea!"0 8 2° (?) C' dc h<" nostra constitutione* sanximus, quam de iure

patronatus humanitate suggerente protulimus, successionem in agnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat, quod cognatis a Praetore apertum est, hoc agnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente sequens succedit, et quod in onere obtinebat, non erat in lucro permissum.

C. cie emancip.

vocatur etiam parens qui contracta flducia filiiim vel filiam, nepotem vel neptem, ac deinceps emancipat. quod ex nostra constitutione omnimodo inducitur, ut emancipationes liberorum semper videantur contracta fiducia fieri; cum apud antiquos non aliter hoc obtinebat, nisi specialiter contracta liducia parens manumisisset. § 17. Si nullus agnatus sit, eadem lex xn ta

bularum gentiles ad hereditatem vocat. qui sint

autem gentiles, primo commentario* reltulimus.

et cum illic admonuerimus totum gentilicium ius

in desuetudinem abisse, supervacuum est hoc

quoque loco de ea re curiosius tractare.

4) cf. Paul. S. R. IV. U. Tit. III. DE SENATUSCONSULTO TERTULLIANO.'

5) cr. Gai iii. » tisqq. infr» 5 Lex duodecim tabularum ita stricto iure ute

- Oal fr. 14. 1). de suis et leg-.

batur, et praeponebat masculorum progeniem. et eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et filium liliamve ultro citroque heredi

[ocr errors]

*) cf. Gai I. 164. not. (p. CXIVa Cod. Ver., quae tamen legi non potest). Ulp. in Collat. XVI 4. § 2.: Si agnalus defuncti non sit, eadem lex duodecim tabularum gentiles ad lieredilatem vocat his verbis: Si agnalus nec escit, genliles familiam habenlo. Kunc nec gentdiciu iura in usu sunt (Ulp. libro singulari sub tit. de legitimis hered ) — Paul. S. K. III. 8. § 3. — Cic. Topic. c. 6: Gentiles sunl, qui inler se eodem notninc sunl. Non est satis. Qui ab ingenuis oriundi sunt. Ne id quidem satis est. Quorum maiorum nemo servitutem servivit. Abest etiam nunc: Qui capite non sunt deminuti. Huc fortasse satis est. Paul. Diac. ex Festo (Muell. pag. 94): Gentilis dicitur et ex eodem genere nalus, el is qui simili nomine appetlatur, ut ait Cincius: „Gentiles milii sunt qui meo nomine appellantur."

1) cf. Inst.
Sueton .

I. tl. § 10.
Claud. c. 19.

2) cf. Ulp. XXVI. 8.

3) fr. 5. fr. 2. § 6. D. ad SC.Trcbell.

4) c. 5. C. eod. VI. 55.

c. 4. VI. 57.

.11.

5) fr. 2. S 16 sqq. 7. D. eod.

6) est c. 2. C. de iure liber.

7) Theod.

C. V. 1. c. 1-3.

•*'

7. C. ad SC. Tertull

tatis capiendae ius daret, nisi quod Praetores ex proximitate cognatorum eas personas ad successionem, bonorumpossessione undecognati accommodata, vocabant. (§ l.1) Sed hae iuris angustiae postea emendatae sunt. Et primus quidem divus Claudius matri ad solatium liberorum amissorum legitimam eorum detulit hereditatem. (§ 2.a) Postea autem senatusconsulto Tertulliano quod divi Hadriani temporibus factum est plenissime de tristi successione matri, non etiam aviae, deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius habens, libertina quatuor, ad bona filiorum (iliarumve admittatur intestatotorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat cuius iuri subiecta est. (§ 3.3) Praeferuntur autem matri liberi defuncti, qui sui sunt quive suorum loco, sive primi gradus sive ulterioris. sed et liliae suae mortuae fiiius vel filia opponitur ex constitutionibus4 matri defunctae, id est aviae suae. pater quoque utriusque, non etiam avus vel proavus, matri anteponitur, sciIicet cum inter eos solos de hereditate agitur.5 frater autein consanguineus tam lilii quam filiae excludebat matrem; soror autem consanguinea pariter cum matre admittebatur: sed si fuerat frater et soror consanguinei, et mater liberis honorata, frater quidem matrem excludebat, communis autem erat hereditas ex aequis partibus fratri et sorori. (§ 4.6) Sed nos constitutione quam in codice nostro nomine decorato posuimus matri subveniendum esse existimavimus, respicientes ad naturam et puerperium et periculum et saepe mortem ex hoc casu matribus illatam. ideoque impium esse credidimus casum fortuitum in eius admitti detrimentum: si enim ingenua ter, vel Iibertina quater non peperit, immerito defraudabatur successione suorum liberorum: quid enim peccavit, si non plures, sed paucos peperit? Et dedimus ius legitimum plenum matribus, sive ingenuis sive libertinis, etsi non ter enixae fuerint vel quater, sed eum tantum vel eam qui quaeve morte intercepti sunt, ut et sic vocentur in liberorum suorum legitimam successionem. (§ 5.7) Sed cum antea constitutiones, iura legitima perscrutantes, partim matrem adiuvabant, partim eam praegravabant, et non in solidum eam vocabant, .sed in qnibusdam casibus, tertiam partem ei abstrahentes, certis legitimis dabant personis, in aliis autem contrarium faciebant; nobis8 visum est recta et simplici via matrem omnibus Iegitimis personis anteponi, et sine ulla deminutione filiorum suorum successionem accipere, excepta fratris et sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, ut quemadmodum eam toto alio ordini legitimo praeposuimus, ita omnes fratres et sorores, sive legitimi sint sive non, ad capiendas hereditates simul vocemus, ita tamen, ut si quidem solae sorores agnatae vel cognatae, et mater defuncti vel defunctae snpersint, dimidiam quidem mater, alteram vero dimidiam partem omnes sorores habeant, si vero Tnatre superstite et fratre vel fratribus solis, vel etiam cum sororibus, sive legitima sive sola cognationis iura habentibus, intestatus quis vel intestata moriatur, in capita distribuatur eius hereditas.

§ 6.1 Sed quemadmodtim nos matribus prospeximus, ita eas oportet suae soboli consulere: scituris eis, quod si tutores liberis non petierint, vel in locum remoti vel excusati intra annum petere neglexerint, ab eorum impulieruni morientium successione merito repellentur.

§ 7.2 Licet autem vulgo quaesitus sit filius liliave, potest ad bona eius mater ex Tertulliano senatusconsulto admitti.

1) fr. 2. § 2. D. qui pet. tutores.

2) fr. 1. § 2. fr. 2. § 1. D. ad SC. Tertull.

3) cf. III». XXVI. 7. Paul. S. R.
IV. 1U.
fr. 1. § 9. fr. 6. § 1. D. ad

SC. Tert.
IV. 1. § 9. Unde cognati.

4) c. 9. C. de suis et lcgit.

■ 5) cfr. 1. g 8. D. ad SC. Tert. fr. 11. D. (le suis et legrit. fr. 7. pr. D. de cap. minut.

6) cf. Inst. III. 3. § 7.

7) ex Marc. fr. 9. D. de suis el leg\

Tit. IV. DE SENATUSCONSULTO ORPHITIANO.

Per contrarium autem, ut liberi ad bona matrum intestatarum admittantur, senatusconsullo Orphitiano5 Orphito et Rufo Consulibus effectum est, quod latum est divi Marci temporibus. et data est tam filio quam filiae legitima hereditas, etiamsi alieno iuri subiecti sunt; et praeferuntur et consanguineis et agnatis defunctae matris. (§ l.4) Sed cum ex hoc senatusconsulto nepotes ad aviae successionem legitimo iure non vocabantur, postea hoc constilutionibus principalibus emendatum est, ut ad similitudinem filiorum filiarumque et nepotes et neptes vocentur. (§ 2.5) Sciendum est autem huiusmodi successiones quae a Tertulliano et Orphitiano deferuntur capitis deminutione non perimi, propter illam regulam qua novae hereditates legitimae capitis deminutione non pereunt, sed illae solae quae ex lege duodecim tabularum deferuutur. (§ 3.6) Novissime sciendum est etiam illos liberos qui vulgo quaesiti sunt ad matris hereditatem ex hoc senatusconsulto admitti.

§ 4.7 Si ex pluribus legitimis heredibus quidam omiserint hereditatem, vel morte vel alia causa

impediti fuerint, quo minus adeant: reliquis qui adierint accrescit illorum portio, et licet ante decesserint qui adierint, ad heredes tamen eorum pertinet.

§ 18. Hactenus lege xn tabularum finitae sunt* Tit. v. De Successione intestatorum hereditates: quod ius quemadmo- Cognatorum.

dum strictum fuerit,b palam est intellegere. (§19.) Statim enim emancipati liberi nullum ius in hereditatem parentis ex ea lege habent, cum desierint sui heredes esse. (§ 20.) Idem iuris est, si ideo liberi non sint in potestate patris, quia sint cum eo civitate Romana donati, nec ab Iraperatore in potestatem redacti [i. 94] fuerint. (§ 21.) Item agnati capite diminuti non admittuntur ex ea lege ad hereditatem, quia nomen agnationis capitis deminutioBe p. 158] perimitur. (§ 22.) Item proximo agnato non adeunte hereditatem, nihilo magis sequens iure legitimo [in. 12] admittitur. (§ 23.) Item feminae agnatae quaecumque consanguineorum gradum excedunt, nihiliuris ex lege pn. 14] habent. (§24.) Similiter non admittuntur cognati qui per feminini sexus personas necessitudine iunguntur; adeo quidem, utnec intermatrem et filium liliamve ultro citroque hereditatis capiendae ius conpetat," praeter quam si per in manum conventionem consanguinitatis iura inter eos constiterint.

§25. Sed hae iuris iniquitates edicto Praetoris* emendatae sunt. (§ 26.) nam liberos Post suos heredes eosque quos

omnesqui legitimo iure deficiuntur vo- inter suos heredes Praetor et concatad hereditatem [inst. m. l. s»] proin- stitutiones vocant et post legitimos de ac si in potestate parentum mortis (quo numero sunt agnati et hi° quos tempore fuissent, sive soli sint sive in locum agnatorum tam supradicta etiam sui heredes, id est qui in pote- senatusconsulta quam nostra erexit state palris fuerunt, concurrant. (§27.) constitutio) proximos cognatos PraeAdimatos autem capite deminutos non tor vocat. (§ 1.) Qua parte naturalis secnndo gradu post suos heredes vo- cognatio spectatur. Nam agnati cacat, id est non eo gradu vocat quo per pite deminuti, quique ex his progelegem vocarentur, si capite minuti non niti sunt, ex lege duodecim tabulaessent;sed tertio,proximitatisnomine: rum inter legitimos non habentur,

a) accedunt libertorum Iegitimae successioneg, cf. Ulp. XXVII.

b) de his iniquitatibus iuris' civilis Iustinianus agit III. 3. pr. III. 1. § 9. III. 5. pr. § I.

c) nulla SCti Orfitiani et Tertulliani h. 1. mentio nt (cf. Ulp. XXVI. 7. 8.). In fr. 9. D. ad SC. Trebell. Florentinus codex quidem inscriptionem habet: Gaiu8 libro singulari ad SC. Orfitianum: sed ex Pauli libro sing. ad h. SC. locus desnmptus esse videtur. Eadem ratio est inscriptionis Florentinae in fr. 8. D. eod. Gaius libro singulari ad SC. T ertullianum.

d) cf. ad integrum articulum Ulp. XXVIII. § 8-13. Inst. III. 9. § 3.

e) Inst. III. tit. 3. 4. et tit. 2. § 4. (c. 15. C. de legit. hered. 0. 58.)

licet enim capitis derainutione ias legi- sed a Praetore tertio ordine votimum perdiderint, certe cognationis cantur,* exceptis solis lantumraodo iura retinent [i. lssj. itaque si quis alius fratre et sorore emancipatis, non sit quiintegrum iusagnationis habebit, etiam liberis eorum, quos lex Anais potior erit, etiam si longiore gradu stasianab cum fratribus integri iufuerit. (§28.)Idem iurisest, uJquidam ris constitutis vocat quidem ad leputant, in eius agnati persona, qui pro- gitimam fratris hereditatem sive soximo agnate omittente hereditatem, ni- roris, non aequis tamen partibus, hilo magis iure legitimo admittitur. sed sed cum aliqua deminutione qnam sunt qui putant hunc eodem gradu a facile est ex ipsius constitutionis Praetorevocari[inst.in. 2.§7j, quoetiam verbis colligere, aliis vero agnaper legem agnatis hereditas datur. tis inferioris gradus, licet capitis (§29.)Feminaecerteagnataequaecon- deminutionem passi non sunt, tasano-uineoriim gradum excedunt tertio men eos anteponit, et proculdubio gradu vocantur [inst. m. ■>. §3], id est si cognatis. (§ 2.) Hos etiam qui per feneque suus heres neque agnatus ullus minini sexus personas ex transerit. (§ 30.) Eodem gradu vocantur verso cognatione iunguntur" tertio etiam eae personae quae per feminini gradu, proximitatis nomine, Praesexus personas copulatae sunt. (§31.) tor ad successionem vocat. (§3.) Liberi quoque qui in adoptiva familia Liberi quoque qui in adoptiva familia sunt ad naturalium parentum heredita- suntadnaturaliumparentum hereditatem hoc eodem gradu vocantur.d temhoc eodemgradu vocantur. (§4.')

i) cfr. 4. 8. D. Umie cognati. Vulgo quaesitos iiulluni habere agnatum manife

stum est, cum agnatio a patre, cognatio sit a matre; hi autem nullum patrem habere intelleguntur [i. io. $ «]. eadem ratione nec inter se quidem possunt videri consanguinei esse, quia consanguinitatis ius species est agnationis: tantura igitur cognati sunt sibi, sicut et matris [al. exmatre, velsimil.Jcognatis. Itaque omnibusistis ea parte competit bonorum possessio qua proximitatis nomine cognati vocantur. (§ 5.2) Hoc loco et illud necessario admonendi sumus: agnationis quidem iure admitti aliquem adhereditatem, « etsi decimo gradu sit, sive de lege duodecimta

bularum quaeramus, sive de edicto quo Praetor legitimis heredibus daturum se bonorum possessionem pollicetur. proximitatis vero nomine his solis Praetor promittit bonorum possessionem, qui usque ad sextum gradum cognationis sunt, et ex septimo a sobrino sobrinaque nato nataeve,

§ 32. * Quos autem Praetor vocat ad hereditatem, hi heredes ipso quidem iure non fiunt.

[ocr errors]
[ocr errors]

*) Ex his, quae in §§32 — 38. sequuntur et similibus Iustinianus titulum de jrum Possessionibus (III. 9. infra) composuit, in cuius § 2. Nostri § 32. et

a) cf. fr. 3. 5. D. Unde cognati (38. 8.) Inst. III. 6. § 12.

b) quae hodie non extat; sed mentio eius fit in Anast. c. 4. V. 30. Iust. 13. VI. 58.

c) cfr. 2. D. Unde cognati (38. 8.)

d) cf. Inst. III. 1. § 13. Gai II. 136.

« PreviousContinue »