Page images
PDF

i) cfv. s. s. ifi. n. iie iure codiciii. § l.1 Non tantnm autem testamento facto pot

est quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potest. Sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait non aliter vires habere, quam si speciali postea voluntate conlirmentur. sed divi Severus et Anloninus rescripserunt, ex his codicillis qui testamentum praecedunt posse fideicommissum peti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis ex

2) cr. Gai ii. 273. fr. 6.pr. io. D.eod. presserat non recessisse. (§ 2.2) Codicillis autem

hereditas neque dari neque adimi potest, ne confundatur ius testamentorum et codicillorum, et ideo nec exheredatio scribi. directo autem hereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam per fideicommissum hereditas codicillis iure relinquitur. nec condicionem heredi instituto codicillis adiicere neque substituere directo [quis]

3) ?.'£'% t?c. eDo'dde iurc c°d' potest. (§ 3.s) Codicillos autem<etiam plures quis

facere potest; et nullam sollemnitatem ordinationis desiderant.

[ocr errors]

INSTITUTIONUM

GAI COMMENTARIUS III. D. IUSTINIANI LIBER III.

Tit. I. DE HEREDITATIBUS QUAE AB INTESTATO
DEFERUNTUR.

1) »f" Z'a' n va v dlsuU el les'u Intestatus decedit1, qui aut omnino testamen

fr. 64- D. ile V. ». "^

tum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fe

cerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex

eo heres extitit.

§ 1. * Intestatorum hereditates § 1. Intestatorum autem hereditates

lege xu tabularum primum ad suos ex lege duodecim tabularum primum ad

heredes perlinent. (§ 2.) Sui autem suos heredes pertinent.(§2.)Sui autem

heredes' exislimantur liberi qui in heredes exislimantur, ut et supra dixi

potestale morientis fuerint, reluti mus[ii. 19. g2j, qui in potestate morien

filius filiare, nepos neptisve ex tis fuerunt: veluti filius filiave, nepos

hlio , pronepos proneptisre ex ne- neptisve exftlio,proncpos proneptisve

pole filio nato prognatus progna- ex nepote ex (ilio nato prognatus pro

tave. nec interest utrum natura- gnatave. Nec interest utrum natura

les sint liberi, an adoptim. les sint liberi, an adoptivi. Quibus

connumerari necesse est etiam eos qui ex legitimis quidem matrimqniis non sunt progeniti, curiis tamen civitatium dati secundum divalium con

2) cf. rosi. i. io. § 13. stitutionum2 quae super his positae sunt tenorem,

suorum iura nanciscuntnr. nec non eos quos noslrae amplexae sunt constitutiones, per quas ius

3) eiic. io.(ii.) c. de nainrai. Ub. simus,3 si quis mulierem in suo contubernio co

pulaverit, non ah initio aftectione maritali, eam tamen cum qua poterat habere coniugium, et ex ea liberos sustulerit, postea vero affectione procedente etiam nuptialia instrumenta cum ea fecerit, ftliosque vel lilias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem editi sunt iustos et in potestate esse patribus, sed etiam anleriores, qui et his qui postea nati sunt occasionem legitimi nominis praestiterunt; quod obtinere censuimus,

*) primum huius Coinmentarii folium deperditum et quaedam Iacunae inferius (usque ad § 17.) suppleri solent ex Collatione LL. Mos. XVI. 2 § I—17. (Gai Inst. libro III) et ex lust- Institutionibus. — Ad tit. I. cf. Collat. cit. § 1 — 8. Ulp. XXVI. 1—3. Paul. S. K. IV. 8. § 1—12. De iure novissimo ex nov. 118. v. infra ad tit. IX in flne.

a) de suis heredibus cf. Gai II. 156. I. 127. Ulp. XXII. 14. XXVI. 1. Ulp. fr ' 1. pr. § 2. 4. 6. D. de suis et legit. (38. 10.)

Ita demum tamen nepos

etiamsi non progeniti fuerint post dotale instrumentum confectum liberi, vel etiam nati ab hac luce subtracti fuerint. Ita demum tamen nepos

neptisve et pronepos proneptisve suorum heredum numcro sunt, si praecedens persona desierit in potestate parentis esse, sive morte id acciderit sive alia ratione, veluti emancipatione: nam si per id tempus quo quis moriatur filius in potestate eius sit, nepos ex eo suus heres essenon potest. idque et in ceteris deinceps liberorum personis dictum intellegimus. *

neptisve el pronepos proneptisve

suorum heredum numero sunt, si

praecedens persona desierit in pote

state parentis esse, sive morte id ac

ciderit sive alia ratione, veluti eman

cipatione: nam si per id lempus quo

quis moritur filius in potestale eius

sit, nepos ex eo suus heres esse non

potesl. idem ct in celeris deinceps

liberorum personis diclum intellege

mus. (§ 3.) Uxor quoque quae in

manu est sua heres est, quia filiae loco est;

item nurus quae in filii manu est, nam et haec

neptis loco est [ii. % Isoj. sed ita demum erit

sua heres, si filius cuius in manu erit, cum

pater moritur, in poteslate eius non sit. idem

que dicemus et de ea quae in nepotis manu ma

trimonii causa sit, quia proneplis loco est. (§4.)

Postumi quoque, qui si Postumi quoque, qui si vivo parente nati essent, in

potestate futuri forent, sui heredes sunt. (§ 3.1) Sui autem etiam ignorantes liunt heredes, et licet furiosi sint, heredes possunt existere: quia quibus ex causis ignorantibus acquiritur nobis, ex his causis el furiosis acquiri potest. et statim morte parentis quasi continuatur dominium:1 et ideo nec tutoris auctoritate opus est in pupillis, cum etiam ignorantibus acquiritur suis heredibus hereditas; nec curatoris consensu acquiritur furioso, sed ipso iure. (§ 4.3) Interdum autem, licet in potestate mortis tempore suus heres non fuit, tamen suus heres parenti eflicitur, veluti si ab hostibus quis reversus fuerit post mortem patris: ius enim postliminii hoc facit. (§ 5.4) Per contrarium evenit, ut licet quis in familia defuncti sit mortis tempore, tamen suus heres non (iat, veluti si post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac per hoc memoria eius damnata fuerit: suum enim heredem habere non potest, cum liscus ei succedit. sed potest dici "pso iure esse suum heredem, sed desinere.

vivo parente nati essent, in potestate eivs futuri forent, sui heredes sunt. (§ 5.) Idem iuris estb de his quorum nomine ex lege Aelia Senlia vel ex senatusconsulto post mortem patris causa probatur: nam et hi vivo patre causa probata in potestate eius futuri essent. (§ 6.) Quod etiamb de eo lilio, qui ex prima secundave mancipatione post mortem patris manumittitur, mtellegemus.

1) cf. Panl. in Collat. XVI. 3.

Inst. II. 19. > 2. ?)cf. Paul. fi.ll.D. dcliber. etposl.

3) cfr.l. g7.fr. 15. D. desuis etleg-. Inst. 1. 12. S 6.

4) rfr. 1. g 3. D. de suis el leg-.

(§ 7.) Igiturcum filius liliave, et ex altero lilio nepotes neptesve extant, pariter ad hereditatem vocantur; nec qui gradu proximior est ulteriorem

(§ 6.) Cum lilius liliave, et ex altero filio nepos neptisve extanl. pariter ad hereditatem vocantur; nec qui gradu proximior est ulteriorem

a) cf. Inst II. 13. § 2.

b) eadem fere habet Paul. in Collat. XVI. 3. et S. E. IV. 8. §§ 7. 15. cf. Gai II. 141—143. I. 132. Ulp. VII. 4.

excludit: aeo/wum enim videbatur nepotes neptesve in patris sui locum portionemque succedere. pari ratione et si nepos neptisce sit ex filio et ex nepote pronepos proneptisve, simul omnes vocantur ad hereditatem. (§8.)Et quia placebat nepotes nepfesve, item pronepotes proneptesve in parentis sui locum succedere: conveniens esse visum est non in capita, sed in stirpes hereditates dividi, ita ut filius partem dimidiam hereditatis ferat, et ex altero lilio duo pluresve nepotes alteram ditnidiam; item si ex duobus filiis nepotes extent, et ex altero filio unus forte velduo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut ad duos dimidia pars pertineat, et ad tres aut quattuor altera dimidia.

1) ctr. 1. § S. fr. 6—8. D. de suis etleg-.

[ocr errors][ocr errors]

excludit: aequum enim esse videtur nepotes neptesve in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisve sit ex filio, et ex nepote pronepos proneptisve, simul vocantur. Et quia placuit nepotes neptesve, item pronepotes proneptesve in parentis sui locum succedere: conveniens esse visum est non in capita, sed in stirpes hereditatem dividi, ut filius partem dimidiam hereditatis habeat, et ex altero_ filio duo pluresve nepotes alteramdimidiam. item si ex duobus filiis-nepotes extant, ex altero unus forte aut duo, ex altero tres aut quattuor, ad unum aut ad duos dimidia pars pertinet, ad tres aut ad quattuor altera dimidia. § 7.' Cum autem quaeritur, an quis suus heres existere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse, quod accidit et destituto testamento. hac ratione, si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus, et filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres, aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet: quia, quo tempore certum est intestatum decessisse patremfamilias, solus invenitur nepos. et hoc certum est. (§ 8.a) Et licet post mortem avi natus sit, tamen avo vivo conceptus, mortuo patre eius, posteaque deserto avi testamento, suus heres efficitur. Plane si et conceptus et natus fuerit post niortem avi, mortuo patre suo, desertoque postea avi testamento, suus heres avo non existit, quia nullo iure cognationis patrem sui patris tetigit. sic nec ille est inter liberos avo quem filius emancipatus adoptaverat. hi autem, cum non sunt quantum ad hereditatem liberi, neque bonorum possessionem petere possunt quasi proximi cognati. — Haec de suis heredibus.

§ 9.3 Emancipati autem liberi iure civili nihil iuris habent: neque enim sui heredes sunt, quia [al. qui] in potestate esse desierunt parentis, neqne alio ullo iure per legem duodecim tabularum vocantur. Sed Praetor, naturali aequitate motus, dat eis bonorum possessionem unde liberi, perinde acsi in potestate parentis mortis tempore fuissent; sive soli sint sive cum suis heredibus concurrant. itaque duobus liberis extantibus, emancipato et [eo] qui mortis tempore in polestate fuerit: sane quidem is qui in potestate fuerit solus iure civili heres est, id est [al. et\ solus suus heres est; sed cum emancipatus beneficio Praetoris in partem admittitur, evenit, ut suus cf. inst ii. 13. s 4. heres pro parte heres Qat. (§ 10.') At hi qui

a) Ulp. libro II. Instit.: Suis Praelor solet emancipatos libei-os, itemque civitate donalos coniungere, data bonorum possessione, sic tamen, ut bona, si quae propria habent, his qui in potestate manserunt conferant: nam aequissimum pulavit, neque eos bonis palernis carere per hoc, quia non sunt in polestate, neque praecipua hona propria habere, cum partem sint ablaturi suis heredibus. Cf. Paul. S. K. V. 0. § 4.

fr. 6. §4. fr. 9. D. dc B. P. c. t. • .- . • j .• i j H .

emancipati a parente rn adoptionem se dederunt non admittuntur ad bona naturalis patris quasi liberi, si modo, cum is morerelur, in adoptiva familia sint. nam vivo eo emancipati abadoptivo patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris, acsi emancipati ab ipso essent, nec umquam in . adoptiva familia fuissent; et convenienter, quod ad adoptivum patrem pertinet, extraneorum loco esse incipiunt. post mortem vero naturalis patris emancipati ab adoptivo, et quantum adhunc, aeque extraneorum loco liunt, et quantum ad naturalis parentis bona pertinet, nihilo magis liberorum gradum nanciscuntur: quod ideo sic placuit, quia iniquum erat esse in potestate patris adoptivi, ad quos bona naturalis patris pertinerent, utrum ad Iiberos eius, an ad agnatos. (§ 11.) Minus ergo iuris habent adoptivi quam naturales. namque naturales emancipati benehcio Praetoris gradum liberorum retinent, licet iure civili perdunt; adoptivi vero emancipati et iure civili perdunt gradum liberorum, et a Praetore non adiuvantur. et recte: naturalia enim iura civilis ratio perimere non potest [i. is. § 3]; nec quia desinunt sui heredes esse, desinere possunt filii liliaeve aut nepotes neptesve esse; adoptivi vero emancipati extraneorum loco incipiunt esse, quia ius nomenque lilii filiaeve quod per adoptionem consecuti sunt alia civili ratione, id est emancipa2) cf.f..i. Pr. §i. D. de B.p. c. t. tione perdunt. (§ 12.2) Eadem haec observantur

et in ea bonorum possessione quam contra tabulas testamenti parentis liberis praeteritis, id est neque heredibus institutis, neque ut oportet exheredatis, Praetor pollicetur. nam eos quidem qui in potestate parentis mortis tempore fuerunt et emancipatos vocat Praetor ad eam bonorum possessionem; eos vero qui in adoptiva familia fuerunt per hoc tempus quo naturalis parens moreretur repellit. item adoptivos liberos emancipatos ab adoptivo patre, sicut ab intestato, ita longe minus contra tabulas testamenti ad bona

« PreviousContinue »