Page images
PDF

ei * legare'liceat qnam dodrantem. itaque ne- eum eosve pars quarta recesse est, ut heres quartam partem hereditatis maneret. Iiabeat. et hoc nunc iure utimur. (§ 228.) In libertatibus quoque dandis nimiam licentiam conpescuit lex Furia Caninia, sicut in primo commentario rettulimus fi. 42.].

i) civ. 77. D. ad L. Faic. ij. § 1.' Et cum quaesitum esset, duobus heredi

bus institutis, veluti Titio et Seio, si Titii pars aut tota exhausta sit legatis quae nominatim ab eo data sunt, aut supra modum onerata, a Seio vero aut nulla relicta sint Iegata, aut quae partem eius dumtaxat in partem dimidiam minuunt, an, quia is quartam partem totius hereditatis aut amplius habet, Titio nihil ex legatis quae ab eo relicta sunt retinere liceret? placuit, ut quartam partem suae partis salvam habeat: etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. 2) rf. Gai. fr. 73 pr. § i. fr. 3o. ood. (§ 2.2) Quantitas autem patrimonii ad quam ratio

legis Falcidiae redigitur mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centiim aureorum patrimonium in bonis habebat centum aureos legaverit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum tantum accesserit hereditati, ut centum aureis Iegatorum nomine erogatis heres quartam partem hereditatis habituriis sit, sed necesse est, ut nihilominus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si septuaginta quinque legaverit, et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona incendiis forte aut naufragiis aut morle servorum, ut non amplius quam septuaginta qiiinque aureorum substantia vel etiam minus relinquatur, solida Iegata debentur [al. dentur.] nec ea res damnosa est heredi, cui liberum esl non adire hereditatem: quae res eflicit, ut necesse sit legalariis, ne deslituto testamento nihil consequan3| luriim e Gai ir. 73. s 5. cod. tiir, cum herede in porlionem pacisci. (§ 3.3)

Cuin autem ratio legis Falcidiae ponitur, ante deducilur aes alienum, item funeris impensa et pretia servorum manumissorum; tunc deinde in

Homani snnt, qui eorum posl hanc legem royatam leslamenlum facere eolet, ut eam pecuniam easgue res quibusque dare legare volel, ius polesla s que esto, ul hac lege sequenli licebil. Secundo capile modum legaloruni constituit his verliis: Q uicumque civis Iiom, posl hanc legem rogatam testamenlum faciet, is quantam cuique civi Rom. pecuniam iure p ulilico dare legare volel, ius polestasque esto, dum ita detur legalum, ne minus quam parlem yuartam hereditatis eo teslamcnto heredes capianl. £is quibus quid ila datum legalumve eril, eam pecuniam sine fraude sua capere licelo. isquc heres qui eam pecuniam dare iussus damnatus eril, eam pecuniam debeto dare, quam damnatus est. *) Sic Cod. — Lachm. vnlt: plua elegare liceat, cf supra. § 215.

reliquo ita ratio habetur, ut ex eo quarta pars apud heredes remaneat, tres vero partes inter legatarios distribuantur, pro rata scilicet portione eius quod cuique eorum legatum fuerit. itaque si flngamus quadringentos aureos legatos esse, et patrimonii quantitatem ex qua legata erogari oportet quadringentorum esse, quarta pars singulis legatariis detrahi debet. quodsi trecentos quinquaginta legatos fingamus, octara debet detrahi. quodsi quingentos legaverit, initio quinta, deinde quarta detrahi debet: ante enim detrahendum est quod extra bonorum quantitatem est, deinde quod ex bonis apud heredem remanere oportet.

DE INUTILITER RELICTIS LEGATIS.

§ 229. Ante Aeredis institutionem mutiliter legatur," scilicet quia testamenta vim ex institutione heredis accipiunt, et ob id velut caput et fundamentum intellegitur totius testamenti heredis institutio. (§ 230.) Pari ratione nec libertas ante heredis institutionem dari polest. (§ 231.) Nostri praeceptores nec tutorem eo loco dari posse existimant: sed Labeo et Proculus tutorem posse dari, quod nihil ex hereditate erogatur tutoris datione.

1) cf. c. 24. 25. C. de testamentis.

§ 232. Post mortemb quoque heredis inutiiiter legatur; id est hoc modo: Cum Heres Meus

MORTUU3 ERIT, DO LEGO, aut DATO. Ita ail

lem recte legatur: Cum Heres Morietur: quia non post mortem heredis relinquitur, sed ultimo vitae eius tempore. Rursum ita non potest legari: Pridie Quam Heres Meus Morietur. quod non pretiosa ratione receptum videtur. (§ 233.) Eadem et de libertalibus dicta intellegemus. (§ 234.) Tutor vero an post mortem heredis dari possit quaerentibus eadem forsitare poterit esse quaestio, quae de eo agitatur qui ante heredum institutionem datur [s 231.].

2) c. 1. C ut actionos ab hercd.

Tit. xx. De Legatis. (contin.)

§ 34. Ante heredis institutionem

inutiliter antea legabatur, scilicet

quia testamenta vim ex institutione

heredum accipiunt, et ob id veluti

caput atque fundamentum intellegitur

totius testamenti heredis institutio.

pari ratione nec libertas ante here

dis institutionem dari poterat. Sed

quia incivile esse putavimus, ordinem quidem

scripturae sequi (quod et ipsi antiquitati vitu

perandum fuerat visum), sperni autem testatoris

voluntatem: per nostram constitutionem1 et hoc

vitium emendavimus, ut liceat et ante heredis

institutionem et inter medias heredum institutio

nes legatum relinquere, et multo magis liberta

tem cuius usus favorabilior est.

§ 35. Post mortemquoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ila dicat, cum heres meus mortuus erit, dolego; item pridie quam heres aut legatarius morietur. sed simili modo et hoc correximus,' firmitatem huiusmodi legatis ad fideicommissorum similitudinem praestantes, ne vel in hoc casu deterior causa legatorum quam lideicommissorum inveniatur.

a) cf.Ulp. XXIV. 15. I. 20. fr. 1. D. de hered. instit. (28. 5) Inst. I. 14. §3.

b) cf. Ulp. XXIV. 16. XXV. 8. Gai III. 100. Iustin. c. 11. C. de contr. stipul. (8. 38.)

DE POENAE CAUSA RELICTI8 LEGATIS.

(§235.) Poenaequoque*nomineinutiliterlegatur. poenaeautemnominelegari videtur quod coercendi heredis causa relinquitur, quo magis heres aliquid faciat aut non faciat; velut qupd ita legatur: si Heres Meus Filiam Spam

TITIO IN MATRIMONIUM COLLOCAVE

Rir, x uiLiA Seio Dato; vel ita: si Fi-
LIAM TITIO In Matrimo-

NIUM NON COLLOCAVERIS,

x Milia Titio Dato. sed et si heres verbi gratia intrabienniummonumentum sibinon fecerit, x Titio dari iusserit, * poenae nomine legatum esl. el rfentque ex ipsa definitione multas similes species proprias fingere possumus. (§ 236.) Nec libertas quidem poenae nomine dari potest; quamvis de ea re fuerit quaesitum. (§ 237.) De tutore vero nihil possumus quaerere, quia non potest datione tutoris heres conpelli quidquam facere aut non facere; ideoque nec datur poenae nomine tutor; (I si datus fuerit, magis sub condicione quam poenae nomine datus videbitur.

1) c. 1. C de his qu. pocu. nom.

§ 36. Poenae quoque nomine in

utiliter legabatur et adimebatur vel

transferebatur. poenae autem nomine

legari videtur quod coercendi heredis

causa relinquitur, quo magis is ali

quid faciat aut non faciat: veluti si

quis ita scripserit, heres meus, si

filiam suam in matrimonium

Titio collocaverit (vel ex di

verso, sinon collocaverit), datodecem

aureos Seio; aut si ita scripserit, heres

meus,siserv.umStichum alienaverit(vel

exdiverso, si non alienaverit), Titio de

cem aureos dato. et in tantum haec regula ob

servabatur, ut perquam pluribus principalibus con

stitutionibus signilicetur, nec Principem quidem

agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit.

nec ex militis quidem testamento talia legaia va

lebant, quamvis aliae [al. alias] militum volun

tates in ordinandis testamentis valde observantur.

quin etiam nec libertatem poenae nomine dari

posse placebat. eo amplius nec heredem poenae

nomine adiici posse Sabinus existimabat, veluti

si quis ita dicat, Titius heres esto, si Ti

tius filiam suam Seio in matrimonium

collocaverit, Seius quoque her.es esto:

nihil enim intererat, qua ratione Titius coercea

tur, utrum legali datione, an coheredis adie

ctione. Sed huiusmodi scrupulositas nobis non

placuit, et generaliter ea quae relinquuntur, li

cet poenae nomine fuerint relicta vel adempta

vel in alios translata, nihil distare a ceteris le

gatis constituimus1 vel in dando vel in adimendo

vel in transferendo; exceptis his videlicet quae

impossibilia sunt vel legibus interdicta aut alias

probrosa: huiusmodi enim testatorum dispositio

nes valere secta temporum meorum non patitur. S 238. Incertae personaeb lega- § 25. Incertis vero personis neque

legata neque fideicommissa olim relinqui concessum erat: nam nec miles quidem incertae personae poterat relinquere, ut divus Hadrianus rescripsit. incerta autem persona videbatur quam incerta opinione animo suo testator sub

tum inutiliter relinquitur. incerta autem videtur persona quam per incertam opinionem animo suo testator subicit, xelut si ita legatum sit: Qui Primus Ad Funus Meum

VESEBIT, EIHEBES MEUS X MILIA DA

*) sententia duplex si requirit (cf. II. 155. not); praeterea desiderari videtur v. teslator. Quid? si legerimus: Sed ct si heres verbi gralia inlra biennium monumentum si non feceril x Titio dare iustus sit, poenae nomine legatum cst. Goesclien Pfop.: ti [quis, si] heres etc; Huschke: si lieredem . . . monumenlum sibi facere, et si "on fecerit, x dare iusserit.

a) cf. Ulp. XXIV. 17. XXV. 13. Tit. Dig. XXXIV. 6.

b) cf. Gai II. 287. UIp. XXIV. 18. fr. 4. 20. D. de rebus dubiis (34 5).

To. idem iuris est, si generaliter
omnibus legaverit: Quicumque Ad
Eunus Meum Venerit. \n eadem
causa est quod ita relinquitur: Qui-

CUMQUE FILIO MEO IN MATRIMO-
NIUM FILIAM SUAM CONLOCAVERIT,
EI HERES MEUS X MILIA DATO. ll-

lud quoque in eadem causa est quod-
ita relinquitur: Qui Post Testa-

MENTUN CONSULES DESIGNATI

Erunt, aeque incertis personis le-
gari videtur. et denique aliae tnul-
tae huiusmodi species sunt. Sub
certa vero demonstratione incerlae
personae recte legatur, velut: Ex

COGNATIS MEIS QUINUNC SUNT QUI
PRIMUS AD EUNUS MEUM VENERIT,
EI X MILIA HERES MEUS DATO. (239.)

Libertas quoque non videtur incer-
tae personae dari posse, quia lex
Furia Caninia iubet nominatim ser-
vos liberari. (S 240.) Tutor quo-
que «ertus dari debet.

S 241. Postumo quoque' alieno in

iiciebat, veluti si quis ita dicat: quicumque filio meo in matrimoniumfiliam suamdederit, eiheres meus illum fundumdato; illud quoque quod his relinquebatur, qui post testamentum scriptum primi Consules designati e r u n t, aeque incertae personae legari videbatur. et denique multae aliae huiusmodi species sunt. libertas quoque non videbatur posse incertae personae dari, quia placebat nominatim servos liberari. tutor quoque certus dari debebat. sub certa vero demonstratione, id est ex certis personis incertae personae, recle legabatur, veluli: ex cognalis meis q ui n u n c s u n t s i qu i s f i 1 i am meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. incertis autem personis legata vel fidoicommissa relicta et per errorem soluta repeti non posse sacris constitulionibus cautum erat. [cf. m. 27. § 7.]

S 26. Postumo quoque alieno in

utiliter legatur. est autem alienus utiliter legabatur. est autem alienus postumus, qui natus inter suos he- postumus, qui natus inter suos heredes testatori futurus non est. ideo- redes [heres] testatoris futurus non que ex emancipato quo- est; ideoque ex emancipato filio conceptus ne

pos extraneus erat postumus avo. (§27.) Sed nec huiusmodi species penitus est sine iusta emendatione derelicta, cum in nostro codice constitutio posita estb per quam et huic parti medevimus jal. medebimur], non solum in hereditatibus, sed etiam in legatis et lideicommissis; quod evidenter ex ipsius constitutionis lectione clarescit. tutor autem nec per nostram constilutionem incertus dari debet, quia certo iudicio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. (S 28.) postumus autcm alienus heres institui et antea poterat el nunc potest, nisi in utero eius sit quae iure nostro uxor esse non potest. (S 29.') Si quis in nomine, cognomine, praenomine [aynomine] legatarii erraverit testator, si de persona constat, nihilominus valet legatum; idemque in heredibus servatur, et recte: nomina enim signi

que (ilio conceptus nepos extraneus est poslumus avo; item qui in utero est eius quae conubio wm inkrveniente ducla esl * uxor, extraneus postumus patri contingrit.

[ocr errors]

(S 242.) Ac ne heres quidem potest institui postumus alienus: est enim incerta persona. (243.) Cetera vero quae supra [32211. 232.233] diximus ad legata proprie pertinent; quam

*) ita ex coniect. Huschkii, cum ductibus Cod. aliquatenus congrua. Hollweg: quam iurc nostro habcrc «oii licct nxorcm, Ooeschen ex Inst.: f/uae iuve rtostro non pulest esse nxor.

a) cf. Gai I. 147. II. 287. Inst. III. 9. pr. fr. 5. § 1. 6. 7. pr. D. de rebus dub. (34. 5.) b) Tit. Cod. (restitutus) de incertis personis VI. 48.

[merged small][ocr errors]

§ 244. An ei qui in potestate sit eius quem heredem instituimus recte legemus,* quaeritur. Servius recte legari pTobat, sed evanescere legatum, si quo tempore dies legatorum cedere solet, adhuc in potestate sif; ideoque sive pure legatum sit et vivo testatore in potestate heredis esse desierit, sive sub condicione et ante condicionem id acciderit, deberi legatum. Sabinus el Cassius sub condicione recte legari, pure non recte, putant: licet enim vivo testatore possit desinere inpotestate heredis esse, ideo tamen inutile legatum intellegi oportere, quiab quod nullas vires habiturumforet, si statim posttestamentumfactum decessisset testator, hoc ideo valere quia vitam longius traxerit, absurdumessef. diversae scholae auctores nec sub condicione recte legari pulant, quia quos in potestate habemus, eis non magis sub cnndicione quam pure debere possumus. (§245.) Ex diverso constat ab eo qui in potestate lua est, herede instilnlo, recte tibi Iegari: sed si tu per eum heres exliteris, evanescere legatum, quia ipse tibi legatiim debere non possis; si vero lilius emancipatus aut servus ma

ficandorum hominum gratia reperta sunt, qui si
quolibct alio modo intellegantur, nihil interest.
(S 30.') Huic proxima est illa iuris regula, falsa
demonstratione legatum non perimi. veluti . si
quis ita legaverit, Stichum servum meum
vernam do lego: licet enim non verna, sed
emptus sit, de servo tamen constat, utile est le-
gatum. et convenienter, si ita demonstraverit,
Stichum servum quem a Seio emi, sitque
ab alio emptus, utile est legatum, si de servo
constat. (S 3I.2) Longe magis legato falsa causa
non nocet. veluti cum ita quis dixerit, Titio,
quia absente menegotia mea curavit,
S tichum do lego; vel ita, Ti tio, quia pa-
trocinio eius capitali crimine libera-
tus sum, Stichum do lego: Iicetenim neque
negotia testatoris tinquam gessit Titius, neque
patrocinio eius liberatus est, legatum tamen va-
Iet. sed si condicionaliter enuntiata fuerit causa,
aliud iuris est, veluti hoc modo: T i t i o, s i n e -
gotia mea curaverit, fundum do lego.
§ 32. An servo here-
dis recte legamus, quae-
ritur. et constat pure in-
utiliter legari, nec quic-
quain prolicere, si vivo
testatore de potestate he-
redis exierit, quia quod
inutile foret legatum, si
slatim post factum testa-
mentum decessisset te-
slator, hoc non debet
ideo valere, quia diu-
tius testator vixerit. sub
condicione vero recte le-
gatur, ut requiramus, an
quo tempore dies legati
cedit in potestate here-
dis non sit. (§ 33.) Ex
diverso, herede iustituto servo, quin do-
mino recte etiam sine condicionc lege-
tur, non dubitatur. Nam et si slatim post
factum testamentiim decesserit testator,
non tamen apud cum qui heres sit dies
legati cedere intellegitur, cum hereditas
a legato separata sit, et possit per eum

[ocr errors]
« PreviousContinue »