Page images
PDF
EPUB

SAN CT I O.

SI. QUIS. HUJUSCE. LEGIS. ERGO. ADVERSUS. LEGES. ROGATIONES. PLEBISVE. SCITA. SENATUSVE. CONSULTA. FECIT. FECERIT. SIVE. QUOD EUM. EX. LEGE. ROGATIONEVE. PLERISVESCITO. S. VE. C. FACERE. OPORTEBIT. NON. FECERIT. HUJUS. LEGIS. ERGO. ID. EI. NE. FRAUDI. ESTO. NEVE. QUIT. OB. EAM. REM. POPULO. DARÉ. DEBETO. NEVE. CUI. DE. EA. RE. ACTIO. NEVE. JUDICATIO. ESTO. NEVE: QUIS. DE. EA. RE. APUD. SE. AGI. SINITO. Hoc est monumenti illius quantivis pretii fragmentum , ex quo fatis adparet , quod supra oftendimus , legem regiam ex multis SC. in honorem Augufti, Tiberii Claudii aliorumque Imperatorum factis , fuisse conAaram.

[ocr errors]
[blocks in formation]

P Rim

Rima apud Romanos hominum divifio

erat in liberos & fervos á Illi iterum vel ingenui erant , vel libertini . Hoc titulo de libertate & fervitute ; fequentibus de inge,

tate.

[ocr errors]

nuis & libertinis agitur . Tametsi vero ser-
vitus sit juris gentium; Roimanorum tamen
servi in plerisque differebant a reliquarun
gentium mancipiis , ceu Germanorum Ro-
manorumque comparatione oftendit Tacit. de
moribus German. XXV.

I. Obfervandum ergo inicio, Romanos ca. 1. Scrvi
ptos bello hostes redegise in servitutem. (a) fiebant
Quemadmodum enim, qui, pofitis armis, ul.
tro sefe dedebant, fub jugum inittebantur ,
salvaque retinebant ingenuitatis jura; (quem
ricum accuratiffime , ut folet, describit Dio-
nys. Halic. Anr. Rom. III. p. 159. ) ita capti
in acie, vel violenta urbium expugnatione ,
sub corona venibant. Gell. Nolt. Att.VII, 4.
Illi dedititii, hi ferui vocabantur , quod ef-
sent in bello fervati , itemque mancipia, qua-
si manu capci S. 3. Infi. ho to

II. Redacti ergo in hanc conditionem non 11.Ec quia pro personis, fed pro rebus, imino pro nullis non pro habebantur . Hinc non folum in jure rebus fed pro mancipi accensebantur : Ulpian. Fragm. XIX, 1. rebus baa sed & Juven. Sat, VI, W. 221. alludens ad mores bebantur, Romanoruin scribere non dubitat : o demens, ita feruus HOMO eft? upeponixws,ut folet,nec tamen fine ratione. Quamvis enim fervi effent

ho

1

(a) Ita agebatur cum hoftibus . Excipiebantur

ergo bella civilia , in quibus capri non in
servitutem redigebancur, L. 21. S. 1. ff. de
capt. do poft, fed profcribebantur a vi&toribus.
Quam profcriprionem , ita di&am 2 cabula,
qua nomina proscriptorum proponebantur >
primus invenić L. Sulla. Velicj. Pacers. His
ftor. II, 28.

homines , quamvis ratione status naturalis etiam perfona dici poffent : L. 22.pr. D. de reg. jur.non tamen erant perfona civiles, & hinc dicuntur e moowwor Theophilo pr. Inft.de ftip. serv.perSonam legibus non habentes , Cassiod. Var. VI, 8. denique fine capite; o ddejéav márcu ei xor xepaalu. Theoph. 6. 4. Inftit. de cap. demin. Nihil ergo fibi adquirebant: non matrimonia contrahebant , fed in contubernio vivebant cum ancillis: nec gaudebant jure testamenti factionis & contractuum , nec ulla in personam feryilem cadebat obligatio. L. 22. D. de reg. jur. Unde fecundum genus hominum vo

cantur Flor. Hift. III, 20. III. Et III. Ex quo fequebatur, ut nec liberi servaiam na- rum melioris, quam mater, conditionis hascebantur

berentur. Fructus enim, tamquam rerum acex ancil. lis, ceffiones, non fecus ac ipfæ res, ad dominos

pertinere videbantur. Et ejufmodi quidem

Tervi, dominati, verna adpellabantur. IV. Et IV. Porro & hoc inde fluebat , fervos 2

que ac alias res poffe legari, donari, immo & cio. vendi : unde perpetua Romæ erat fervorum

nundinatio, quotidiana comparatio. L. 44.pr. D. de ufurpo da ufucap. Qui fervos vendebant , promittere tenebantur eorum sanitatem, 1.43. S. 1. D. de contr. emt. L. 16, S. 2. L. 31. D. de evilt. Nonnunquam tamen mancipii sanitatem explorabant accenfi gagatis lapidis odore » maxiine si servuin morbo caduco laborare fun {picarentur. Apulej. Apolog. 1. Sed & nudos venum exponebant fervos, ne quod vitium corporis latitaret. Seneca Epift. Lxxxi. & controv. I 2. Immo de animi visiis cayeri solebat

arant in commer

in ejusmodi venditionibus fervorun. Horat.
Serm. II, 3. v. 285. fequ. veluti , nec furem elle,
nec fugitivum, nec lenonem, noxis folutum
elle, & quæ sunt hujus generis alia, Singulo-
rum eniin servorum titulos scribi jusserat ædilis,
ut, quid cuique morbi vitiique effet , intelli-
geretur. Gell. Nolt. Artic. IV, 2. Seneca Epift.
XLVII. Turneb. Adv. XXIII, 2. Ceterum servi,
quorum nomine nihil promittebatur , pilea-
ti venibant . Gell. Nolt. Att. IV, 4. quemad-
modum bello capti sub corona . Varro de
re ruft. II, 10. irans mare advecti cretatis
vel gypsatis pedibus. Plin. Hift. Nat. XXXV.
17. 18. Tibull. III, 3. Alia quæ in servorum
venditionibus obfervata sunt, explicavit Bril-
{on. de Form. VI. p. 492. fequ.
V. Sæpe & poenæ loco in servitutem de-

V. Sæpe trudebantur facinorofi, veluti I. qui censum & in povel militiam subterfugerant, quippe qui bonis nam fic. in ærarium redactis virgis cæsi trans Tiberim vi. venibant. Dionyf. Halic. IV. p. 221. Cic. pro Cacin. xxiv. II. Damnati ad metalla vel beftias aliaque extrema fupplicia . Hinc enim fervi poenæ fingebantur. §. 3. Inft. quibus modis jus patr. pot. folv. Vide infra Lib. In Tit. XVI. S.V.III. Liberti ingrati; quippe qui etiam in servitutem revocabantur. Sueton. Claud. xxv. (6) IV. Mulieres liberæ, amore fervorum alienorum bacchantes

quain poenam tamen earum commodo sustulit JuItinianus . L. un. C. de SC. Claud. tollendo. V. Qui ab alio adferti, præftitaque

cau

(b) Plura de hujus juris hiftoria notabimus

infra Lib, I. Tit. VI. S. 96

tas non

cio.

cautione edictis citati per annuin se haud

ftetiffent. L. 1. $. 2.C. de adfert, soll. VI.Liber

VI. Quemadmodum vero nihil erat fervi. erat in tute durius , nihil miserabilius ; ita tantus erat commer- libertatis favor, ut illa non crederetur effe in

commercio, neque adeo liceret ingenuis, se
ipfos addicere in fervitutem. (c) Multo minus
raca habebatur venditio , fi quis extraneus
(d) hominem liberum venumdediffet. Sigon.

de antiquo jure civ. Rom. I, 6.
VII. Ser. VII. Alt hic miræ fraudes. Solebant enim
vi tamen adolescentes male feriati fe ipfos aliis venden-
ficbant,
qui le dos dare's pretii participandi causa, ac deinde
prerii

propartici. pandi causa ve (c) Quod licebat Hebræis, ut docet Selden. de jure numdari

nat. er gent. VI, 7. ut & Germanis, tefte Tac. palli e.

de mor. Germ. XXIV. non icem fas erat Roma..
nis. Unde errar Rævard. conje&t. 11, 8. fingens
Tuscum vicum , ubi homines se ipsi vendide-
rint. Plautus equidem Curcul. IV, 1.7.19..
Sub veteribus, ibi funt, qui dant , quiqua

accipiunt fænore
Pone adem Caftoris, ibi funt , quibus credas

male :
In Tufco vico, ubi funt homines , qui ipfe

fefe venditant.
Et Horar. Serm. II, 3. v. 228

:- Ac Tufei turba impia rici.
Sed ibi de improbis meretricibus & lenonibus
fermonem effe , jampridem observarunt eru-

dici. Vid. Taubmann. ad Plauti Curcul.loc.
(d) Patribus equidem lielbar filios, quos habe-

bant in poteftate, ter venumdare : led Calvo
camen ingenuitatis jure : Mamunisi enim ex
ea fervitute non libertini erant, fed ingenui.
Vid. infra Lib. d. Tit. IV. n. l.

fuit.

[ocr errors]
« PreviousContinue »