Page images
PDF
EPUB

Interreges, Dictatores , Consules, erant Tribuni militum conf. potestate, Censores, Prætores . Hinc non ignotæ leges Regia: non ignota lex Ælia de censura à Diltatore ; lex Alia Sentia, a Coff. lex Pinaria de ambitu a Tribuno mil.cof. por. lex Cæcilia de fullonibus a cenforibus, (*) (Plin. Hift. Nat. XXXV, 17:) lex Aurelia judiciaria a Pratore ( Flor. Epit. Liv. CXVII. ) latæ.

11. Ab his ergo magiftratibus , lex, fi qua 11.Earumi opus videretur, primo domi fcribenda erat. scriptio , Quod fiebat adhibitis viris prudentibus & neceisariis, cum quibus expendere folebant, an lex effet e republica , majorumque moribus conveniret. Unde plerumque additæ formulæ : SI QUID JUS NON FUIT ROGARI, EJUS HÄC LEGE NIHIL ESSET ROGA. TUM, itemque: SI QUID CONTRA ALIAS LEGES EJUS LEGIS ERGO LATUM ESSET, UT EI, QUIEAM LEGEM ROGASSET, IMPUNE ESSET. Cic. ad Attic. III, 23. Conf. Brisson. de Form. II. p. 138.

III. Scripta lex communicabatur cum senatu, III. Come fine cujus auctoritate cum populo agere nefas municahabebatur. Liv. I, 17. Plutarch. in Coriol.p. 227. fenatu. Quum vero Senatus nonnunquam difficilior efset in permittendis comitiis, lege Mænia, cautum est, uti, rogatore comitiorum justo poftulante, patres ante inita fuffragia fierēt autores ejus rei,

quam (*) Alioquin non negatur, fæpe eriam leges

Cenforias adpellari Censorum edi&a , quibus conditiones locationum publicarum propone bant, Gell. XV, 11. Vide Gundlingiana Parte XVI. Obf. Lo S. XXVI. p. 61.

tio.

quam populus juffurus esset. Cic. in Bruto. cap. Xiv. in eandem sententiam legem tulit Q. Publilius Dictator apud Liv. XIII, 12. Et poftea quum ifte mos desuetudine obumbraretur , ilJum denuo in usum revocavit Ļ. Cornelius

Sulla. Vid. Appian. de bello-civil.l. p. 650. IV. Pro IV. Hinc porro legis sequebatur promulgamulga. gio. Publice eniin lex proponebatur, ut qui

libet e populo eam legere , expendere , & ferendane esset , an antiquanda , fecum ftatuere poffet . Spatium promulgationis erat trinundinum ut lex nova etiain a rustica plebe, quæ fingulis nundinis rure in urbem veniebat , legi ponderarique poflèt . Cic. pro domo cap. XV1.0 Phil. v.cap. 1 1. Manut. de Leg. n. 839. Addebatur edictuin , ut populus in proximum trinundinum in campo Martio conveniret. Gell. Nolt. Atric. XIII, 24. Quum tamen ipsis nundinis cum populo agere haud liceret ; comitia plerumque in fequentein diem indicebantur. Macrob. Sørurn. I, 16. Et his demun omnibus observatis, magistratus quis POPULUM JURE ROGASSE, POPULUSQUE JURE SCIVISSE dicebatur. Cic. Philipp. 1, 10. (6)

V. Lex ipfa ferebatur in comitiis, olim in præcone curiatis, poftea & centuriatis, & tributis, ad nec non quæ ubi populus in campum Martium vel in

&

comitium ad roftra confluxiffet , præco primum diffuafio.

legem (6) Neque tamen promulgatio fola faciebat legem,

sed populi fuffragium. Sola lex Didia Licinia tanco ftudio patrum lata est, ut SCto caveretur, ut eam promulgatam omnes fervarent Macrob. II, 13.

[ocr errors]

V. Reci.

tatio per

O

legem recitabat; dein is plerumque, qui rogaturus erat , eandem fuadebat, quod & alii faciebant nonnunquam. Nec deerant, qui diffuaderent, id quod cum tribuni plebis, tuin etiam privati, fi quibus a magistratu concio dabatur , facere poterant. Liv. XLV. 21. Nonnunquam & ii ipli, qui legem rogaturi erant, eain diffuadebant , fi forte non ex fua , fed fenatus fententia legem ferrent. Exeinplum Pilonis consulis refert Cic. Epift. ad Attic. I, 14. cui cum fructu addes, quæ nos nuper differuimus in Comment. ad L. Jul. de Papiam Lib.i.cap.4.p.84. VI. Auditis orationibus præsentibusque sa

VI. Aucerdoribus & divina exponentibus, ( Dionys. fpicia & X. p. 681. ) fetella vel urna deferebatur, 'in fortitio. quam conjiciebantur centuriaruin nomina. Deinde fortibus æquatis fiebat fortitio, quæque prima centuria, quæ fecunda, quæ tertia de fitella exiisset, ea eundem in fuftragiis locum atque ordinem obtinebat. (c) Que prima forte exierat priina ferebat fuffragia, acque inde PRÆROGATIVA , proxime lequentes PRIMO VOCATÆ vocabantur Reliquæ JURE VOCATÆ dicebantur. Alcon. Pædian, in Cic. Divinat. p. m. 1819. Liv. X, 22. XXVII, 6. Exempluin elt in lege Thoria apud Sigon, de ant. jur. It al. 11. p. 2. 638.

VII. In

[ocr errors]

(c) Sequiorum temporum eft hæc forricio. Sub Tul. lio enim Rege prinæ ad fuffragiun vocabantur maximi census centuriæ, in prima & secunda classe descripcæ, quæ, quia reliquas numero su perabant , plerumque rein conficiebant , ut adeo raro vocarentur reliqux. Dionyf. Hal. Antiq. 2011. VI, p. 224. feq. VII. p.464. Liv. 1, 43.

VII. It VII. Interim licebat iis, quorum intererat , tercellio facta a

legi intercedere. Faciebant id Tribuni plebis tribunis , follemni illo VETO. Liv. VII, 17. XXVII, 6. auguri- XLV, 21. Faciebant & Confules, vel intercebus, coff.

dendo, Dionyf. Hal. VIII. p. 557. vel comitiales dies eximendo, vel supplicationes decernendo, vel ferias Latinas indicendo. Cic. ad Quint. Fratr.Il, Ep. 7. Faciebanc idein & augures de magiftratus, quorum erat, de coelo servare. Qui fi quidquain adversi visum audicunque obnunciarent, (d) comitia impe

diebantur, reque infecta discedebatur. VIII. RO. VIII. Si nihil finiftri obnunciabatur, ipsa

jam fiebat rogatio follemni formula: VELITIS JUBEATIS QUIRITES HOC ITA UTI DIXI ITA VOS QUIRITES ROGO. Cic. pro domo XVIII. feq. (e) Tum addebatur: SI

VO.

[ocr errors]

(d) E. g. fi fulfiffet de cælo, fi conafset , fi bu

bo volaffer a sinistra, si aves triste quid portendiflenc fo quis morbo comitiali repente correptus concidiffet &c. Longa enim est fabula , de qua Paul. Manut. de Legib. p. 848. Paul. Merula de comit. I/1.p.17. fequ. Struv. An. riq. Rom. Synt. VI. p. 269. Ceterum hæc omnia idéo inventa, ut magiftratus, vel collegarum , vel populi consilia periculofa bonis rationibus turbare poffent. Dio Call. XXXIII. p.66. Cic.

de Leg. III, 12. (e) Notanda hic quædam vocabula, quæ subinde

confundi folent ab iis, qui sunt in Antiquitatibus Romanis hofpit: s . Lex ROGATUR dum fertur : ABROGATUR , dum tollitur: DEROGATUR eidim, dum quoddam ejus caput aboletur : SUBROGATUR dum aliquid adjicitur , OBROGATUR denique, quoties aliquid in ea mucatur . Ulpian, Fragm.', 3.

[ocr errors]

VOBIS VIDETUR, DISCEDITE QUIRITES. Quo facto in suam quisque centurian discedebat

in qua erat fuffragium laturus. Afcon. Pædian. in Cic. Orat. pro Corn. Salbo p. 1310. ix. Facta

, disceffione ferebantur fuffragia , IX.Saffraa olim quidem voce: poft tabellariam vero le- abellas gem tabellis, quarum alteri inscriptum V. R. lata. uti rogas, alteri A , id eft antiquo probo. Cic. Epif. ad Attic. I, 14. Tulit ejusmodi legem tabellariam L. Caffius Trib. pleb. (f) C. Mario VI. & L. Valerio Flacco Coll. Cic. de Leg. Lib. III. Sed de judiciis publicis. Unde & innumis familiæ Caflix egregium tabellariæ iftius legis monimentum occurrit. Vid. Fulv. Ursin. de famil. Rom. p. 67. edit. Pasini. De comitiis jam antea fimilis exftabac lex Gabinia.

x. Diftribuebantur hæ tabulæ per diribito- x. Modus res, quibus nongenti cuftodes adftabant, daturi & ordo operam, ne qua fraus in diftribuendis tabellis duin ponadmitteretur . Plin. Hist. Nat. XXXIII, 11. Et tibus. exstructi quidem in campo Martio erant pontes centum nongenti tres, totidem scilicet, quot numerabantur centuriæ. Hi nihil aliud erant, quam anguftæ quædam substructiones, opere subitaneo é tabulatis folo editis adornatæ , per quas jis, qui fuffragia ferrent, viritim ellet tranfeundum.His ergo in capite pontium mini

ftra, (f). Sed non primus. Biennio enim ante legem

ejusmodi sabellariam tulerar A. Gabinius Trib. pleb. Quæ ergo Gabinius ftatuerat de comitiis:, ea ad judicia eciam tranftulic CarLius , invenirque tabulas, quibus inscriptum A, absolvo, C, condemno, NL. non liquei .

« PreviousContinue »