Page images
PDF
EPUB

A D P E N D IX

L'IB R I 1.

DE

JURE ANTIQUO CIVIUM ROM. Latinorum, Italia, Provinciarum , nec

non Conditione Peregrinorum.

Iber Institutionum primus totus agit de

Quum vero perfonaruin ftatus maxime triplex in jure Romano traderetur , libertatis puta, civitaris & familia ; Tribonianus non nifieas attulit divisiones personarum , quæ ad lie benatis familiæque ftatuin pertinere videbantur. De civitatis ftatu nihil differuit forfan , quod ea , quæ huc pertinet, jura tantum non oinnia everterat Antonini Caracallæ conftitutio, de jure civitatis cum omnibus orbis Romani incolis communicando. L. 17. D. de ftaru bom. Aft quamvis excusari mereatur Tribonianusnos tamen forsan non æque videremur excufandi , fi tam præclaram antiquitatum Romanarum partem, quæ tot juris noftri veterumque auctorum locis tam egregiam lucem accendit , intaEtain plane prætermitteremus. Juvabit

. itaque poft Car. Sigonii, Ez. Spanhemii, aliorumque luculentissimas commentationes (*)

ea

() Haud pauci de hac re egregios ediderunt com.

men.

alii erant

ea de jure civium Romanorum, Latinorum, Italorum , provincialium , deque ftatu & conditione peregrinorum hic conjunctim exhibere , quæ ad illuftrandum jus Romanum quam maxime facere videbuntur.

1. Ex quo Roma initio per Latium , tum per I. In Ro. Italiam, ac denique per universum pæne ter- mano rarum orbemn arma victricia circumtulit: qua

Imperio dripartita esse coepit hominum huic imperio cives, 4subjectorum differentia. Alio enim jure Cl- lii Lati VES, alio LATINI, alio ITALICI,'alio de- ni, alii nique PROVINCIALES utebantur. Priores alii po tres gradus conjungit Claudius Imp. apud vinciales! Tacit. Annal. xi, 24. Omnia P. C. qu& nunc vetuftiffima creduntur , nova fuere : plebeji magistratus poft parricios ; LATINI post plebejos, ceterarum ITALIÆ gentium poft Larinos. Habes hic CIVES, LATINOS, ITALICOS, ita conjunctos , ut intelligas, civitatem jure Latii, hoc jure Italico præstitisse . Omnium poftremæ conditionis erant PROVINCIALES , quos ideo Italicis poftponit Suet. Vespas. ix, Ordines exhauftos supplevit , honeftiffimo quoque ITALICORUM Ac PROVINCIALIUM adleto.

II. Quicunque civitatis jure non fruebantur, II. Pereii veteribus hoftes, & paullo post , inflexa in de- grini qui

fuerint.

terius mencarios . Caroli Sigonii & Ez. Spanhemii xterna atque excellentislima opera nemini igno-, ta sunt. His addendi Alex. ab Alex. Genial. Dier. IV. 10. Onuphr. Panvin. de Imp. Rom. V. Selden. de Synedr. II, p. 62. Henr. Dodvvell. Præleft. Cambden.

p. 194. Petr. Jor, Cantelius de Rep. Rom. p. 208.

terius hujus vocabuli significatione peregrini
vocabantur. Cic. de offic. do 12. Feftus voce
hoftis, p. 297.

[blocks in formation]

ai.

[ocr errors]

III. Olin III. Ac primo quidem , quum nova urbs
omnes, non admodum adfueret civibus, promiscue
qui Ro.
ma com-

jura civitatis impetrabant, quicunque vel in migra. urbe vel in agro Romano Lares figere consti, runt, pro-tuerant, Liv. I, 8. Immo tantum erat Romuli cives fa fudium amplificandi civitatem, ut & hoftes

devictos plerumque in urbem transferret,
agroque adfignato , in curias adfcriberet.
Hunc in modum civitatis jura communicavit
cum Cæninensibus , Camerinis, Antemnati-
bus, Crustuminis , ac poftremo etiam cum
Sabinis. Dionyf. Halic. Antiq. Rom. II. p. 103.

11. Liv. 1, 13. Unde Claudius apud Ta-
çit. Annal. XI, 24. At condiror nofter Romu-
lus, rantum sapientia valuit, ut plerofque po-
pulos eodem die hoftes ,

dein cives habuerit, Sequuti funt hoc exemplum ceteri Reges, qui Albanos, aliosque populos devictos Romam transtulerunt , ac civitatis fecerunt participes . Liv. I, 29. 39. Qua de re Cicero pro Cornel. Balbo XXXI. Illud vero fine omni dubiratione maxime noftrum fundavit imperium, doo populi Romani nomen auxit , quod princeps ille creator hujus urbis, Romulus , fædere SAbino docuit, etiam hoftibus recipiendis augeri civitatem operiere. Sic initio , ut recte obser.

[ocr errors]

vát Dionyfius IV. p. 256. áp doi tões vcas Étren τρεχαν της πόλεως μετέχων , quoslibe: exteros admittebant ad jus civitatis, ne iis quidem exclufis, qui e justa servitute fuerant manumisfi. Hos enim omnes e Ser. Tulli instituto cives Romanos factos, & in quatuor urbanas civium Romanorum tribus defcriptos effe , ex eodem adparet Dionyfio. Non segnius aliquamdiu, libera jam republica, providerunt Romani, uc civitatis jura cum quamplurimis communicarentur maxime post captam & incensain a Gallis urbem, quam ut tanto splendidius inftaurarent, novos & peregrinos cives adiciverunt ex Vejentibus , Capenatibus & Faliscis, iisque agri partem adsignarunt, tefte Livio VI. 4. Et sane prudenter is provisuin est a Romanis. Quin enim Romanæ reipublicæ falus in armorum vi polita videretur, quæ nulla elle poterat fine numerosa civium multitudine , merito de augendo civiun numero quam maxime fuere solliciti , ut luculenter ostendit Dionyf. Halicar. 11. p. 89. & 111. p. 148.

IV. Poftea factum eft, ut præter eos, qui IV.Portes doinicilium in urbe vel agro Romano coniti- & aliis,

qui in tuerant , quive in urbanas vel rusticas tribus

oppidis fuerant descripti , etiam peregrinis alioruin luis maoppidorum , & qui in iis remanebant , incolis, nebant, qut viêlis etiam , nec tamen in urbem abductis çatis dat hoftibus, modo fingulis, modo universis jus tum. Romanæ civitatis Senatus populique judicio atque auctoritate deferretur. Sic Dionysius Halic. 11. p. 89, observat , Romanos captas urbes non excidiffe , fed in alias misille coIonos , ένίαις 3 και πολιτών μεταδιδόναι, Heim Ant. Rom. Til

aliis

aliis civitatem dediffe. Quo pertinent etiam illa Livii XXVI, 24. Jam inde a majoribus tradia fum morem colendi focios , ex quibus alios in

civitatem arque equum secum jus accepiffet . Unde alii

Quicunque ergo adepti Romanæ civitatis jura cives in. in oppidis fuis manebant , ii MUNICIPES genui alii dicebantur. Simul ac vero Romæ fortunaruin munici.

fuarum fedem collocabant ; CIVES INGEpes.

NUI erant , ceu eos vocat Cicero in Bruto Cap. LXXV. Sic M. Porcius Cato, quamdiu Tufculi eft commoratus , municeps fuit: ubi Romam commigravit, civis Romanus, quamvis jam ante juris civitatis Romanæ etiam in municipio suo frueretur. Sigon. de antiquo jure civ. Rom.1, 1. po 16. Ex quo patet , alios fuiffe cives ingenuos, vel optimo jure cives , alios municipes. Illi Roina domicilium, tribum & honorum petitionem fuerant consequuti: hi, tametfi tribum atque bonorum petitionem

adepti essent, tamen domicilio carebant. V. Muni. V. illi, (tametfi alias civis Romanus plucipia du. rium civitatuin civis effe haud poflet, ) tuin in plex erat patria, municipio suo, cun Romæ magistratus recte fedRoma gerebant, ideo quod non tam duarum diversatamé par rum urbium, etfi aliqua inter eas privati juris jor effet varietas , quam unius, cives censerentur.

Ez. Spanhem, Orb.Rom. Exerc. 1, 1.7.P. 13. Tom. xi. Thel. Ant. Rom. Duplex ergo municipibus erat patria: altera in qua nati; altera, qua excepti erant, quamvis hæc veluti major effet, &'illa in hac contineri videretur , ut præclare oftendit Cicero de Leg. II, 2. quem locum totum adscribere licebit.

Interrogaverat Atticus cur Cicero Arpinum germanam patriam fuam

ad

ina

[ocr errors]
« PreviousContinue »