Page images
PDF
EPUB

telam quidem minoruin vel furiofæ recipere
pofler. Orationem D. Marci factumque eam
in rem SC. huic curationi obftitiffe noviinus
ex L. 14. D. de cur. fur. L. 4. ego L. 17. Cod.

de excus. tut.
XX.A tu XX. Sed obsolevit fenfin ifta mulierum tu-
icla, non tela: Et primo quidem privilegium illuftriori-
vilegio bus nonnullis feminis concessum, ut fine tutc-

rum auctoritate res fuas gererent. Virginibus
Vertalibus eam libertatem indulferát nion Nu-
ma ( ut ex Plutarcho in Numa p. 66. colli-
gunt) fed Auguftus, fub quo poftea edam
Octaviæ & Liviæ idem beneficium præstitit

Senatus. Dio Carl. XLIX. p. 44.
XXI. Le

XXI. Neque tamen eo ipfo plane fublata gis Papiæ tiitela mulierum: fi quidem lege Papia Popfancio de pæa caverat Auguftus, ui a Prætore urbis cututela

tor darécur ei mulieri virginive, quam ex hac mulierü . ipfa lege nubere oporteret, ad dotem dandam,

dicendain , proinittendamve , fi legitimum
tutoren pupillum haberet. Vide Comm. noftr.
(
ad L.Jul. Pap. Lib. II. Cap. 13. p. 253. seqů.
Immo postea Senatus cenfuit , in provinciis
a præsidibus ex eadem cauffa dandos effe cu-
tores . Ulp. Fragm. XI, 20.

XXII. Eadem tamen lege Papia Poppæa in-
XXII.
Privile. vectum elt jus triun & quatuor liberorum,
sium in- quod etiam a tutela liberabat ingenuas, quæ
mulieri. ter; libertinas, quæ quater peperiffent. Dio
bus, quæ Lib.LVI. p. 578. Ulpian. Fragm. XXIX, 2.3.
ter 942. Fragm. regul.ex veteri Jurisconsulto subjectum
pererant

Collar.'Leg. Moj dom Rom. n. xv. p. m. 807. Id
vero jus quum fæpius etiam fteriles & orbi
mariusque fexus beneficio Principis i npetrarent:

1

pe

[ocr errors]

Dio Cal. LV. p. 549. Plin. Epift. II, 13. VII, 26. X, 95. Paull. Sent, IV, 9. 25. facile patet , rariores ex eo tempore factas elle mulierum tutelas.

XXIII. Successit SCtum Claudianum, quo XXIII. An tamen non omnis in universum iublata eft sc.Clau. tutela mulierum, ceu vifum ef: Jac. Cujacio tutelas

dianum ad L. un. C. ubi tutor, vel curüt. & Marco mulierú Vertran. Mauro de jure trium liber, xxxi. sed sustule.

rit? tantuin cessitia. Nolebat eniin Claudius tuteJas mulierum aliis cedi, id quod antea fieri confueverat; sed oportebat proxiinos agnatos eas ipfas administrare . Et ita intelligenda else verba Ulpiani Fragm. XI, S. erudite docet Ant. Schultingius in Adnotat. p.596. feq. XXIV. Mansit ergo ea mulierum tutela sub

XXIV. Antoninis , quorum temporibus exemplum Qua diu exstat Pudentillæ, uxoris Apuleii, quæ, tu

durave.

rint: tore auctore prædium emerat. Apulej. Apol. 11. p. 327. Minsit tempore Ulpiani, quem ad Alexandri Severi tempora vixiffe conftat . Mansit sub ipfo Constantino, ceu adparet ex L. 2. C. Theod. de tut. creand. Mansit denique sub Leone Imp. cujus conftitutionein de tutela mulierum L. 3. Cod. de legit.rur. a Triboniani interpolationibus vindicavit Schilter. Exerc. XXXVII, 239. Senfim tamen ex eo teinpore obsolevit, adeo, ut Justiniani temporibus illius nec vola , nec veftigium fuperetset. Unde & multa in Pandectis & Codice latent fraginenta, quæ , quuin de tutela inulierum loquerentur, a Triboniano in fenfum prorsus alium detorta funt.

[ocr errors][merged small]
[blocks in formation]

Q

Uia agnationis jus capitis deminutio

ne perimitur , & proinde etiam tutela legitimna morte ifta civili perit; visuin est Triboniano doctrinam illam de CAPITIS DEMINUTIONE loco plane alieno interserere , eamque subjicere titalo xv, de legitima agnatorum tutela . Nos , quum omnes tutelarum species conjunxerimus , jam & de capitis deminutione agenus , non quod eum ordinem putemus concinnun fed quia Justiniani institutiones sequi constituimus.

I. Origo capitis deminutionis , quam ne1. Origo capitis mo adhuc pro dignitate exposuit, a cenfideminu. bus Romanis videtur repetenda. Notun eft, quæ ?

Serv. Tulliuin Regein universumn populum Romanum in sex classes & CXCIII. centurias de fcripfiffe , in quibus constituendis non regionum urbis aut communium sacrorum, sed opuin & facultatuin iniit rationen. Unde in primam claffem conjecit qui CM. æris , aut inajorem censum haberent : in secundam , qui infra centum usque ad LXXV. inillia possiderent . Tertia classis L. inillium censum effe voluit , quartą XX V. millium quint& XI. milliun. In fextam denique claf. Tem conjecti egeni & tenues, qui vel proleElarii diati, vel capite censo . Illi quod proRaganda tantuin alendaque prole rempubli.

cam

tionis

[ocr errors]

cam juvarent, hi quod præter caput & nomen nihil adınodum in cenfu profiterentur , id nomen adepti funt. Liv. I, 41. feq. Dionyf. Halicain. Antiq. Rom. IV, 22. Gell. Nolt. Artic. XVI, 1o. Quemadmodum ergo capite cenfi dicebantur, qui faltim jure libertatis & civitatis gaudebant , adeoque in cenfuales cabulas referri poterant ; ita servi , peregrini filii familias, capite destitui dicebantur , quod non possent in cenfum fuo nomine referri. De servis certe reliqua eft in jure nostro phrasis, eos caput non habere 9. 4. Inft. hoc t. Et filiis familias opponi libera capita , ex 1. 1. D. de tutel. Gell. V. 30. Ulp. Frag. XI, 5. conftat. Sed & capitalis poena Romanis dicebatur , non tantum illa , quæ ultiinum inferebat fuppliciuin , fed quæ censu eximebat , adeoque vel libertatem, vel civitatem perimebat. Barn. Briffon. de Verbor. fignif. voce capitalis . Quoties ergo quis quacunque de caufla a tabulis censualibus delebatur; toties caput de civitate dicebatur eximi , ut loquitur Jurifconsultus L. 2. D. de public. jud. & inde ejusmodi ltatus inutatio capitis de minutio adpellabatur. Hinc recte Claudius apud Livium XLV, 15. contendit omnibus tribubus , nihil aliud effe , quam libertatem civitatemque eripere , & CENSU EXCLUDERE. II. Hanc ergo capitis deminutionem ju

II. EC teconsulti in MAXIMAM , . MEDIAM

quotu. ET MINIMAM dividunt , (*) pro tri- ples?

plici

movere

(a) Equidem nonnunquam veteres duplicem tan

tum faciunt capiris, demninucionen majorcom

ximá pa

plici hominis ftatu, qui Romæ poterat mu

tari. III. Ma III. Si quis non civitatis tantum , fed & tiebantur

ipfius libertatis feciffet jacturam ; deminutio1) incen- nem capitis MAXIMAM dicebatur paflus §. 3. fi.

inft. h. i. Et hoc quidem contingebat I)incen-
fis, id est, iis, qui censuin vel militiam sub-
terfugerant, quos jain Serv. Tullius vinctos
& cæsos trans Tiberim venumdari jusserat
(6) Dionyf. IV. p. 221. Cic. pro A. Cacinna
XXIV. Ulpian. Fragm. XI, 11. Id quod per
fictionem quandam contigiffe , quum alias
libertas adimi neinini posset , egregie docet

Ger. Nood. Prob. 3. 12. p. 85.
IV. II) IV. Deinde maximam illam capitis de-
Capti ab minutionem patiebantur II ) capti ab hifi-
hortsbis.

bus. Nam & hi, quum essent in fervitutein detrufi , omnia & libertatis & civitatis ipfaque agnationis jura amittebant, Poteranc tamen ab his pristina jura recuperari jure poftlimini, fi in civitatem revertissent. Cic. in Topic. Vni. Fingebatur enim tunc, eos, qui capti fuerant, femper in civicate fuiffe.

S. S.

& minorem. vid. 1.1. §. 4. D.de fuis & legis, her. L. S. S. 3. D. de extraordi cognit. Sed in verbis efle differentiam , in re nullam , luculenter O

ftendit Ger. Nood. Obs. II, 22. p. 468. fequ.
(b) Quando itaque Liv. I, 44. ait : Cenfu perfetto,

quem natura vetat metu legis, de incenfis late,
vinculorum minis mortisque edixit, ut omnes
res Romani, equites peditesque in suis quisque
centuriis in campo Marzio adeffent: procul du-
bio intelligit mortem iftam civilem. Non enim
credibile eft , acrioris fupplicii inetu luftrum ,
quam ipsum censum, maturalle Serviuna .

ci

« PreviousContinue »