Page images
PDF
EPUB
[blocks in formation]

De Lege Fufia Caninia tollenda.

D coercendam manumittendi licentiam A

comparata etiam erat lex FUSIA CA. NINIA, de qua quum nihil dicat Imperator, nifi quod eam sustulerit, res paullo altius ex antiquitatibus Romanis eft repetenda. 1. de genuina hujus legis ætate mira eft 1.Lex Fu

fia Cani. eruditorum dissensio . Sunt qui latam hanc

nia quan legem existimant Q. Fusio Caleno & P. do & a Varinio Coss. anno ab U. C. DCCVI. & quibus renovatam deinde fub Augufto , rogante C. lata? Caninio Coss. anno V. C. DCCLI. Unde dicta, etiam fit ea lex Fusia Caninia , Jac. Rævard. Conjelt. II, 1. Oisel. ad Caji inft. 1, 2.1. p. m. 24, Sed quun Dionys. Halicarmasseus adhuc fua ætate de nimia manumite tendi licentia conqueratur, & Suetonius Aug. XL. Auguftum primum de numero manumissorum cavisse, dicat; credibile vix est , legem hanc esse tam vetustam . Præterea vix in antiquitate occurrit exemplom legis , a duobus confulibus diversorum an. forum cognominatæ . Hinc proculdubio lata hæc lex Sex. Furio (a) Camillo & C.Ca ninio Gallo Coss. anno V. C. DCCLI. Hoc enim anno C.Caninium Gallum confulem fuf,

F 4

fectum

[ocr errors]

(a) Furii enim olim di&i Fusi , quemadmon

dum Papifi. Vid. Proxm, I. nosobi

gis.

[ocr errors]

fectum produnt Annales Steph. Vin. Pighii
Lib. XVIII. p.530.& Onuphr. Panvin. Fast. II.
P. 181. Quin & ex numo ejus consulatum
restituit Hub. Golz in Fastis p. CCXXII.
Conf. Schulting. ad Caj. Inft. I, 2. p. 24

Ephr. Ger. Diff. de lege Fuso Canin. S. VII. Il. Ratio 11. Caussa latæ legis eadem fuit, quæ Æhujus le

liæ Sentiæ , inaxime vero , quod morientes
domini fæpenumero integras familias manu-
mitterent, tantum, ut eo plures liberti pilea-
ti lecticain prosequerentur. Egregie hanc in
rem Dionyf. Halic. IV. p. 228. Scio, inquit,
qui tota fervitia raftamento libera effe jube-
rent , ut benignitatis laudem ferrent poft mor-
tem dgn in funeris elatione lefticam eorum
magna pileatorum profequeretur frequentia , in
qua pompa quidam erant , ui a scientibus asa
dizi , recens dimiffi e carcere , malefici, mille
fupplicia meriti. iftos impuros urbis pileos ple-
rique cum ftomacho adfpectant en respuunt co-
rum confuetudinem , indignum facinus clami-
tantes , populum , rerum dominum , do usur-
pantem fibi orbis imperium , talibus contami.
nari civibus. De ea pompa funebri conferri
etiam inerentur Jac. Cujac. obf. III, 23. Jo.
Kirchmann. de Fun. Rom. II,7. Huic ergo li-
centiæ manumittendi , qua populus reruin
doininus contaminabatur obviam itum eft
hac lege Fusia Caninia, qua certus nunerus
eft conftitutus ultra

quem non valeret ma-
numislio. Et de ea etiäin intelligendus Sue-
ton. Aug. XL. ubi utramque legem , Fusiam
niinirum Caniniam & Æliam Semian , sub
Augusto conditas conjungit.

[ocr errors]

III. Ipfam legis sanctionem nobis ferva- III. Legis

alateria runt Ulpian. in Fragm. 1, 24. Paull. Sent. IV, 15. Caj. Inft. 1, 2. 1. E duobus fcilicet usque ad quinque, servis duo manuunitti poterant ; ex sex & septem , tres; ex octo & novem , quatuor ; ex X. usque ad XVII. quinque ; ex XVIII. ad XX. sex ; ex XXI. ad XXIII. septem ; e XXIV. XXV. XXVI, octo ; e XXVII. XXVIII. XXIX. novein; e XXX. ad XLIV. decem; e XLV. ad XLVII. undecim ; ab XLVIII. ad LI. duodecim ; e LII. ad LV. tredeciin ; e LVI. ad LIX. quatuordecim ; e LX. ad LXIII. quindecim ; e LXIV. ad LXVII. sedecim ; e LXVIII. ad LXXI. septendecim ; e LXXII. ad LXXV. octodeciin; e LXXVI. ad LXXIX. novendecim; ex LXXX. ad LXXXIII. viginti ; ex LXXXIV. ad LXXXVII. viginti & unus ; ex LXXXVIII. ad XCI. viginti duo ; ex XCII. ad xcv. viginti tres ; ex XCVI. ad C. viginti quatuor ; ex C. ad CXXIX. viginti quinque ; ex CXXX. ad CXXXIV. viginti fex; à CXXXV. ad CXL. viginti feptem : & fic consequenter pars quinta Sed ultra centum manumittere nemo poterat , fi familia vel xx. millibus fervorum conftaret, quales Romæ fuisse familias, teftantur Sen. de Tranqu. arim, VIII. Achen. Dipnos. VI, 137,

IV. Quemadmodum vero hæc lex ad folas IV.Area manumisiones teftamentarias pertinebat ; ita milliones inter vivos integræ fainiliæ manumitti pot- inter vi. erant, nifi aliæ leges obstarent. Caj. Inft. 1, 1,4. vos perci.

? Neque enim verendum erat tam facile, ne hic

F 5

quis

manu

quis justo esset liberalior ; Unde mira fuit Taciti Imp. religio , qui manumifit , intra centum tamen , ne Caniniam tranfire videretur . Vopifc. in Tacit. X. quafi Caninia ad

manumiffiones inter vivos pertinuisset. V. Quid V. Si plures , quam lex permiserat, essent fa&um, ci manumidi; iHi tantum qui priores erant noplures

minati, aut certe descripri, libertatem conmifli, qua sequebantur. Si plures manumiffi, nemo nolex per. minaus aut descriptus; omnes in ferviliconmirteret.

ditione permanebant. Quod & tunc eveniebat, fi teftator in fraudem legis nomina ser-vocum in orbe tereti aut fuego Dexis fcripfiffet. Caj. Inft. 1, 1. 2. quem fcribendi modum præclare exponit Merill

. obfi Vll, 401 17. An

VI. Enimvero hanc quoque legem , fane pruden- utiliffimam , fuftulit Juftinianus , quafi illa . ier cam esset libertaci invida, abfurdumque videreJustinia- put, a vivis integras familias manumitti pof

fe, non item a moribundis. Vid. Infte hata & ibi Vinnius.

T IT. VIII.

De his qui fui vel alieni Juris. funt
A in ,

Ltera personarum divifio , cujus qui

dem mencio fit in eft, qua aliæ fui juris ; aliæ alieno juri fube jetta dicuntur, qui nec patri , nec domine: fubfunt , iique etiam patresfamilias in jure noftro vocantur . Ergo qui alterutrius in poteftate sunt , veluti fervi & filiifamiline , alterius juri fubjecti dicuntur . De potefta

te

te dominica hoc titulo; de patria fequente agitur.

I. Poteftas dominica duo potissimum ju- I. Pote. sa complectebatur : alterum, quod dominii minica in per servos adquirerent, alterum , quod ju- quo conte vitæ & necis in eos uterentur. De prio- ftiterit? re agitur ad Tit. IX. Libri 11. De posteriore jam nonnulla ex antiquitate inonenda funt.

II. Jus vitæ & necis in fervos, qmim ju- 11. Gauri naturæ & gentium haud repugner ; (a) non debant mirum profecto eft, quod & Romæ id do- domini minis competeret, quibus fervi non perso. & decis, narum, fed rerum loco efle videbantur, uti fupra monuimus Tit. III. $. 11. Conf. Seneca de Benef. 111, 23. 5. 1. Inft. het. Hinc & Hi{po apud M. Senec. Controv. X, 4. in fervum NIHIL NON domino licere, ait.

III. Sed quod magis Romæ a virtute de in. Quo fcicum, eo durius , immaniusque cun servis jure deactum, in quos veluti per ludum & jocum

ufi funt faviebant domini truculentissimi . Ut enim

Roinani. dicam de duriffimis castigandi modis, ulmis, ftimulis, laminis , crucibus, compedibus, nervis, catenis, carceribus, numellis, pedicis, boiis, tortoribus, fufpenfis e pede

F 6

mum abo

cen

[ocr errors]

(4) Dummodo non intelligas promiscue in fer.

vos fæviendi licenciam seu tale jus vitæ & necis , quali gaudet magistratus ; nihil invenies, quod juri naturali repugnet. Vide Senec. de clem. I, 18. Thomas. Fund. J ut. Nato Gens, III. 4.

« PreviousContinue »